Lekelenmeme Hakkı Kimin Hakkı?
BİRİNCİ BÖLÜM | BİR İNSANI KİM LEKELER, KİM TEMİZLER?
Bu bir masumiyet karinesine itiraz yazısı değildir.
Bu, bazı dosyalarda insanların adını korumak için yüksek sesle hatırlanan hukukun, sıradan insanların hayatları bir iddiayla altüst olurken ne ölçüde işletildiğini ve hesap verme sorumluluğunun nerede başladığını sorgulayan bir yazıdır.
Bir insanı lekelemek ne kadar kolay?
Bir ihbar.
Bir suçlama.
Bir manşet.
Bir söylenti.
Bazen bunların hiçbiri için mahkûmiyet kararı gerekmiyor.
Bir insan sabah işine gidiyor.
Akşam hakkında yayılan bir iddiayla karşılaşıyor.
Henüz mahkemeye çıkmamış.
Hakkında kesinleşmiş bir hüküm yok.
Çevresindeki insanların gözünde çoktan yargılanmış olabiliyor.
İşini kaybedebiliyor.
Ailesindeki güven sarsılabiliyor.
Yıllarca kurduğu hayat, birkaç cümleyle değişebiliyor.
Bir insanın hayatını dağıtmak için bir iddia yetebiliyorsa, o hayatı korumak için hukuk neden aynı hızla işlemiyor?
BİR HAK, BİR AÇIKLAMA, BİNLERCE SORU
12 Kasım 2026.
AK Parti Grup Başkanı Abdullah Güler, tartışmalı yatırım fonlarına ilişkin soruşturma hakkında konuştu.
455 bin 578 kişinin yer aldığı bir listeden söz etti.
Masumiyet karinesini ve lekelenmeme hakkını hatırlattı.
Şu ifadeyi kullandı:
“Yarın bir gün utanacağımız, mahcup olacağımız isimleri de lekelemeyelim.”
Doğru.
Bir yatırım fonuna para yatırmak suç değildir.
Bir listede bulunmak suçluluk kanıtı değildir.
Hiç kimse, yalnızca adı bir soruşturmada geçtiği için suçlu ilan edilemez.
Buraya kadar itiraz yok.
İtiraz, bu hakkın hangi koşullarda ve kimler için yüksek sesle savunulduğuna.
Sıradan bir insan hakkında dayanaksız bir ihbar yapıldığında aynı hassasiyet gösteriliyor mu?
Bir çalışan, hakkında yayılan asılsız bir suçlama yüzünden işini kaybettiğinde hangi koruma mekanizması devreye giriyor?
Kendisini savunacak bir makamı, avukat tutacak parası, sesini duyuracak çevresi bulunmayan insan ne yapıyor?
Lekelenmeme hakkı herkesinse, neden herkes kendisini aynı ölçüde korunmuş hissedemiyor?
DEVLETİN SAYDIĞI DOSYALAR, SAYMADIĞI HAYATLAR
Adalet Bakanlığının 1 Ocak 2024 tarihli açıklamasına göre, 2017'den 2023 sonuna kadar 977 bin 570 ihbar dosyasında soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı verildi.
Bu uygulamanın amacı, soyut ve dayanaksız ihbarlarla insanların gereksiz yere şüpheli konumuna düşmesini önlemekti.
Rakam önemli.
Devlet, dayanaksız suçlamaların insanın şeref ve itibarını zedeleyebileceğini kabul ediyor.
Bunun için hukuki bir mekanizma işletiyor.
Şimdi başka bir hesap yapalım.
Kaç dosyada soruşturma açılmadığını biliyoruz.
Kaç kişinin itibarı daha önce zedelendi?
Kaç insan, hakkında ortaya atılan bir iddia yüzünden işinden oldu?
Kaç ailenin hayatı değişti?
Kaç kişi hakkında yayılan yanlış bilgi sonradan düzeltildi?
Bu soruların yanıtı açıklanan istatistikte yok.
Devlet kaç dosyada soruşturma açılmadığını sayıyor. Kaç insanın hayatının bir suç isnadıyla zarar gördüğünü ölçüyor mu?
Bir dosyanın açılmaması, insanın adının hiç lekelenmediğini kanıtlamaz.
Bir soruşturmanın kapanması da toplumun verdiği hükmü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
İSİMLER Mİ KORUNUYOR, SORUMLULUK MU?
