Katolik Kilisesi'nin İlk Türk Piskoposu Antuan Ilgıt

Birçok Katolik tarikat teorik teoloji, manastır hayatı veya hastane hizmetlerine odaklanırken, varlık sebebini doğrudan yoksul ve risk altındaki gençlere adayan Salesiyen topluluğuna mensup Doyen, Mons. Sabri Anar’ın 17 Ekim 2026’da Fransa’da vefatıyla boşalan göreve Mons. Antuan Ilgıt’ın seçildiğini duyurdu.

Latincede "sevgi ve hayırseverlik" anlamına gelen Caritas, Katolik Kilisesi’nin insani yardım kuruluşu olarak Anadolu Havarisel Vekilliği Havarisel Yöneticisi Mons. Ilgıt’ın liderliğinde çalışmalarını sürdürecek.

Antuan Ilgıt’ın hayatı ve soyadının kökeni

Antuan Ilgıt, Katolik Kilisesine bağlı Cizvit cemaatine mensup Türk bir din adamı ve episkopos (piskopos). 22 Haziran 1972’de Almanya’nın Bavyera eyaletindeki Hersbruck kentinde, Müslüman Türk göçmen bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Ailesi 1978’de Türkiye’ye döndü; çocukluğu ve gençliği Mersin’de geçti.

Türk uyruklu ilk Cizvit rahibi olarak tanınan Ilgıt, akademik çalışmalarında ahlak teolojisi, biyoetik ve İslamiyet ile Hristiyanlık arasındaki dinler arası diyalog konularına yöneldi. Doktora çalışmalarını da bu alanların kesişiminde yürüttü.

Mersin ve Toroslar’ın coğrafi hafızasında Ilgıt ismi

​Ilgıt soyadının kökenine ve hangi yerleşim biriminden geldiğine dair kesin bir bilgiye henüz ulaşılamamıştır. Bununla birlikte, Artvin’in Yusufeli ilçesine bağlı Demirköy’ün eski adı olan Nigzivan veya Nizgovan’ı tanıtan yerel kaynaklarda bu ad, köyün mezraları arasında geçmektedir.

​Toros Dağları’ndaki bazı geçici Yörük obaları ile küçük yayla mevkileri de edebi türkülerden esinlenilerek halk arasında ilgıt ismiyle anılabilmektedir. Kentsel alanlarda ise Cumhuriyet sonrasındaki planlamalarda mahallelerin alt birimi olan sokaklara bu ad verilmiştir.

Bu durumun en bilinen örnekleri İstanbul’un Pendik ilçesindeki Yayalar Mahallesi ile Silivri ilçesindeki Beyciler Mahallesi’nde ve Samsun’un İlkadım ilçesindeki Kadifekale Mahallesi’nde yer alan Ilgıt sokaklarıdır.

​Ilgıt ismi Toroslar’da resmi ve tabelalı bir yerleşim birimini göstermez. Aksine bu ifade, Mersin’in Akdeniz kıyısındaki sıcak liman hayatı ile Toroslar’ın zirvelerindeki serin Yörük çadırları arasında gidip gelen, yüzyıllık göç dalgalarının ve türkülerin oluşturduğu soyut bir coğrafi hafıza noktasıdır.

Antuan Ilgıt çocukluk yıllarını şöyle anlatıyor:

“1972 yılında Hersbruck'ta, Kilikya'dan gelen yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldim. Almanya'da, küçük kız kardeşim de dahil olmak üzere ailemiz, tüm göçmenlerin yaşadığı zorlukları yaşadı: tamamen farklı bir ülke ve kültüre entegre olma mücadelesi, dil engeli...

Babam başa çıkamadı ve alkolik oldu. Bu yüzden, altı yaşındayken Türkiye'ye, Mersin'e döndük ve babam orada balıkçı olarak iş buldu. Zor bir hayat yaşadık; balık olmadığında yemek yiyemezdik.

