Medeniyetin Obezitesi
Aşiyan Mezarlığı İstanbul’a geldiğimde gezi alanlarımdan..
Çünkü.. Bir mezar, yaşayanlardan daha çok şey anlatabilir.
Bir mezar taşı, bir insanın bütün kitaplarından daha dürüst konuşur.…
Orhan Veli’nin mezarı bunlardan biriydi..
Çünkü o mezar yalnızca bir şairi değil, modern insanın unuttuğu bir hakikati yüzüme vurmuştu.
Orhan Veli şiiri değiştirmedi. Önce insanın şiire bakışını değiştirdi.
Şiiri saraylardan sokağa indirdi. Kelimeleri süslemedi. Onları özgür bıraktı.
Ve belki de en büyük devrimi, şiirin kahramanını değiştirmesiydi.
Yüzyıllar boyunca şiir; padişahları, savaşları, destanları ve erişilmez aşkları anlattı.
Orhan Veli ise bir gün çıktı ve yalnızca şey dedi..
“Hiçbir şeyden çekmedi dünyada / Nasırdan çektiği kadar…”
Kahramanının adı Süleyman Efendi’ydi mesela. Bir padişah değildi. Bir komutan değildi. Bir filozof değildi.
Ayağındaki nasırla yaşayan sıradan bir insandı.
İşte “Garip hareketinin” en büyük cesareti buydu.
Garipti. Ama daha insandı..
Şiire gökyüzünü değil, yeryüzünü getirdi. Çünkü bir toplumun büyüklüğü, yalnızca büyük insanlarını nasıl anlattığıyla değil;
sıradan insanına ne kadar değer verdiğiyle ölçülür.
Bu yalnızca edebiyatın değil, sosyolojinin de konusudur. Biyolojinin de..
Her uygarlık önce biriktirmeyi öğretir.
Daha çok eşya. Daha çok bilgi. Daha çok para. Daha çok unvan. Daha çok görünürlük.
Sonra fark etmeden insanın üzerine kat kat kimlikler giydirir.
Bir süre sonra insan, sahip olduklarını taşımaya başlar.
En sonunda ise taşıdığı şeylerin altında kendisini kaybeder.
Sosyolog Georg Simmel, modern insanın giderek nesnelerin çoğalttığı bir hayatın içine sıkıştığını söyler.
Dikkat isterim; George değil !!!
Bugün buna yalnızca tüketim toplumu demek yetmez.
Çünkü artık tükettiğimiz kadar, kimlik de biriktiriyoruz. Sanki yaşamak için değil…
Sürekli kendimizi ispatlamak için yaşıyoruz.
Oysa Orhan Veli bunun tam tersini yaptı.
Eksildi. Şiirinden eksiltti. Hayatından eksiltti. Kelimelerinden eksiltti.
Hatta kahramanlarını bile sadeleştirdi.
Belki de bu yüzden bize bu kadar kaldı.
Biyoloji de öğrendiğimiz; İnsan bedeni gelişirken yalnızca yeni hücreler üretmez.
Gereksiz olanları da yok eder.
Embriyo gelişirken parmaklarımızın arasındaki zarlar programlanmış hücre ölümüyle kaybolur.
Bağışıklık sistemi her gün kendi bedenine zarar verebilecek milyonlarca hücreyi sessizce ortadan kaldırır.
Beyin ise kullanılmayan sinir bağlantılarını budayarak daha verimli hâle gelir.
Doğa bilir..hepimizden daha manidar! Yaşam, yalnızca ekleyerek değil; Çıkararak da olgunlaşır.
Belki de modern çağın görünmeyen hastalığının adı depresyon değildir. Anksiyete de değildir.
Bence bunun adı “Medeniyetin Obezitesidir.”
Çünkü obezite yalnızca bedenin hastalığı değildir.
Hayatın da obezitesi vardır.
Evlerimiz eşyalarla… Takvimlerimiz toplantılarla…
Telefonlarımız bildirimlerle… Zihinlerimiz bilgilerle… Kimliklerimiz unvanlarla…
Ruhlarımız ise beklentilerle şişiyor.
Ama garip olan şu: Şiştikçe büyümüyoruz. Ağırlaşıyoruz.
Orhan Veli’nin hayatı da şiiri kadar sadeydi.
Ne büyük bir servet bıraktı. Ne gösterişli bir ev. Ne de ihtişamlı bir unvan.
Ölümü de hayatı kadar beklenmedikti.
Ankara’da yürürken açılmış bir çukura düştü. Başını çarptı.
Önemsiz sanılan bir darbe… Birkaç gün sonra bir beyin kanaması…
Ve otuz altı yaşında bir ömür.
Hayat bazen büyük felaketlerle değil; Küçük ihmallerle sona erer.
Sonra Aşiyan’da bu mezar yapıldı. Gösterişli değil. Anıtsal değil.
Ne yüksek sütunları var… Ne bronz heykelleri… Ne de ölümsüzlük iddiası…
Sadece sade bir mezar taşı.
İlk bakışta sıradan görünen o taş, bence aslında Orhan Veli’nin son şiiridir.
Belki de bu yüzden mezarı, Süleyman Efendi’nin nasırıyla aynı şeyi anlatıyor gibi..
İnsan, büyüklüğünü gösterişinde değil; yalınlığında bulur.
Ve belki de bu yüzden 30 dk başında bekledim..