Ölüm Kader mi, İhmalin Bedeli mi?

HABAŞ'tan Soma'ya, çocuk işçilerden emeklilere: Emeğin, yaşamın ve hesabı sorulması gereken sorumlulukların izinde.

Bu bir iş kazası yazısı değildir.

Bu, çalışmak için evinden çıkan insanların neden evlerine dönemediğini, geride kalanların hangi korkularla yaşadığını ve insan hayatını korumakla yükümlü olanların neden hesap vermek zorunda olduğunu sorgulayan bir yazıdır.

Bu yazıyı 10 Kasım'ın tarihsel anlamına ve Mustafa Kemal Atatürk'ün anısına duyduğum saygı nedeniyle bugüne bıraktım.

Bir ülkenin kurucusunu anarken, o ülkenin emekçilerinin yaşam hakkını görmezden gelemeyiz.

Bugün 11 Kasım.

Şimdi sözü, evine dönemeyen işçilere ve geride kalanların yanıt bekleyen sorularına bırakıyorum.

9 Kasım 2026.

İzmir, Aliağa.

HABAŞ Demir Çelik Fabrikası.

Patlama.

10 Kasım'da savcılık 17 işçinin yaşamını yitirdiğini, bir işçinin arandığını açıkladı.

Aynı günün sonraki haberlerinde can kaybı 18 olarak bildirildi.

15 işçi yaralandı.

21 Ekim'de Hakan Doğan, 5 Kasım'da henüz 20 yaşındaki Eyüp Eğinli aynı tesislerde hayatını kaybetmişti.

Üç hafta dolmadan, haberlerde bildirilen toplam 20 işçi ölümü!

20 ayrı hayat.

20 ayrı aile.

Yarım kalan gelecekler.

Sabah evinden çıkan bir işçi, belki akşam çocuğuna küçük bir hediye götürecekti.

Belki ödenecek faturaları düşünüyordu.

Belki eşine akşam ne yemek yiyeceklerini sormuştu.

O akşam bazı evlerin kapısı bir daha açılmadı.

İnsanlar çalışmak için evlerinden çıkıyor. Ölmek için değil.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde bu ölümlerin araştırılması istendi.

CHP'nin HABAŞ'taki patlama ve işçi ölümlerine ilişkin araştırma önergesi, 10 Kasım'da AKP ve MHP oylarıyla reddedildi.

DEM Parti'nin Aliağa'daki patlamaya, Yeni Parti'nin tehlikeli işyerlerindeki kazalara, Yeni Yol Partisi'nin ağır sanayi ve madenlerde iş güvenliğine ilişkin grup önerileri de aynı partilerin oylarıyla reddedildi.

İnsanlar öldü.

Meclis'te araştırma istendi.

Araştırma talepleri reddedildi.

Şimdi bu kararların gerekçesini kamuoyu bilmelidir.

Adli soruşturma yürütülmesi, Meclis'in denetim sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Araştırma önergesinin reddedilmesi tek başına örtbasın kanıtı değildir.

Meclis çoğunluğu, neden araştırma yapılmaması yönünde oy kullandığını açıklamakla yükümlüdür.

İlk işçi öldü.

Ardından ikinci işçi.

Sonra büyük patlama yaşandı.

İlk ölümün ardından hangi denetim yapıldı?

İkinci ölümün ardından hangi önlem alındı?

Son patlamadan önce hangi tehlikeler tespit edildi?

Denetim tutanaklarının ve alınan kararların altında kimlerin imzası var?

CHP İzmir Milletvekili Rıfat Nalbantoğlu, HABAŞ'ın sürdürülebilirlik raporuna dayanarak iş günü kaybına yol açan kazaların şirket çalışanlarında 109'dan 146'ya, taşeron işçilerde 38'den 83'e yükseldiğini açıkladı.

Bu karşılaştırmanın hangi dönemleri kapsadığı ve çalışan sayılarıyla ilişkisi açıklığa kavuşturulmalıdır.

Şirketin kendi kayıtlarında kazalar artarken devletin denetim kayıtlarında ne yazıyordu?

Eksiklikler tespit edildi mi?

Edildiyse giderildi mi?

Giderilmediyse hangi yaptırım uygulandı?

Bir işyerinde ölümler tekrarlanırken denetim mekanizmasının nasıl işlediği belgelerle ortaya konulmalıdır.

Patlamanın ardından şirket yöneticileri ve teknik sorumluların da aralarında bulunduğu kişiler hakkında gözaltı işlemleri yapıldığı bildirildi.

