Milli İstihbarat Teşkilatı, Türkiye’nin en güçlü ve en hassas kurumlarının başında gelir. Bu nedenle kurumun başkanı ve personeli, görevlerini icra ederken son derece dikkatli olmak zorundadır.

Teşkilata yönelik her türlü haber ve iddia, deyim yerindeyse ince elenip sık dokunur, adeta kılı kırk yararcasına değerlendirilir. Zira teşkilatın bu konudaki hassasiyeti son derece yüksektir; en küçük bir bilgi sızıntısına dahi tahammül yoktur.

2010–2023 yılları arasında görev yaparak Millî İstihbarat Teşkilatı’nın 20. başkanı olan Hakan Fidan hakkında ortaya atılan tezviratlar, bu durumun en çarpıcı örneklerinden biridir. Fidan, göreve gelir gelmez çeşitli çevreler tarafından “İrancı” yaftasıyla hedef alındı.

Bu ithamlar karşılık bulmayınca süreç bir adım ileri taşındı; yargı yoluyla tasfiye girişimleri devreye sokuldu. Öyle ki, tutuklanması için adliye ve emniyet unsurlarının seferber edildiği bir tablo ortaya çıktı.

Akademik ve askerî birikimin kesişiminde Hakan Fidan…

Kara Kuvvetleri Muhabere Okulu ve Kara Kuvvetleri Dil Okulu mezunu Hakan Fidan, Türk Silahlı Kuvvetlerindeki görevi esnasında akademik tahsilinin büyük kısmını yaptı. Yurt dışı NATO görevi sırasında University of Maryland University College’da Siyaset ve Yönetim Bilimi alanında lisansını tamamladı.

Ardından Bilkent Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümünden yüksek lisans ve doktora dereceleri aldı. TSK’deki hizmetini müteakip akademik hayata yoğunlaşan Fidan, Hacettepe ve Bilkent Üniversitelerinde uluslararası ilişkiler alanında dersler verdi.

Doçentlik tartışması üzerinden yürütülen algı operasyonu…

2012 yılında basında yer alan haberlere göre eski MİT Müsteşarı Hakan Fidan'ın 2010 yılındaki doçentlik başvurusu jüri tarafından reddedildiği gündeme taşındı. Bu durum, o dönemde özellikle Taraf gazetesi tarafından "MİT Müsteşarı'nı doçent yapmadılar" başlığıyla gündeme getirilmiş ve tartışmalara neden olmuştu.

Hakan Fidan'ın akademik kariyerinde mülakata bile çağrılmadan doçentlik başvurusunun reddedildiği iddiasının haberleştirilmesinin Hakan Fidan'ın MİT'in başına getirilmesinin ardından onu itibarsızlaştırmak amacıyla yapıldığı değerlendirilmişti.

Görüldüğü gibi akademik eğitiminin büyük kısmını TSK bünyesinde tamamlayan ve Maryland Üniversitesi'nde siyaset ve yönetim bilimi eğitimi alan Fidan; literatürde ve haberlerde "Dr. Hakan Fidan" olarak anılıyor.

Bahsi geçen dönemdeki bu tür haberler, daha sonra FETÖ'nün devlet kurumlarına ve bürokratlara yönelik kumpas süreçlerinin bir parçasıydı. Hakan Fidan'ın akademik başvurusunun reddedildiği bilgisi o dönem medyaya yansımış ve özellikle FETÖ medyasınca bir kara propaganda aracı olarak kullanılmıştı.

Devleti ele geçirme planının ilk adımı: FETÖ’nün hükümete saldırısı…

"Paralel Devlet Yapılanması" olarak tanımlanan FETÖ’nün, yalnızca bürokrasi içinde kadrolaşmakla kalmayıp kritik isimleri hedef alan sistematik bir itibarsızlaştırma süreci yürüttüğü bilinmektedir. Bu bağlamda, dönemin MİT Müsteşarı Hakan Fidan’ın 2010 yılındaki doçentlik başvurusunun reddedildiğine dair iddialar, 2012 yılında özellikle Taraf gazetesi üzerinden gündeme taşınmıştır.