Ama okulda tanıştığım ve bana yeni ufuklar açan bir edebiyat öğretmeniyle bir şeyler değişti: okumaya başladım, başka fırsatlar hayal etmeye, bir kariyer sahibi olmayı ve ailemi taşradan kurtarmayı hayal etmeye başladım. Annem, henüz 35 yaşındayken kanser teşhisi konulduğunda daha çocuktum.”

Yoksulluk, annesinin hastalığı ve inanç değişikliği sürecinde Antuan Ilgıt

Antuan Ilgıt, 22 Haziran 1972’de Almanya Federal Cumhuriyeti’nin Hersbruck kentinde, Mersinli Türk bir anne ve babanın çocuğu olarak dünyaya geldi. Anne, baba, Ilgıt ve küçük kız kardeşinden oluşan aile, 1978’de Türkiye’ye dönerek Mersin’e yerleşti.

Çocukluğu ve gençliği burada geçen Ilgıt’ın anlatımına göre babası, Almanya’daki göçmenlik hayatına uyum sağlamakta zorlandı ve alkol sorunu yaşadı. Türkiye’ye döndükten sonra balıkçılıkla ailesinin geçimini sağlamaya çalıştı.

Ilgıt, çocukluğunun ekonomik güçlükler içinde geçtiğini, babasının balık tutamadığı zamanlarda yemek bulmakta bile zorlandıklarını anlatıyor. Annesine 35 yaşında kanser teşhisi konulması, ailenin yaşadığı sıkıntıları daha da ağırlaştırdı. Babasının balıkçılıktan elde ettiği gelir tedavi masraflarını karşılamaya yetmedi. Ilgıt, annesini 51 yaşındayken kanser nedeniyle kaybettiğini belirtiyor.

1990’da, 18 yaşındayken üniversite eğitimi için Mersin’den Ankara’ya ayrılan Ilgıt’ın Hristiyanlığa yönelmesi, ailesinde farklı tepkilere yol açtı. Kendi anlatımında anne ve babasını Müslüman olarak tanımlıyor; dinle ilişkilerinde yoğun ibadet hayatından çok kültürel ve toplumsumsal aidiyetin öne çıktığını söylüyor.

Francesco Pistocchini’nin Popoli dergisinin Haziran–Temmuz 2010 sayısında yayımlanan söyleşisinde aktarılanlara göre annesi, İslam’a saygısını korumasını isteyerek oğlunun kararını karşıladı. Babası ise daha sert tepki gösterdi ve kiliseye gitmesini yasakladı.

Ilgıt, İtalya’da dinî hayata katıldığını ilk dönemde yalnızca annesiyle kız kardeşinin bildiğini, diğer yakınlarının ise kendisini ekonomi alanında eğitim alıyor sandığını anlatıyor. Gerçeği açıkladığında bazı akrabalarının kendisiyle ilişkilerini kestiğini de belirtiyor. Ailesinin zamanla kararına saygı duyduğunu ifade eden Ilgıt’ın aktardıkları, bu kabullenmenin sancılı bir süreçte gerçekleştiğini gösteriyor.

Türkiye'deki seküler eğitimi Türk Silahlı Kuvvetlerinde vatani görevi

Monsenyör Antuan Ilgıt, 1972 yılında Almanya’da doğdu; ilk, orta ve lise öğrenimini Mersin’de tamamladı. Kamu yönetimi veya öğretmenlik alanında kariyer yapma hedefiyle girdiği Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümünden 1994’te mezun oldu. Ardından askerlik hizmetini Ankara Etimesgut Zırhlı Birlikler Okulunda yedek subay olarak yerine getirdi.

Popoli dergisinin Haziran–Temmuz 2010 sayısındaki söyleşisinde Ilgıt, Ankara’da tankçı birliklerinde görevlendirildiğini ve subaylık gelirinin geçimini sağlamasına yardımcı olduğunu anlatıyor.

Üniversite yıllarında başlayan dinî arayışını askerlik sırasında da sürdürerek Assompsiyonist rahiplerin hizmet verdiği Azize Tereza Katolik Kilisesi’ne devam etti ve vaftize hazırlık sürecini ilerletti.