Gözaltı, mahkûmiyet değildir.

Soruşturma yalnızca patlamanın nasıl gerçekleştiğini değil, o güne kadar hangi kararların alındığını ve hangi yükümlülüklerin yerine getirilmediğini de ortaya çıkarmalıdır.

Ölenler artık fabrikanın kapısından geçmeyecek.

Ya hayatta kalanlar?

Dün birlikte çalıştığı arkadaşını kaybeden işçi, bugün aynı tehlikenin yeniden yaşanmayacağından nasıl emin olacak?

İşini kaybetme korkusuyla hayatını kaybetme korkusu arasında bırakılan bir insanın seçme hakkı ne kadar gerçektir?

Evde bekleyen aileler aynı endişeyi yaşamayacak mı?

Bir fabrikanın yeniden üretime başlaması, o fabrikanın güvenli olduğunun kanıtı değildir.

Ölenlerin hesabı sorulurken yaşayanların güvenliği ertelenemez.

İşveren üretimin durmasının ekonomik bedelini hesaplayabilir.

Üretimin sürmesinin işçilere ödetebileceği bedeli kim hesaplıyor?

Devletin denetim gücü, şirketin ekonomik geleceğini mi, işçinin yaşamını mı korumak için kullanılıyor?

Bu sorunun yanıtını açıklamak devletin kamusal sorumluluğudur.

13 Mayıs 2014.

Soma.

301 madenci yaşamını yitirdi.

Faciadan önce madenlerdeki sorunların araştırılmasına ilişkin Meclis girişimi reddedilmişti.

14 Ekim 2022.

Amasra.

43 madenci yaşamını yitirdi.

Denetimler ve işletme sorumlularının yükümlülükleri yargılamanın konusu oldu.

13 Şubat 2024.

İliç.

9 işçi yaşamını yitirdi.

İzinler, işletme faaliyetleri ve kamu denetimi tartışıldı.

9 Kasım 2026.

HABAŞ.

18 can kaybı bildirilen patlama.

301. 43. 9. 18.

Bunlar bir tablonun rakamları değil, yaşamı yarıda bırakılmış insanlardır.

Her facianın nedeni, delilleri ve hukuki sonucu farklıdır.

Hepsini aynı suçun sonucu ilan edemeyiz.

Ortak olan, ölümden önce kimin neyi bildiğinin, hangi önlemi aldığı veya almadığının açıklanması zorunluluğudur.

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi'nin 10 Kasım'da yayımladığı rapora göre 2026 yılının ilk on ayında en az 1.930 işçi yaşamını yitirdi.

Yalnızca Ekim ayında en az 193 işçi.

Bunlar bağımsız bir oluşumun ulaşabildiği bilgilerden hazırladığı asgari can kaybı tespitleridir.

Ölümler kayda geçiyor.

Denetimlerin, soruşturmaların ve kesinleşmiş yargı kararlarının bilançosu da aynı açıklıkla ortaya konulmalıdır.

Kaç tehlike bildirimi karşılıksız kaldı?

Kaç işyerinin faaliyeti durduruldu?

Kaç kamu görevlisinin sorumluluğu soruşturuldu?

Kaç hüküm kesinleşti?

Devlet yalnızca kaybedilen hayatları değil, bu kayıplar karşısında nasıl hesap verildiğini de açıklamalıdır.

Resmî kurumların verileriyle bağımsız kuruluşların tespitleri farklılaştığında kapsam ve yöntem farkları açıklanmalıdır.

Vatandaş hangi kuruma güvenecek?

Denetleyen bakanlığa mı?

Soruşturan adli makamlara mı?

Araştırma yetkisini kullanan veya kullanmayan Meclis'e mi?

Devletin kurumları güven talep etmekle yetinemez. Güveni denetlenebilir kararlarla kazanmalıdır.

Bu ölümlerin arasında çocuklar da var.

İSİG Meclisi'nin tespitlerine göre 2025–2026 eğitim öğretim yılında en az 95 çocuk işçi yaşamını kaybetti.

95 çocuk!

Okul sıralarında olması gereken çocuklar.

Meslek öğrenmek için işletmelere gönderilen çocuklar.

Ailesinin geçimine katkıda bulunmaya çalışan çocuklar.

Bir çocuk işyerinde öldüğünde yalnızca işverenin değil, o çocuğu çalıştıran ve denetlemekle yükümlü bütün sorumluların işlemleri araştırılmalıdır.