“MİT Müsteşarı’nı doçent yapmadılar” başlığıyla servis edilen bu haberlerin, salt akademik bir değerlendirmeden ziyade, Fidan’ı kamuoyu nezdinde yıpratmaya yönelik bir algı operasyonunun parçası olduğu değerlendirilmiştir.

Nitekim bu süreç, 7 Şubat 2012’de yaşanan ve literatüre “7 Şubat MİT Krizi” olarak geçen gelişmelerle birlikte okunmalıdır. FETÖ bağlantılı yargı unsurlarının, MİT Müsteşarı Hakan Fidan başta olmak üzere bazı üst düzey kamu görevlilerini “şüpheli” sıfatıyla ifadeye çağırması ve haklarında yakalama kararı çıkarması, doğrudan hükümeti hedef alan bir operasyon olarak değerlendirilmiştir. Fidan’ın dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ın uyarısı doğrultusunda ifadeye gitmemesi, krizin seyrini değiştiren kritik bir kırılma noktası olmuştur.

Bu girişim, hükümet ile Fetullah Gülen yapılanması arasındaki ilk açık çatışma olarak kayıtlara geçmiştir. Sürecin merkezindeki savcı Sadrettin Sarıkaya ise daha sonra FETÖ üyeliği suçlamasıyla meslekten ihraç edilip tutuklanmıştır.

Devlet refleksi gecikmemiş; 17 Şubat 2012’de MİT Kanunu’nda yapılan değişiklikle, MİT mensupları hakkında soruşturma açılabilmesi Başbakan iznine bağlanmıştır. Ardından 18 Şubat’ta yakalama kararları kaldırılmış, 30 Ocak 2013’te soruşturma izni verilmemiş ve 22 Mart 2013’te dosya hakkında takipsizlik kararı verilmiştir. Bu gelişmeler, yargı eliyle yürütülen operasyonun siyasi ve hukuki zeminde boşa çıkarıldığını göstermiştir.

Siyasi söylem, darbe gerçeği ve itibarsızlaştırma zinciri…

Yıllar sonra Selahattin Demirtaş’ın “MİT Müsteşarı’nın ifadeye gitmemesi devlete kafa tutmak olmuyor da bizim gitmememiz mi oluyor?” şeklindeki sözleri, söz konusu sürece dair farklı siyasi okumaların da varlığını ortaya koymuştur.

15 Temmuz 2016’daki darbe girişiminin ardından başlatılan soruşturmalar, FETÖ’nün devlet içindeki yapılanmasını daha görünür hâle getirmiştir. Bu kapsamda MİT bünyesinde de operasyonlar yürütülmüş; açığa alınan 141 personelden 87’si ihraç edilmiş, önemli bir kısmı hakkında adli süreç başlatılmıştır.

Öte yandan, Taraf gazetesinde yer alan ve Namık Tan’ın da atıf yaptığı haberde, Hakan Fidan’ın doçentlik başvurusunun beş kişilik jüri tarafından mülakata dahi çağrılmadan reddedildiği iddia edilmiştir. Ancak bu iddiaların zamanlaması ve servis ediliş biçimi, akademik bir tartışmadan çok, organize bir itibarsızlaştırma kampanyasının parçası olarak değerlendirilmiştir.

Kaldı ki Fidan’ın akademik geçmişi incelendiğinde; lisans denkliğinin YÖK tarafından 15 Ocak 1998’de onaylandığı ve Bilkent Üniversitesi’nde yüksek lisans eğitimine 1997 yılında başladığı görülmektedir. Bu veriler, söz konusu iddiaların akademik zemininden ziyade politik bağlamda ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Taraf’ın haberi ve kim MİT Müsteşarı'nı doçent yapmadı?

12 Mart 2012 tarihinde Taraf Gazetesi’nde yayımlanan, bir gizli servis tarafindan hazırlandığı ve servis edildiği anlaşılan operasyonel haberde, Hakan Fidan’ın Bilkent Üniversitesi’ndeki doktora çalışmasına atıf yapılarak akademik yeterliliği dolaylı biçimde tartışmaya açılmaktadır. Haber yalnızca akademik bir süreci aktarmakla kalmamakta, aynı zamanda Türkiye’de bürokrasi ile akademi arasında bir gerilim olabileceği imasını da taşımaktadır.