Raimondo Bardelli (1937–2008), İtalyan Fransisken Kapüsen rahip ve misyonerdi. 1990–2005 yılları arasında Türkiye’de görev yaptı; gençlerin dinî eğitimi, evliliğe hazırlık ve Müslümanlarla dinler arası diyalog alanlarında çalıştı. 

Mersin’de Antuan Ilgıt’ın Katolik inancını tanımasına ve vaftize hazırlanmasına rehberlik etti. Ilgıt, Bardelli ile Markos İncili üzerinden çalıştığını ve hazırladığı dinî metinlerin Türkçesine yardımcı olduğunu anlatıyor.

Kendi ifadesine göre Kapüsen rahip Raimondo Bardelli’nin girişimiyle, 1997 yılının Paskalya arifesinde rahip Xavier Nuss tarafından üç kişiyle birlikte vaftiz edildi. Böylece askerlik yaptığı Ankara, Katolikliğe geçişinde de önemli bir yer tuttu.

Xavier Nuss, Fransa’nın Alsas bölgesinden gelen, Assompsiyonist cemaatine mensup Katolik rahipti. Uzun yıllar Ankara’da görev yaptı; Katolik ayin metinlerinin Türkçeye çevrilmesine ve Türkçe ibadetin yaygınlaşmasına önemli katkı sağladı.

Antuan Ilgıt’ın anlatımına göre, rahip Raimondo Bardelli’nin girişimiyle 1997 yılının Paskalya arifesinde Ankara’da Ilgıt’ı vaftiz etti. Nuss, 2013 yılında hayatını kaybetti.

Ilgıt, Temmuz 2010’da Azize Tereza Kilisesi’nde yaptığı konuşmada, askerlik döneminde tanıdığı bu cemaatin inanç yolculuğundaki yerini vurguladı. Rahip olma kararını İsa’ya duyduğu bağlılık ve benimsediği inancı başkalarıyla paylaşma isteğiyle açıkladı; bu amaçla İtalya’ya giderek dinî eğitime başladığını anlattı.

Monsenyör Antuan Ilgıt'ın ruhani yolculuğu ve Ankara Azize Tereza Kilisesi

Üniversite yıllarının son döneminde başlayan Hristiyanlık inancına yönelik ilgisi askerlik görevi sırasında da devam etti ve bu arayış, 1997 yılında Ankara Altındağ'da bulunan tarihi Azize Tereza Kilisesi'nde vaftiz olmasıyla sonuçlandı.

​Antuan Ilgıt'ın inanç yolculuğundaki bu önemli dönüm noktasına ev sahipliği yapan Azize Tereza Katolik Kilisesi, Ankara'nın Altındağ ilçesinde, Ulus semti ile Ankara Kalesi yakınlarında yer alan tarihi Kardeşler Sokak'ta bulunmaktadır. Kilisenin yer aldığı alanda 1915 yılında Aziz Klement Fransız Koleji bulunmaktaydı.

1916 yılındaki Büyük Ankara Yangını'nda alanın zarar görmesinin ardından, 1928 yılında inşa edilen mevcut binanın zemin katı Fransa Büyükelçiliği Kançılaryası, birinci katı ise salon ve şapel olarak kullanılmaya başlandı.

Sonraki süreçte Fransız Okulu olarak hizmet veren yapı, ilerleyen dönemlerde tamamen Latin Katolik cemaatinin kullanımına tahsis edildi. Binanın birinci katındaki şapeli 2002 yılında kapsamlı bir restorasyon geçiren, iç mekânında Bordeaux ve Floransa üretimi tarihi vitraylar ile mozaikler barındıran yapı, 12 Nisan 1980 tarihinde "1. Derece Kentsel Sit Alanı" olarak tescillendi.

Lisieux'lu Azize Tereza'ya ithaf edilen kilise, günümüzde Cizvit (Jesuit) pederleri tarafından yönetilmekte ve aktif ibadethane statüsünü korumaktadır.

​Vaftizinin ardından dinî eğitimine yurt dışında Cizvit (İsa Cemaati - SJ) bünyesinde devam eden ve Katolik Kilisesi hiyerarşisinde episkoposluk rütbesine kadar yükselen Monsenyör Antuan Ilgıt, piskoposluk unvanını aldıktan sonraki ilk ayinini de ruhani hayatının başladığı Ankara Azize Tereza Kilisesi'nde gerçekleştirmiştir.

