Vahşi Batı’dan Vahşileşen Topluma  Bayrağın anlamı (II)

Bayrak yalnızca bir kumaş parçası değildir.
Bir toplum için bayrak, ortak hafızanın sembolüdür.
İnsanlar onun altında doğar.
Onun altında askerlik yapar.
Savaşlarda onunla yürür.
Şehit cenazelerinde tabutlara sarılır.
Devletin ve milletin ortak sembolü olarak görülür.
Bu nedenle bayrağa saygı, yalnızca bir nesneye gösterilen saygı değildir.
O bayrağın temsil ettiği insanlara, tarihe ve ortak hafızaya gösterilen saygıdır.
Elbette bir toplumda bayrağın anlamı üzerine farklı siyasi ve kültürel yorumlar bulunabilir. Bu, demokratik bir toplumun doğal parçasıdır.
Fakat farklı düşünmek ile ortak sembollere yönelik aşağılama, saldırı veya nefret aynı şey değildir.
Bir toplumun ortak sembollerini konuşabilmesi başka,
onları değersizleştirmeyi sıradanlaştırması başka şeydir.
Dine ve kutsala saygı
İnanç da insanın en mahrem alanlarından biridir.
İnsanların inandığı değerlere katılmayabiliriz.
Bir dini eleştirebiliriz.
Bir mezhebin görüşüne itiraz edebiliriz.
Bir din adamının davranışını eleştirebiliriz.
Bunların hepsi düşünce özgürlüğünün alanında olabilir.
Fakat eleştiri ile aşağılama, tartışma ile hakaret, fikir ayrılığı ile kutsala saldırı arasında önemli bir fark vardır.
Bir toplumun medeni olabilmesinin ölçülerinden biri de belki budur:
İnsan, kendisinin kutsal saymadığı bir şeye başkasının neden kutsal dediğini anlayabilme olgunluğuna sahip midir?
Aynı şey din adamları için de geçerlidir.
Bir din adamı hata yapabilir.
Suç işleyebilir.
Yanlış davranabilir.
Elbette hesap vermelidir.
Din adamı olmak hiç kimseye dokunulmazlık sağlamaz.
Ama bir kişinin suçunu eleştirmekle, temsil ettiği dini ve bütün din adamlarını aşağılamak arasında da fark vardır.
Aynı ölçü herkes için geçerli olmalıdır.
Çocuk: Toplumun dokunulmazı
Bir toplumun çocuklarına nasıl davrandığı, o toplumun geleceğe nasıl baktığını gösterir.
Çocuk savunmasızdır.
Ekonomik gücü yoktur.
Siyasi gücü yoktur.
Fiziksel gücü sınırlıdır.
Kendisini yetişkinler kadar koruyamaz.
Bu nedenle çocuklara yönelik şiddet ve istismar, yalnızca bireysel bir suç değil, toplumun ahlaki reflekslerini sınayan ağır bir meseledir.
Çocuğun yanında küfretmemek bile bir kültürdür.
Çocuğu trafikte korumak bir kültürdür.
Çocuğun eğitim hakkına saygı göstermek bir kültürdür.
Çocuğu ekonomik veya siyasi hesapların nesnesi hâline getirmemek bir kültürdür.
Ve belki en önemlisi:
Çocuğu “küçük insan” değil, hakları olan bir insan olarak görmek.
Yaşlı: Geçmişin yaşayan hafızası
Geleneksel toplumlarda yaşlılara saygı yalnızca yaşlarından dolayı gösterilmezdi.
Yaşlı insan, geçmişin taşıyıcısıydı.
Ailenin tarihini bilirdi.
Mahallenin geçmişini bilirdi.
Köyün hikâyelerini bilirdi.
Kimin kiminle akraba olduğunu bilirdi.
Hangi tarlanın kime ait olduğunu bilirdi.
Hangi ailede hangi acının yaşandığını bilirdi.
Yaşlı, toplumun canlı arşiviydi.
Bugün ise gençlik, hız ve tüketim kültürü karşısında yaşlılık zaman zaman bir “yük” gibi görülmeye başlanabiliyor.
Oysa yaşlı insanın değeri, artık ekonomik üretimde bulunup bulunmamasıyla ölçülemez.
Bir toplum yaşlısına yalnızca “artık ne işe yarıyor?” diye bakmaya başladığında, aslında kendi geçmişine de aynı soruyu sormaya başlamış olur.
Kadın: Saygı, koruma değil eşit insanlık
Kadınlara saygı meselesinde de önemli bir ayrım yapmak gerekir.
Kadına saygı, onu yalnızca “korunması gereken zayıf varlık” olarak görmek değildir.
Kadın, erkek gibi hak sahibi bir insandır.
