ABD’nin Hedefi Tahran’mı yoksa Moskova’mı?
Dünya kamuoyu aylardır aynı soruya kilitlenmiş durumda: Amerika neden İran üzerine bu kadar sert gidiyor?
Balistik füzeleri mi? Nükleer faaliyeti mi? İsrail’e tehdit olması mı?
Evet.
Nükleer program,
Bölgesel milis ağları
İsrail’e tehdit
Körfez güvenliği.
Bugün ABD-Tahran hattında yükselen tansiyona yalnızca Ortadoğu merceğinden bakmak, büyük resmi kaçırmaktır. Çünkü İran dosyasının arka planında çok daha geniş bir satranç tahtası var ve o tahtada asıl rakip RUSYA.
İran: Bir Ülkeden Fazlası
İran sıradan bir bölgesel aktör değil, jeopolitiğin kilit taşıdır.
Haritaya bakmak yeterli.
-Hazar denizine açılır
-Kafkasya’ya komşudur
-Orta Asya’ya geçiş kapısıdır
-Basra Körfezi’ni tutar
-Hürmüz Boğazı’nı etkiler
İşte bu hat Rusya’nın güney güvenlik kuşağıdır. Rusya’nın güney savunma hattını çökertebilir.
Moskova açısından İran: Bir müttefikten öte, stratejik önemi olan bir ülke. Dolayısıyla İran’da Washington lehine oluşacak her yeni siyasal denklem, Rusya’nın güneyden çevrelenmesi anlamına gelir.
Bu da Ukrayna savaşından çok daha geniş sonuçlar doğurabilir ve bu da ikinci bir jeopolitik cephe demektir.
--Savaş mı, Yoksa Rejim Mimarisi mi?--
ABD’nin doğrudan askeri işgal ihtimali var ama bunun da maliyeti yüksek olur. Mesela
-Petrol fiyatlarını patlatır
-Bölgesel savaşı tetikler
-ABD kamuoyunda tepki oluşmasına sebep olur
Eğer rejimi değiştirirlerse;
-İçeriden çözülme olur
-Ekonomik çöküntü ve baskı
-ABD yanlısı siyasal değişim
Tabii ki bu da daha düşük maliyetli ama çok daha kalıcı bir nüfuz sağlar. Ve bu da en çok Moskova’yı sarsar. Bir de bunun Pekin boyutu var.
İran aynı zamanda; Çin’in kritik enerji tedarikçilerinden biridir. Kuşak-yol güzergahının kilit halkasıdır.
ABD’nin Tahran’daki etkisinin artması, Çin’in enerji ve lojistik güvenliğini sarsabilir. Hem Rusya hem de Çin olumsuz etkilenir.
ABD etkisindeki bir İran;
-Avrupa’ya alternatif enerji sunar
-Rus gazının Pazar payını düşürür
-Moskova’nın enerji kozunu zayıflatır.
ABD-İran ve hatta İsrail’in de karışacağı bir savaş durumunda Türkiye’ye etkisi ne olur peki?
En ağır sarsıntıyı yaşayacak ülkelerden biri de Türkiye olur çünkü;
-Türkiye İran’a komşu,
-Enerji ithalatçısı,
-Asya ticaret koridorlarının kavşağı,
-Göç yollarının üzerinde
Olası bir savaş ya da rejim değişikliğinde ilk darbe ekonomide olur. Petrol fiyatları sıçrar, doğalgaz maliyetleri artar, enerji faturası katlanır, yabancı sermaye çekilir, lojistik maliyetler artar, ihracat daralır, Orta Asya kara ticareti aksar, kur baskısı derinleşir. Ayrıca yeni mülteci akınları ülkenin demografi yapısının yanı sıra ekonomisine çok ağır yük getirir.
Türkiye aynı zamanda NATO üyesi. Rusya ile enerji ve savunma ilişkisi içinde, İran ile komşu. Kriz derinleştiğinde Ankara maalesef Washington baskısı, Moskova dengesi ve Tahran komşuluğu ile jeopolitik bir sıkışma yaşayacaktır.
Bugün dünya ABD-İran arasındaki krize bakarken asıl sarsıntı Tahran’da değil Tahran sonrası kurulacak düzende yaşanacak. Bu yüzden mesele bir Ortadoğu krizi değildir. Bu, küresel güç düzeninin yeniden yazılmasıdır.
İran’a atılacak her adım Moskova’yı baskılayacak, Pekin’i zorlayacak, Türkiye’yi sarsacaktır.
Washington Tahran’ı mı hedef alıyor… Yoksa Tahran üzerinden Moskova’yı mı?