Antuan Ilgıt’ın İtalyan vatandaşlığı ve Katolik Kilisesindeki konumu

Cizvit tarikatının ilk Türk rahibi ve o dönemde tarikatın İtalya Eyaleti üyesi olan Antuan Ilgıt, Türk vatandaşlığını koruyarak 2013 yılında İtalyan vatandaşlığı da aldı. Vatandaşlık işlemlerinin ardından 18 Ocak 2013 günü saat 09.30’da Roma Belediyesi Vatandaşlık Bürosunda Beatrice Carbonetti huzurunda, İtalyan Cumhuriyeti’ne sadakat göstereceğine, Anayasa’ya ve DEVLET yasalarına uyacağına yemin etti.

İtalyan vatandaşlığı, Ilgıt’ın İtalya’daki hukuki statüsünü ilgilendirirken Katolik Kilisesindeki görevleri ayrı bir kurumsal süreç içinde şekillendi. Bu vatandaşlık kendisine Vatikan vatandaşlığı veya diplomatik statü kazandırmadı.

Kilise içindeki konumu, Cizvit kimliği, dinî eğitimi ve üstlendiği görevlerle gelişti; Papa Franciscus tarafından 2023’te Anadolu Havarisel Vekilliği yardımcı episkoposluğuna, 2024’te ise aynı vekilliğin havarisel yöneticiliğine atandı.

Vatandaşlık aldığı dönemde eğitimini Amerika Birleşik Devletleri’nde sürdüren Ilgıt, daha sonra Boston College’da ahlak teolojisi alanındaki doktorasını tamamladı. Türk ve İtalyan vatandaşlıklarına sahip olan Ilgıt, ana dili Türkçenin yanı sıra İtalyanca ve İngilizce konuşuyor; İspanyolca ve Fransızca da biliyor.

Antuan Ilgıt’ın eğitimi ve dinî görevleri

Dinî yaşamına İtalya’nın Emilia-Romagna bölgesindeki Kapüsen rahipleri arasında başlayan Antuan Ilgıt, 1 Kasım 2005’te Cizvit cemaatine katıldı ve 2007’de ilk yeminlerini etti. Papalık Gregoryen Üniversitesinde teoloji eğitimini tamamladıktan sonra, 2011’de Alphonsian Akademisi’nde biyoetik odaklı ahlak teolojisi alanında kanonik yüksek lisans derecesi aldı. ABD’de Saint Joseph Üniversitesinde 2013’te tıp etiği yüksek lisansını, Boston College’da ise 2017’de ahlak teolojisi doktorasını tamamladı.

26 Haziran 2010’da Roma’daki Gesù Kilisesi’nde Kardinal Giovanni Lajolo tarafından rahip olarak takdis edildi. Cizvit eğitiminin son aşamasını 2020–2021 yıllarında İspanya’nın Salamanca kentinde tamamladı; 19 Kasım 2022’de Ankara’da son yeminlerini etti.

Ankara Azize Tereza Kilisesi’nde rahip yardımcılığı ve Cizvit cemaatinde saymanlık yaptı. Napoli’deki Campania Papalık Bölgelerarası Semineri’nde eğitim ve ruhani rehberlik görevleri üstlendi; Papalık Güney İtalya Teoloji Fakültesinde ahlak teolojisi ve biyoetik dersleri verdi. Türkiye Katolik Ruhani Reisler Kurulu bünyesinde gençlik çalışmalarını koordine etti; Anadolu Havarisel Vekilliğinde genel vekillik ve şansölyelik görevlerinde bulundu.

Papa Franciscus tarafından 28 Ağustos 2023’te Anadolu Havarisel Vekilliği yardımcı episkoposluğuna atandı; 25 Kasım 2023’te İstanbul’daki Sent Antuan Bazilikası’nda episkopos olarak takdis edildi. 25 Kasım 2024’te aynı vekilliğin havarisel yöneticiliğine getirildi. Kasım 2026’da ise Türkiye Katolik Ruhani Reisler Kurulu tarafından Caritas Türkiye Başkanlığına seçildi.