Onun güvenliği, onuru, emeği, bedeni, özgürlüğü ve iradesi saygıyı hak eder.
Sokakta taciz edilmemek...
İşyerinde aşağılanmamak...
Evde şiddet görmemek...
Eğitim ve çalışma hakkına sahip olmak...
Fikrini söyleyebilmek...
Bunlar lütuf değildir.
İnsanlık onurunun gereğidir.
Bir toplumun kadınlarına nasıl davrandığı, o toplumun güçlülerine değil, güçsüzlerine nasıl davrandığını gösterir.
Hastane neden dokunulmaz olmalı?
Bir hastane düşünün.
Orada insanlar hayatlarının en savunmasız anlarından birini yaşamaktadır.
Bir anne çocuğunun başında bekliyor.
Bir baba ameliyat kapısında dua ediyor.
Bir yaşlı yoğun bakımda.
Bir doktor saatlerdir ayakta.
Bir hemşire gecenin bir yarısında başka bir hastaya koşuyor.
İşte böyle bir yerde şiddet başladığında yalnızca bir bina zarar görmez.
Toplumun yardım alma güveni zarar görür.
Hastaneye saldırmak, ambulansın yolunu kesmek, sağlık çalışanına şiddet uygulamak, acil servisi işgal etmek...
Bunlar toplumun en temel reflekslerinden birini bozar:
“Düştüğümde biri beni kaldıracak.”
İnsan bu güveni kaybederse toplum da değişir.
Okul: Çocukların ortak geleceği
Okul da benzer biçimde özel bir mekândır.
Okul yalnızca ders yapılan bina değildir.
Orası toplumun geleceğinin kurulduğu yerdir.
Öğretmen yalnızca bilgi aktaran kişi değildir.
Çocuğun dünyaya bakışını etkileyen insanlardan biridir.
Öğretmene saygı, öğretmenin her davranışını sorgulanamaz hâle getirmek değildir.
Öğretmen de eleştirilebilir.
Hatalıysa hesap verebilir.
Ama öğretmenlik mesleğinin tümden itibarsızlaştırılması, aslında toplumun kendi geleceğini itibarsızlaştırmasıdır.
Bir toplumun öğretmenine güveni azalırsa, çocuklarının geleceğine güveni de azalır.
Yardım kuruluşları ve iyiliğin itibarı
Belki de en tehlikeli aşınmalardan biri de iyilik yapan kurumlara duyulan güvenin kaybolmasıdır.
Bir yardım kuruluşu insanların depremde, selde, savaşta, yangında veya yoksullukta yanında olmak için vardır.
Elbette yardım kuruluşları da denetlenmelidir.
Şeffaf olmalıdır.
Hesap vermelidir.
Yolsuzluk varsa ortaya çıkarılmalıdır.
Fakat birkaç kötü örnek üzerinden bütün yardım faaliyetlerine kuşkuyla bakmaya başlarsak ne olur?
İnsanlar bağış yapmaz.
Gönüllü olmaz.
Yardım etmekten çekinir.
Sonunda yalnızca kurumlara değil, iyilik yapma fikrine olan güven de zarar görür.
Bu yüzden burada da aynı ilkeye dönmek gerekir:
Denetim başka şeydir, itibarsızlaştırma başka.
Banka neden güven meselesidir?
Banka ilk bakışta bir hastane veya okul kadar “ahlaki” bir kurum gibi görünmeyebilir.
Ama aslında modern toplumların en önemli kelimelerinden biri güvendir.
İnsan parasını bankaya yatırır çünkü bankanın o parayı koruyacağına inanır.
İnsan çek yazar çünkü karşı tarafın ona güveneceğini düşünür.
Bir sözleşme imzalar çünkü sistemin o sözleşmeyi koruyacağına inanır.
Ekonominin görünmeyen yakıtı paradır denir.
Belki daha doğrusu:
Ekonominin görünmeyen yakıtı güvendir.
Güven ortadan kalktığında insanlar yalnızca bankalardan değil, birbirlerinden de şüphe etmeye başlar.
Ve şüphe, ekonominin de toplumun da maliyetini yükseltir.
Dezavantajlı insanlara bakışımız
Bir toplumun gerçek ahlakı, güçlü insanlara nasıl davrandığında değil, güçsüz insanlara nasıl davrandığında ortaya çıkar.
Engelli birey...
Yoksul...
Evsiz...
Yaşlı...
Çocuk...
Göçmen...
Afetzede...
Sığınacak yeri olmayan insan...
Toplumun vicdanı tam da burada sınanır.
Çünkü güçlü insana saygı göstermek bazen çıkarla açıklanabilir.
Güçsüz insana saygı ise daha çok ahlaki bir tercihtir.