MESEM kapsamında işletmelere gönderilen çocukların eğitim ve iş güvenliği sorumluluğu birbirinden koparılamaz.

Meslek öğretmek, çocuğun yaşamını tehlikeye atma hakkı vermez.

Ölümlerin ardından açılan davalar, kesinleşen cezalar ve uygulanan yaptırımlar kamuoyuna açıklanmalıdır.

Bir çocuğun ölümünden sonra kimin cezalandırıldığını öğrenmek kadar, o çocuğun neden korunamadığını öğrenmek de toplumun hakkıdır.

Çalışma hayatının diğer ucunda emekliler bulunuyor.

Bir tarafta çocukluğunu yaşayamadan çalışanlar.

Diğer tarafta yıllarca çalıştıktan sonra geçinebilmek için yeniden çalışan insanlar.

65 yaşından sonra çalışmak bir tercih olabilir.

Geçinemediği için sağlığını riske atarak çalışmak zorunda kalmak ise ekonomik düzenin sorgulanması gereken yüzüdür.

Bir ülkede çocuklar erken yaşta çalışıyor, yaşlılar dinlenmeleri gereken yıllarda geçim mücadelesini sürdürüyorlarsa ekonomik büyüme kimin hayatına yansıyor?

Bir de çalışma hayatının görünmeyen insanları var.

Kâğıt toplayıcıları.

Gündelik çalışanlar.

Kayıt dışı emekçiler.

İstanbul Eyüpsultan'da çıkan yangında yaşamını kaybeden, geçimini kâğıt toplayarak sağlayan insanın ölümü de bu görünmezliği düşündürüyor.

Yangının koşulları belirlenmeden olayın hukuken iş kazası olduğu söylenemez.

Yaptığı iş gerçekti. Geçim mücadelesi gerçekti. Ölümü de gerçek.

Bir insanın emeği ekonominin içinde, kendisi sosyal korumanın dışında kalıyorsa bu düzen kimi koruyor?

Çalışırken yaşamını kaybedenlerin yanında, çalıştığı hâlde ücretini alamayanlar da var.

Madenciler ve başka sektörlerdeki işçiler ücretleri, kıdem tazminatları ve diğer alacakları için eylem yapmak zorunda kalıyor.

Bir işçi zaten kazandığı ücretini alabilmek için neden yeniden mücadele etmek zorunda?

İşçi dava açarken ailesinin geçimini hangi gelirle sürdürecek?

Hak arama sürecinin uzamasının bedelini neden hakkını alamayan insan ödeyecek?

Gazilerin özlük hakları için yürüttükleri mücadelelerin hukuki zemini farklıdır.

Orada da değişmeyen bir ilke vardır.

Kanunla tanınan hak, insanları tüketen bir bekleyişe dönüştürülemez.

Filler tepişirken çimenler ezilir, denir.

Filler artık tepişmiyor da doğrudan çimenleri mi eziyor?

Bir tarafta milyarlarca liranın konuşulduğu fon dosyaları.

Diğer tarafta işyerinde ölen, ücretini alamayan, güvencesiz çalışan insanlar.

Mali soruşturmalarda paranın izini sürüyoruz.

İşçi ölümlerinde ise kaybedilen hayatların ardındaki kararların izini sürmek zorundayız.

Paranın kaybolduğu yerde hesap sorulurken, insan hayatının kaybedildiği yerde hesap verme mekanizmaları ne kadar etkili işliyor?

Fon dosyalarıyla işçi ölümlerinin aynı nedenlerle sonuçlandığı ileri sürülemez.

Burada sorgulanan, devletin denetim gücünün farklı alanlarda nasıl kullanıldığıdır.

Sermayenin karşısında hangi yetkiler kullanılıyor?

Emeğin yaşam hakkı söz konusu olduğunda hangi yetkiler kullanılmıyor?

Devletin gücü, ekonomik çıkarlar karşısında işçinin yaşam hakkını koruyacak biçimde mi kullanılıyor?

İşçi olmadan üretim olmaz. Üretim olmadan ne ticaretin çarkı döner ne de tüketici ihtiyaç duyduğu ürüne ulaşır.

Fabrikayı ayakta tutan yalnızca sermaye değildir. O sermayeye değer kazandıran, alın teriyle çalışan insandır.

İşçinin yaşamını korumayan bir düzen, kendi üretiminin temelini de korumuyor demektir.

İnsan hayatı hiçbir şirketin bilançosunda gider kalemi değildir.