Akademik başarılarıyla Alpha Sigma Nu ve Alpha Epsilon Lambda onur topluluklarına kabul edilen Ilgıt, Auschwitz’de meslek etiği çalışmalarını kapsayan FASPE programına da seçildi. İtalya merkezli Amici del Medio Oriente (AMO-FME) Derneği’nin kurucuları arasında yer aldı.

Antuan Ilgıt’ın Papa Franciscus ile Vatikan ve Lizbon buluşmaları

Antuan Ilgıt’ın Papa Franciscus ile temasları arasında, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Vatikan ziyareti sırasında üstlendiği tercümanlık görevi ve Türkiye’den Hristiyan gençlerle birlikte Lizbon’da katıldığı özel kabul öne çıkıyor. Ilgıt, Papa ile farklı vesilelerle bir araya geldiğini anlatırken, bu görüşmeleri Türkiye ile Katolik Kilisesi arasında köprü kurma düşüncesiyle ilişkilendiriyor.

5 Şubat 2018’de Vatikan’daki Apostolik Saray’da gerçekleştirilen Erdoğan–Papa Franciscus görüşmesinde Ilgıt tercüman olarak görev aldı. Görüşmenin gündeminde Türkiye–Vatikan ilişkileri, Türkiye’deki Katolik toplumunun durumu, mültecilerin kabulü ve bunun getirdiği sorunlar yer aldı.

Orta Doğu’daki gelişmeler ile Kudüs’ün statüsünün de ele alındığı buluşmada, bölgede barış ve istikrarın diyalog ve müzakere yoluyla sağlanması üzerinde duruldu. Ilgıt, Ağustos 2023’te Vatican News’e verdiği söyleşide, Erdoğan ile Papa arasında tercümanlık yaptığını kendi sözleriyle aktardı:  “5 Şubat 2018'de Cumhurbaşkanı Erdoğan, Vatikan'da Papa Francis ile görüştüğünde, resmi tercüman olarak çağrıldım. onunla Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasında tercümanlık yaptım ve bu karşılaşma, şimdi olmak istediğim şeydir: ülkem ile Kilise arasında bir köprü.”

İkinci buluşma, 3 Ağustos 2023’te Dünya Gençlik Günü kapsamında Portekiz’in başkenti Lizbon’da gerçekleşti. Papa Franciscus, Vatikan Büyükelçiliğinde Ilgıt’ın eşlik ettiği Türkiye’den yaklaşık 40 kişilik Hristiyan genç grubunu özel kabulde ağırladı. Farklı Hristiyan cemaatlerinden gençlerin katıldığı görüşme yaklaşık yarım saat sürdü. Ilgıt, o sırada Anadolu Havarisel Vekilliği Genel Vekili olarak grubun sorumluluğunu üstleniyordu.

Lizbon’daki kabulün başlıca konusu, 6 Şubat depremlerinin gençlerin hayatında bıraktığı izler oldu. Ilgıt’ın anlatımına göre Papa, özellikle deprem bölgesinden gelen gençleri dinledi; yaşadıkları kayıplar, duyguları ve gelecek kaygılarıyla ilgilendi. Gençleri cesaretlerini korumaya ve hayatlarını yeniden kurmaya çağırdı. Buluşmada Türkiye’den getirilen hediyeler de sunuldu.

Antuan Ilgıt’ın Erdoğan ile görüşmeleri ve Külliye’deki kabulü

Antuan Ilgıt, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 5 Şubat 2018’de Vatikan’da Papa Franciscus ile gerçekleştirdiği görüşmede tercüman olarak görev aldı. 

Daha sonra 10 Mart 2026’da Ankara’daki Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde düzenlenen dinî azınlık temsilcileri iftarına Anadolu Katolik Havarisel Vekilliği temsilcisi olarak katıldı.

