Dedenin Hesabı

Yıllar önce televizyonda kısa ama unutulmayacak bir reklam yayınlanırdı.

Yol kenarındaki bir lokantanın önünde büyük bir bez afiş asılıydı:

“Yemeği siz yiyin, hesabı torununuz ödeyecek.”

Bunu gören aç bir adam sevinçle içeri girer. En güzel yemekleri söyler, tıka basa yer, tatlısını yer, çayını içer. Karnı tok, keyfi yerinde kapıya yönelirken garson önüne hesabı koyar.

Adam şaşkınlıkla;

“Ben afişi okudum. Hesabı torunum ödeyecekti.” der.

Garson tebessüm ederek cevap verir:

“Doğru efendim. Bu hesap sizin yediğiniz yemek değil. Bu, yıllar önce burada yiyip hesabını torununa bırakan dedenizin borcudur.”

İnsan önce güler. Sonra düşünür.

Çünkü hayatın kendisi de çoğu zaman böyle işler.

Her nesil sadece miras devralmaz; bazen borç, bazen hata, bazen ihmal da devralır.

Bir baba yıllarca çalışır, dürüst yaşar, çocuklarına temiz bir isim bırakır. Çocukları hazır bir servetten daha değerli olan bu itibarı kullanır. Böyle dedelerin hesabı rahmettir.

Fakat bazı insanlar da çocuklarına ev değil, dava bırakır; mal değil, husumet bırakır; sevgi değil, kin bırakır.

Yıllarca kardeşler arasında süren miras davalarının çoğunda kavga edenler değil, onların çocukları mahkeme kapılarında yaşlanır.

Bir baba ölçüsüz borçlanır, lüks uğruna geleceğini ipotek eder. Gün gelir kendisi göremeden çocukları bankaların, icra dosyalarının ve faiz yükünün altında ezilir.

Alkolün, kumarın veya uyuşturucunun pençesine düşen bir insan yalnız kendisini değil, bütün ailesini borçlandırır. Onun yanlış tercihlerinin hesabını çoğu zaman eşi ve çocukları öder.

İhmal edilen eğitimin bedelini de sonraki kuşaklar öder. Bugün okumayan bir neslin eksikliği yarının ekonomisinde, biliminde ve kültüründe karşımıza çıkar.

Bu gerçek sadece aileler için değil, milletler için de geçerlidir.

Bir devlet yıllarca üretmek yerine tüketmeyi tercih ederse, bugünün rahatlığının faturası yarının çocuklarına çıkar.

Kontrolsüz borçlanmalar, plansız harcamalar, israf edilen kamu kaynakları, gelecek nesillerin omuzlarına yüklenen görünmez zincirlerdir.

Bir orman bir günde yanmaz; yıllarca süren ihmaller sonunda kül olur. Sonra torunlar dedelerinin gölgesinde oturduğu ağaçları kitaplarda görmeye başlar.

Toprağını, suyunu, havasını koruyamayan toplumlar çocuklarına bereket değil, kuraklık bırakırlar.

Bugün kirletilen bir nehir, yarın doğacak bir çocuğun temiz su hakkından çalınmış demektir.

Tarih de bunun örnekleriyle doludur.

Nice milletler kısa vadeli çıkarlar uğruna uzun vadeli felaketler yaşamıştır.

Adaletin zayıfladığı, liyakatin terk edildiği, hukukun kişilere göre uygulandığı toplumlarda ilk bedeli belki kurucular ödemez; fakat sonraki nesiller ağır faturalarla karşılaşır.

İmparatorlukların çöküşü çoğu zaman tek bir savaşın değil, yıllarca biriken yanlış tercihlerin sonucudur.

Bir neslin ihmal ettiği eğitim, bilim, üretim ve ahlak; sonraki nesillerin ekonomik sıkıntısı, sosyal huzursuzluğu ve bağımlılığı olarak geri döner.

Bunun tam tersi de mümkündür.

Bazı dedeler torunlarına borç değil, dua bırakırlar.

Bir ağaç dikerler, meyvesini torunları yer.

Bir okul yaptırırlar, eğitimini görmedikleri çocuklar okur.

Bir vakıf kurarlar, kendileri göremeden binlerce insan faydalanır.

Bir güzel isim bırakırlar; torunlar yıllar sonra bile “Falancanın torunu.” denildiğinde güven kazanır.

Asıl miras budur.

Kur’an-ı Kerim’de insanın yaptıklarının karşılığını göreceği bildirilirken, iyiliğin de kötülüğün de etkisinin sadece bugünü değil geleceği de kuşatabileceği sık sık hatırlatılır. İnsan bazen kendi amelinin meyvesini yer, bazen de önceki kuşakların bıraktığı zeminde yaşar. Bu yüzden akıllı insan yalnız bugünün hesabını değil, yarının hesabını da düşünür.

Çünkü torunlarına bırakılacak en değerli miras banka hesabı değildir.

Temiz bir vicdan, dürüst bir isim, yaşanabilir bir ülke, korunmuş bir tabiat ve güçlü bir ahlaktır.

O eski reklamı bugün yeniden çekseler belki afişe şu cümleyi de eklemek gerekirdi:

“Bugün yediğiniz her lokmanın, yaptığınız her tercihin ve verdiğiniz her kararın hesabını bir gün çocuklarınız veya torunlarınız ödeyebilir. Öyleyse yalnız bugünü değil, yarını da düşünerek yaşayın.”

Çünkü gerçek hayatta en ağır hesaplar, lokantalarda değil; ihmalin, israfın, adaletsizliğin ve sorumsuzluğun sonunda önümüze gelir.

Ve o hesap çoğu zaman onu yapanın değil, ondan sonra gelenlerin önüne konur.