Bu çerçevede, devletin en kritik kurumlarından birinin başındaki ismin akademik unvan alamamış olması üzerinden kamuoyunda bir algı oluşturulmaya çalışıldığı görülmektedir. Haberin yayımlandığı dönem dikkate alındığında, Hakan Fidan’ın MİT içerisindeki yükselişi ve devlet içindeki güç dengelerinin yeniden şekillendiği bir süreçte, bu tür içeriklerin yalnızca akademik değil aynı zamanda siyasi ve psikolojik etki üretmeye dönük bir dil taşıdığı da değerlendirilebilir.

7 Şubat MİT Krizi sonrası ve 12 Şubat güç mücadelesinin medyadaki yansıması…

12 Mart 2012 tarihli bu haber, zamanlama itibarıyla tesadüfî değil; doğrudan 7 Şubat 2012’de yaşanan ve Türk siyasal tarihinde kırılma anlarından biri kabul edilen 7 Şubat MİT Krizi sonrasına denk gelmektedir. Bu bağlamda haber, yalnızca akademik bir başvurunun reddi değil, daha geniş bir güç mücadelesinin medya cephesindeki yansıması olarak okunmalıdır.

7 Şubat sürecinde, Hakan Fidan başta olmak üzere bazı MİT yöneticilerinin ifadeye çağrılması, klasik bir hukuki işlem gibi görünse de, devletin istihbarat yapısına yönelik bir “alan açma” girişimi olarak değerlendirilmişti. Bu hamle, yürütme ile yargı içindeki bazı unsurlar arasında ciddi bir gerilim doğurmuş, ardından hızla yasal düzenlemeler yapılarak MİT mensuplarının korunmasına yönelik adımlar atılmıştı. Kısacası 7 Şubat, devlet içinde görünmeyen fay hatlarının yüzeye çıktığı bir kırılma noktasıydı.

İşte bu kırılmadan yalnızca bir ay sonra gelen Taraf Gazetesi’ndeki haber, doğrudan bu atmosferin içinde şekillenmiş görünmektedir. Haber metni yüzeyde akademik bir ret kararını konu alsa da, alt metninde farklı bir çerçeve kurar: Devletin en kritik kurumunun başındaki ismin akademik olarak “yetersiz” gösterilmesi. Bu, teknik bir değerlendirmeden çok, sembolik bir konumlandırmadır.

“Muhtar bile olamaz”dan “Mülakata bile çağrılmadı”ya!..

2002 seçimleri öncesi halkın AK Parti'ye yönelimini engellemek isteyen çevreler, “Muhtar bile olamaz” propagandasını başlattılar ve sözde çok satılan çok okunan gazetelerde manşete çektirdiler. Tıpkı Erdoğan'a yönelik “Muhtar bile olamaz” algısı, Fidan için de “mülakata bile çağrılmadı” iradesiyle ile yapılmak istenmişti.

Burada dikkat çeken husus, haberin “mülakata bile çağrılmadı” vurgusudur. Bu ifade, yalnızca bir prosedürü anlatmaz; aynı zamanda itibarı hedef alan bir dil içerir. Çünkü kamuoyuna verilen mesaj şudur: “Devletin zirvesindeki bir isim, akademik dünyada kabul görmüyor.” Bu tür bir çerçeveleme, özellikle 7 Şubat sonrası oluşan hassas dengelerde, Hakan Fidan’ın şahsı üzerinden MİT’in kurumsal ağırlığını tartışmaya açma potansiyeli taşır.

İtibar üzerinden kurulan güç denkleminde görünmeyen hesaplaşmanın manşeti…

Bir diğer boyut ise medya–bürokrasi–yargı üçgeninde şekillenen güç mücadelesidir. O dönemde bazı medya organlarının, belirli bürokratik ve yargısal aktörlerle paralel bir söylem geliştirdiği yönünde yaygın değerlendirmeler bulunmaktadır. Bu perspektiften bakıldığında, söz konusu haber bir “bilgi aktarma”dan ziyade, paralel devlet yapılanması FETÖ kadrolarının bir “pozisyon alma” metniydi.

Daha derine indiğimizde görünen tablo şuydu; 7 Şubat kriziyle birlikte MİT’in operasyonel ve politik ağırlığı görünür hale gelmiş, bu durum bazı dış mihraklar, küresel şer odakları ve içerdeki uzantılarında rahatsızlığa yol açtı.

