Ekonomide Neler Oluyor?
Ekonomi yönetimi inatla 2023 yılında başladıkları dezenflasyon sürecini devam ettirmek niyetinde. Refah oluşturmayan bir büyüme içindeyiz. Özellikle İran-ABD savaşının bitmesi ile petrol fiyatları savaş öncesi rakamlara dönmüş durumda.İhracatçı firmalar kurun istenilen seviyelerde olmaması sebebiyle fiyatlamada yaşadıkları sorunları sürekli gündeme getirmeye başladılar. Kazanılan döviz gelirinin yurda getirilerek %35’nin MB kurlarından TL’ye dönülmesi devam etmekte. Eximbank günlük 4 milyar TL limit ile ihracatçı firmaları fonlamaya devam ediyor. Bankacılık sisteminden kredi kullanmak çok maliyetli. Çok düşük karlarla ihracat gerçekleştiren firmalarımız için Eximbank önemli bir görevi yerine getirmekte. İhracatta faaliyet gösteren firmalar sektörel bir senkronizasyon sağlayarak taleplerini hükümet yetkililerine aktaramıyorlar. Bir nevi birbirlerini yemekten bunu başaramıyorlar. Gelen geri bildirimlere istinaden hükümetin aldığı kararlar nitelikli olmadığı için ihracatçıyı memnun etmiyor. Geçtiğimiz hafta içinde köprü ve yolların geçiş ücretlerine zam açıklandı. Kamu tarafında enflasyon rakamına önemli katkısı olmayan alanlara zam yapılmasına devam edilecek. Kamu Özel İşbirliği ile hayata geçirilen hizmetler için verilmiş olan taahhüt rakamları bütçeden gerekli alanlara yatırım hizmeti verilmesi önünde önemli bir engel olarak duruyor.
Türkiye'nin rekabet gücü son 11 yılın en güçsüz düzeyinde. Emek yoğun sektörlerde rekabet avantajı daha çok bozulmuş durumda. Avrupa Birliği ile Hindistan arasında yapılan serbest ticaret anlaşmasının zarar vereceği sektörlerin başında tekstil ve hazır giyim yer almakta. Şirketlerimiz finans maliyetinin yüksekliği sebebiyle ilave yatırımlara girerek ürettikleri ürünlerde maliyet minimizasyonu oluşturamamakta. Bu nedenle şirketlerimizde verimlilik artışı istenilen seviyede değil. Elimizde çok sınırlı kaynak olmasına rağmen bu kaynağı doğru alanlara kaydıramıyoruz. Selektif bir kredi politikası ile ülkemizi yarınlara taşıyacak katma değerli üretim yapan sektörlere öncelik vermeliyiz. İhracat rakamında artış yanında ithalatta da rekorlar kırıyoruz. Yıllardan beri devam eden ithalata dayalı ihracat modelinden çıkamadık. Bu nedenle sürekli döviz rezervlerimizin yeterli seviyede olması gerekmekte. Döviz kurundan kısa vadede bir çıkış gözükmüyor. Dövize olan talebimizi carry trade ile tamamladığımız için kısa vadede kur artışları görmek olası değil. Tabiri caizse yağ yakarken kasları eritiyoruz. Yaşanılan ekonomik koşullar sistemde var olan güçsüz firmaların elenmesi için iyi bir ortam. Ancak bu firmalara sağlanan finansman ve teşviklerle ayakta tutulmaya çalışılması sistemdeki doğal seleksiyonun önünde engel olarak duruyor. Faaliyet gösteren firmaların çağın gereklerine uygun ve yönetim becerilerine sahip olarak devletin kaynaklarını kullanması ile ülkemiz ekonomisinin ayakları yere sağlam basacaktır.
Önümüzde yeni bir anayasa süreci ve buna bağlı olarak seçimlerin yenilenmesi durmakta. Ekonomi yönetiminin elinde 2023 yılındaki gibi genişleyici bir kredi politikası izleyecek alan bulunmamakta. Daha seçici bir kredi genişlemesi olacak. 2025 yılında altında yaşanan yükselmeye istinaden servet harcaması oluşmuştu. 2026 yılında yaşanan savaşa rağmen altın fiyatında öngörülemeyen gerilemeler yaşandı. Altın fiyatlarındaki düşüş tüketim yönlü ithalatı frenlemiş durumda. Önümüzdeki 10 yıl boyunca perakende sektörünün en fazla büyüyecek sektörlerden biri olacağı öngörülmekte.
Yenilebilir enerji alanında yaptığımız yatırımlar ile enerji ithalatında küçülme sağlayarak cari açığa olumlu yönde etkisini görmekteyiz. Merkez Bankası’nın temmuz ve ağustos aylarında likiditeyi gevşeterek eylül-ekim aylarında faiz indirimi beklenebilir. Yeni FED başkanının Trump’tan gelen baskıya rağmen yakın zamanda faiz indirimine gideceğini düşünmüyorum. Kamu tarafı sadece para politikaları ile enflasyon rakamını indirmeyi başarmış olsa da özellikle kamudaki israfın düşürülmemesi, kayıtdışı ekonomi rakamının her geçen büyümesi, varlık barışı ile yurt içine getirilecek bedellerin istenilen seviyede olmayacağı yönündeki beklentiler ile zorlu bir ikinci altı ay bizleri beklemekte.