Türkiye'de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu var.

Türk Ceza Kanunu'nda taksirle öldürmeye ilişkin hükümler var.

İşverenin yükümlülükleri ve kamu kurumlarının denetim yetkileri düzenlenmiş durumda.

Kanunun varlığı, işçinin korunduğunun kanıtı değildir.

Tehlike önceden belirlenmelidir.

Önlem eksiksiz uygulanmalıdır.

Denetim etkili yapılmalıdır.

Ciddi ve yakın tehlike karşısında kanunun öngördüğü koşullarda faaliyet durdurulmalıdır.

Eksikliklerin giderildiği denetlenmelidir.

İhlaller yaptırımsız bırakılmamalıdır.

Ölüm gerçekleştiğinde yalnızca olayın yaşandığı an değil, o ana kadar alınan ve alınmayan bütün kararlar soruşturulmalıdır.

Takipsizlik, beraat, mahkûmiyet ve zamanaşımı farklı hukuki sonuçlardır.

Her dosya kendi delilleriyle değerlendirilmelidir.

Her ölümün arkasında mutlaka suç bulunduğu peşinen söylenemez.

Önlenebilir bir tehlike karşısında yükümlülüklerin ihlal edildiği ortaya çıkarsa hiçbir ekonomik gerekçe hukuki sorumluluğu ortadan kaldıramaz.

Kader bir bilirkişi raporu değildir.

Kader bir denetim tutanağı değildir.

Kader bir mahkeme kararı değildir.

Kader, ihmalin hukuki gerekçesi olamaz.

HABAŞ'taki ölümlere ilişkin soruşturma, önceki olaylarla son patlama arasındaki olası bağlantıları da kapsamalıdır.

İşverenin, alt işverenlerin ve ilgili kamu kurumlarının yükümlülükleri ayrı ayrı incelenmelidir.

Denetim raporları, tespit edilen eksiklikler ve uygulanan yaptırımlar hukuki sınırlar gözetilerek kamuoyuna açıklanmalıdır.

Ciddi ve yakın tehlike bulunan işyerlerinde kanuni faaliyet durdurma mekanizmaları gecikmeden işletilmelidir.

İşçi temsilcileri ve sendikalar güvenlik kararlarına etkili biçimde katılmalıdır.

Çocukların çalıştığı işletmelerde eğitim ve iş güvenliği denetimleri birlikte yürütülmelidir.

Geçim sıkıntısıyla çalışmak zorunda kalan emeklilerin ve kayıt dışı emekçilerin sosyal korumaya erişimi güçlendirilmelidir.

Ücretini alamayan işçinin hakkına yıllarca beklemeden ulaşmasını sağlayacak mekanizmalar işletilmelidir.

Ölümlü iş kazalarına ilişkin denetimlerin, soruşturmaların ve kesinleşmiş yargı kararlarının karşılaştırılabilir sonuçları düzenli olarak yayımlanmalıdır.

Devletin görevi yalnızca ölümden sonra soruşturma açmak değildir. Ölümden önce yaşamı korumaktır.

Bir sonraki ölümün ardından hangi soruların sorulacağını artık biliyoruz.

Asıl mesele, o ölüm gerçekleşmeden hangi kararların alınacağıdır.

İşçi işyerinde güvende olmalıdır.

Çocuk korunmalıdır.

Emekli geçim kaygısıyla sağlığını tehlikeye atmak zorunda bırakılmamalıdır.

Kayıt dışı çalışan insan sosyal korumanın dışında kalmamalıdır.

Hakkını arayan yurttaş, karşısında kapalı kapılar değil, işleyen kurumlar bulmalıdır.

Devletin gücü, güçlü olanın yanında durduğunda değil, korunmaya ihtiyacı olanın hakkını güvence altına aldığında anlam kazanır.

Bir ülkenin suskunluk kültürü yalnızca konuşulmayanlarla değil, yanıtı yıllarca ertelenen sorularla büyür.

İnsanlar yaşamak için çalışıyor. Devletin görevi, onların çalışırken ölmemesini sağlamaktır.

Mustafa Kemal Atatürk'ün kurduğu Cumhuriyet'te emek, yalnızca üretimin değil, insan onurunun da temelidir.

Bir ülkenin kurucusuna duyulan saygı, o ülkeyi emeğiyle ayakta tutan insanların yaşam hakkını korumakla gösterilmelidir.

Cumhuriyet'in emekçileri ölümle değil, yaşamla anılmalıdır.