Öyle ki bu rahatsızlık, doğrudan kuruma saldırı şeklinde değil, kurumun lideri üzerinden yürütülen itibarsızlaştırma girişimleriyle dışa vurularak belirginleştirildi. Neden böyle bir metod takip ettiler? Çünkü akademik unvan meselesi de bu bağlamda uygun bir araçtır; çünkü teknik görünür, fakat etkisi semboliktir.

Sonuç olarak, 12 Mart 2012 tarihli bu haber, tek başına bir akademik değerlendirme değildir. 7 Şubat MİT krizi sonrasında oluşan güç mücadelesinin medya alanındaki izdüşümlerinden biri olarak okunmalıdır. Yani mesele “doçentlik verilmedi” meselesinden çok, “kimin meşru, kimin yeterli, kimin güçlü olduğu”na dair yürütülen daha büyük bir anlatının parçasıdır.

Diplomalar üzerinden yürütülen bitmeyen itibar savaşı…

Saldırılar, MİT eski Başkanı ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın göreve gelmesinden sonra da hız kesmeden devam etti. Ana muhalefet partisi ve bazı yayın organlarında, Fidan’ın hem üniversite diplomasının hem de denklik belgesinin doğruluğu ve güvenirliği sorgulandı. Hatta bu belgelerin yüksek çözünürlüklü biçimde kamuoyuyla paylaşılması gerektiği yönündeki talepler, adeta temcit pilavı gibi sürekli gündemde tutuldu.

Aynı bağlamda, Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK), ABD merkezli UMUC gibi bir kurumdan alınan açık öğretim programı sertifikasını hangi kriterlere göre dört yıllık üniversite diplomasına denk saydığına ilişkin açıklama yapması gerektiği ileri sürüldü. Bu tartışmalar, zamanla daha ileri taşınarak, ikna edici yanıt verilmemesi halinde Fidan’ın görevinden istifa etmesi gerektiği yönünde abartılı ve temelsiz çıkarımlara kadar vardı.

Söz konusu iddiaların yoğunlaşması üzerine Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı kaynakları tarafından yapılan açıklamada, Fidan’ın diplomalarına ilişkin iddiaların asılsız ve kasıtlı olduğu açıkça ifade edildi.

Açıklamada, lisans, yüksek lisans ve doktora diplomalarının resmi kayıtlarda mevcut olduğu vurgulanırken, bu belgelerin daha önce de ilgili kurumlarca kamuoyuyla paylaşıldığı hatırlatıldı. Ayrıca bu iddiaların, FETÖ ve benzeri yapılar tarafından yürütülen yıpratma kampanyalarının bir parçası olduğu değerlendirmesine yer verildi.

Benzer şekilde Yükseköğretim Kurulu da Fidan’ın eğitim ve denklik süreçlerinde herhangi bir usulsüzlük bulunmadığını belirterek tartışmalara net bir yanıt verdi. Böylece hem Dışişleri Bakanlığı hem de YÖK tarafından yapılan açıklamalar, ortaya atılan iddialara karşı güçlü ve koordineli bir kurumsal duruş sergiledi.

Bu süreç, yalnızca teknik bir diploma doğrulaması olarak değil, aynı zamanda devlet kurumlarının itibarı koruma refleksi olarak da okunmalıdır. Tartışma yüzeyde akademik belgeler etrafında şekilleniyor gibi görünse de derininde bilginin meşruiyetinin kim tarafından üretildiği ve hangi iddiaların dezenformasyon olarak nitelendirildiği sorusu yatmaktadır. Bu yönüyle mesele, basit bir belge tartışmasının ötesinde; algı, itibar ve güç ilişkilerinin kesiştiği daha geniş bir çerçevede değerlendirilmelidir.

Fidan’a hayır diyen Akademik jüride dikkat çeken isim: Prof. Dr. Mustafa Kibaroğlu…

Dışişleri Bakanı Dr. Hakan Fidan’ın yüksek lisans ve doktora çalışmalarında tez danışmanlığını üstlenen isimlerden biri olan Mustafa Kibaroğlu, söz konusu akademik tartışmaların merkezinde dolaylı biçimde yer almıştır. Taraf Gazetesi tarafından manşete taşınan doçentlik sürecinde, jüri üyeleri arasında bulunan Prof. Dr. Kibaroğlu’nun, diğer bazı üyelerin ret yönündeki oylarına karşılık kabul oyu kullandığı bilinmektedir.