Abdullah Güler'in açıklamasına dönelim.
Bir siyasetçinin masumiyet karinesini savunması doğrudur.
Üstelik Güler, suç teşkil eden işlemlerin belirlenmesini ve sorumluların ortaya çıkarılmasını da istediğini söylüyor.
O hâlde bu sözlerin gereği nasıl yerine getirilecek?
Bir insanın adını açıklamamak başka, bir dosyanın hesabını açıklamamak başka.
Kişisel bilgiler korunabilir.
Mali işlemler denetlenebilir.
Denetim eksiklikleri araştırılabilir.
Siyasi ve idari sorumluluk sorgulanabilir.
Bunların hepsi aynı anda mümkündür.
Fonlara ilişkin hangi işlemler inceleniyor?
Denetim kurumları olası usulsüzlükleri ne zaman fark etti?
Zararların giderilmesi için hangi önlemler alındı?
İhmali bulunan kamu görevlileri varsa sorumlulukları nasıl araştırılacak?
Lekelenmeme hakkı, hesap verme sorumluluğunun önüne konulan bir perdeye dönüşebilir mi?
Bu soruyu sormak, listedeki insanları suçlu ilan etmek değildir.
Aksine, sıradan yatırımcıyla hakkında somut suç şüphesi bulunan kişiyi birbirinden ayırmak gerekir.
Suç isnadıyla idari ve siyasi sorumluluk da aynı şey değildir.
Bir kamu görevlisinin hesap vermesi için mutlaka mahkûm olması gerekmez.
Görevini nasıl yerine getirdiğinin sorgulanması, kamu denetiminin gereğidir.
Masumiyet karinesi, siyasi sorumluluğun ortadan kalktığı anlamına gelmez.
GÖRÜNMEYEN İNSANLARIN HAKKI
Ekranlara yansıyan gözaltıları görüyoruz.
Kamuoyunun tanıdığı isimlerin davalarını izliyoruz.
Bir de görmediklerimiz var.
Adı gazeteye çıkmayanlar.
Kendisini savunacak bir kürsüsü bulunmayanlar.
Hakkındaki söylentiyi düzeltecek imkânı olmayanlar.
İşinden uzaklaştırıldığında sesi duyulmayanlar.
Ailesi dağıldığında bunun haber değeri taşımadığı düşünülenler.
Her haksızlık hukuken lekelenmeme hakkının ihlali değildir.
Ancak dayanaksız suç isnatlarının insan hayatında yarattığı zarar, yalnızca mahkeme dosyalarıyla ölçülemez.
Bir makamın itibarı için gösterilen hassasiyet, sıradan bir insanın geleceği için neden aynı ölçüde gösterilmesin?
Anayasa'nın 10. maddesi kanun önünde eşitliği düzenler.
38. maddesi, suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağını güvence altına alır.
Bu hükümler makam sahipleri için ayrı, sıradan insanlar için ayrı yazılmadı.
Herkes için yazıldı.
Lekelenmeme hakkı korunmalıdır.
Masumiyet karinesi gözetilmelidir.
Soruşturmalar somut delillerle yürütülmelidir.
Dayanaksız ihbarlar nedeniyle insanların gereksiz yere şüpheli konumuna düşmesi önlenmelidir.
Kişilerin itibarına zarar veren hukuka aykırı işlemler etkili biçimde araştırılmalıdır.
Kamu kurumları da yürüttükleri işlemler ve denetim sorumlulukları hakkında hesap vermelidir.
Lekelenmeme hakkı, kimsenin hesap vermekten kaçabileceği bir sığınak değildir.
Bir insanın suçsuzluğunu kanıtlama yükümlülüğü yoktur. Suçluluğunu kanıtlama yükümlülüğü iddia makamındadır.
Bir ülkede hukukun gücünü anlamak için en yüksek makamlara bakmak yeterli değildir.
O makamlara ulaşamayan insanların nasıl korunduğuna bakmak gerekir.
Hukukun gücü, koruduğu makamlarla değil, koruyabildiği en güçsüz insanla ölçülür.
Aşkım Tan
Gazeteci | Araştırmacı-Yazar
DEVAM EDECEK…
İkinci Bölüm: Gözaltı Biter. Leke Kalır mı?