 Ilgıt, 1 Temmuz 2026’da ise Erdoğan’ın Külliye’de kabul ettiği Türkiye Katolik Episkoposlar heyetinde yer aldı. Basına kapalı gerçekleşen kabulde Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Özel Kalem Müdürü Hasan Doğan ve Dış Politika ve Güvenlik Başdanışmanı Akif Çağatay Kılıç da hazır bulundu. Bu kabul, Ilgıt’ın Katolik ruhani liderlerle birlikte katıldığı bir heyet görüşmesi olarak kayıtlara geçti.

Antuan Ilgıt’ın İskenderun’da Rahiplikten Episkoposluğa uzanan görevleri

Türk Cizvit rahip Antuan Ilgıt, İskenderun’da, 2015–2024 yılları arasında Anadolu Havarisel Vekili olarak görev yapan İtalyan Cizvit piskopos Paolo Bizzeti ile birlikte çalıştı; önce genel vekillik ve şansölyelik, ardından yardımcı episkoposluk görevlerini üstlendi. Bizzeti’nin emekliliği üzerine 25 Kasım 2024’te Anadolu Havarisel Vekilliğinin havarisel yöneticiliğine atandı.

Ilgıt, 2023’te episkoposluğa atanmasıyla, İzmir doğumlu Vatikan diplomatı Başepiskopos Julio Murat’ın ardından bu makama getirilen Türk isimler arasında yer aldı. Murat ise Vatikan’ın büyükelçi düzeyindeki diplomatik temsilcilerine verilen “nuncio” unvanıyla İsveç, İzlanda, Danimarka, Finlandiya ve Norveç’te görev üstlendi.

Antuan Ilgıt’ın deprem tanıklığında acının ortak dili

6 Şubat 2023 depremlerine Hatay’ın İskenderun ilçesindeki Müjde Latin Katolik Katedrali’nde, Anadolu Havarisel Vekilliği Genel Vekili olarak görev yaparken yakalanan Antuan Ilgıt, o günleri şöyle anlatıyor:

“Deprem beni hazırlıksız yakaladı. Bir önceki akşam, farklı kökenlerden ve Hristiyan cemaatlerinden gelen inananlarla katedralde pazar ayinini kutlamıştık. Ertesi günkü randevularımı ve yapacaklarımı düşünerek yatağa girmiştim. Sabah saat 04.17’de başlayan deprem, bütün planlarımızı ve hayatımızı değiştirdi.

Yaklaşık iki dakika süren sarsıntının ardından odamdan çıktığımda ilk fark ettiğim şey, katedralimizin yıkılmış olmasıydı. Piskoposluk konutunun avlusunda yıkım, ölüm ve gözyaşları vardı. Cemaatimizin üyeleri ağlayarak, birer birer gelmeye başladı. Geniş bir avlumuz vardı; kaldığımız binalar ve özellikle ahşap tavanlı yemekhanemiz ayakta kalmıştı.

Yalnızca kendi cemaatimizden insanlar değil, Ermeni, Ortodoks ve Protestan kiliselerinden Hristiyanlar ile Müslümanlar da bize sığındı. Gelenleri barındırmak ve ihtiyaçlarını karşılamak için organize olmaya çalıştık. İlk iki gün buzdolaplarımızdaki ve depolarımızdaki yiyecekleri, suyu ve diğer malzemeleri paylaştık. Ancak ikinci günün sonunda elimizde hiçbir şey kalmamıştı. Özellikle içme suyu bulmakta büyük sıkıntı yaşıyorduk.”

 Teolojik istihbarat

Antuan Ilgıt’ın Türk kimliği ve vatandaşlığıyla Katolik Kilisesinin üst kademelerinde görev almasını, yalnızca bireysel bir din değiştirme hikâyesi üzerinden okumak eksik kalır.

Bu yükseliş, teolojik istihbarat perspektifinden; dinî kurumların kadro politikaları, yerel toplumlarla ilişki kurma biçimleri ve uluslararası etki alanları bakımından da incelenebilir.

Türkçeye, Türkiye’nin toplumsal yapısına ve Müslüman kültürüne hâkim bir din adamının kilise yönetiminde sorumluluk üstlenmesi, temsil ve iletişim kapasitesi açısından önem taşır.