Uluslararası güvenlik, silahsızlanma ve özellikle nükleer diplomasi alanlarında Türkiye’nin önde gelen akademisyenlerinden biri olarak kabul edilen Kibaroğlu, uzun yıllar Bilkent Üniversitesi başta olmak üzere çeşitli akademik kurumlarda görev yapmış; NATO, AB ve Birleşmiş Milletler ekseninde yürütülen güvenlik politikalarına ilişkin çalışmalarıyla tanınmıştır.

Akademik kariyerinin yanı sıra diplomatik görevler de üstlenen Prof. Dr. Kibaroğlu, Türkiye’nin Birleşmiş Milletler Viyana Ofisi nezdindeki Daimi Temsilciliğinde Büyükelçi (Elçi) olarak görev yapmaktadır. Bu yönüyle Kibaroğlu’nun hem akademik hem de diplomatik alanda sahip olduğu birikim, Hakan Fidan’ın akademik geçmişine yönelik tartışmalarda dikkat çeken bir referans noktası oluşturmaktadır.

Küresel hat, eski senaryo: Hakan Fidan üzerinden süren itibar mücadelesi…

Sonuç olarak, geçmişte doçentlik tartışmaları üzerinden yürütülen itibarsızlaştırma girişimleri ile bugün diplomalar üzerinden yeniden ısıtılan iddialar arasında dikkat çekici bir süreklilik göze çarpmaktadır. Bu durum, Hakan Fidan şahsında somutlaşan hedef almanın, yalnızca dönemsel değil, daha geniş bir stratejinin parçası olarak okunabileceğini düşündürmektedir.

Küresel ölçekte etkili olduğu iddia edilen bazı çevreler ile FETÖ arasındaki örtük ya da açık etkileşim ihtimalini görmezden gelmek, geçmişte yaşanan tecrübeleri yok saymak anlamına gelir. Bu nedenle meseleye sadece güncel polemikler üzerinden değil, süreklilik arz eden bir algı ve itibar mücadelesi perspektifinden bakmak; benzer senaryoların farklı araçlarla yeniden sahneye konulabileceğini hesaba katmak gerekmektedir.

Seçilmiş Kaynakça

https://www.mit.gov.tr/liderler.html

https://www.yok.gov.tr/tr/news/basin-aciklamasi-YVhMS

https://mobile.beyazgazete.com/video/video-detay-248165.html

https://www.ntv.com.tr/turkiye/mitin-istanbul-baskani-gorevden-alindi

https://www.dw.com/tr/türkiyenin-en-mahrem-kurumu-mit/a-65864967

https://bianet.org/haber/mit-istanbul-bolge-baskani-gorevden-alindi-136398

https://www.birgun.net/haber/yok-ten-hakan-fidan-in-diplomasina-iliskin-aciklama-666153

https://www.evrensel.net/haber/291386/87-mit-mensubu-feto-iddiasiyla-gorevden-alindi

https://www.aa.com.tr/tr/gundem/7-subat-mit-kumpasi-uzerinden-10-yil-gecti/2495868

https://haber.sol.org.tr/devlet-ve-siyaset/mitin-istanbul-baskani-gorevden-alindi-haberi-51930

https://m.sabah.com.tr/yazarlar/yukselir/2012/03/21/hakan-fidana-kara-propaganda-da-tam-gaz

https://chp.org.tr/haberler/namik-tan-hakan-fidanin-lisans-diplomasina-liskin-yeni-sorular-yoneltti

https://t24.com.tr/yazarlar/namik-tan/hakan-fidan-icin-sorgulanan-sayginligini-koruma-firsati,51059

https://www.aa.com.tr/tr/gundem/disisleri-bakanligi-kaynaklari-fidanin-universite-diplomasina-iliskin-iddialari-yalanladi/3651385

https://www.indyturk.com/node/767471/haber/chpli-tan-soru-ynergesine-verilen-yanıtı-paylaştı-hakan-fidan-yönelikk-denkliğialmadan