Merkez bankaları faiz indirimlerinde yeni bir güven sınavıyla karşı karşıya

Ekonomistler, merkez bankalarının faizleri çok hızlı indirmesi halinde enflasyonun hedefin üzerinde kalabileceği uyarısında bulundu. Yıllarca süren yüksek fiyat artışları ve art arda gelen ekonomik şokların ardından para politikası yapıcılarının daha zorlu bir döneme girdiği belirtiliyor.

Uyarı, Taşkent’te düzenlenen ilk Para Politikası Diyaloğu’nda yapıldı. Uluslararası Para Fonu (IMF), merkez bankaları ve akademi temsilcileri toplantıda, para politikasının belirsizliklere, enflasyon baskılarına ve değişen finansal koşullara nasıl yanıt vermesi gerektiğini ele aldı.

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) Profesörü ve eski Kıbrıs Merkez Bankası Başkanı Athanasios Orphanides, pandemi sonrası dönemin enflasyonu yanlış değerlendirmenin maliyetini ortaya koyduğunu söyledi.

"Pandemi sonrası deneyime baktığımızda, dünyanın birçok yerindeki merkez bankalarının politikalarını doğru ayarlayamadığını ve sonuçta hedefledikleri fiyat istikrarı tanımlarının çok üzerinde enflasyonla karşı karşıya kaldığını görüyoruz," diyen Orphanides, Euronews’a şu değerlendirmede bulundu:

"Benim endişem, birçok merkez bankasının para politikasını gevşetmeyi hâlâ çok erken düşünmesi."

Profesör Athanasios Orphanides Özbekistan Merkez Bankası

Tekrarlanan şoklar politika kararlarını zorlaştırıyor

Sorun yalnızca faiz indirimlerinin zamanlaması değil. Merkez bankaları açısından asıl zorluk, fiyatlar, tedarik zincirleri ve talepteki şokların öngörülmesinin giderek zorlaştığı bir ortamda güvenilirliği korumak.

IMF’nin Özbekistan Daimi Temsilcisi Koba Gvenetadze, politika yapıcıların son yıllardaki krizlerde hangi adımların işe yaradığını, hangilerinin yaramadığını karşılaştırması gerektiğini söyledi.

"Son beş yılda art arda şoklar yaşandı. Bu nedenle bu şoklardan çıkarılan dersler ve deneyimlerin paylaşılması son derece önemli," dedi.

Pandeminin merkez bankalarının arz kesintilerini her zaman geçici kabul edemeyeceğini gösterdiğini belirten Gvenetadze, "COVID deneyiminden şunu öğrendik: Arz şokları başlangıçta enflasyonu etkilemese bile daha sonraki bir aşamada fiyat artışlarını beslemeye başlayabilir," diye konuştu.

Enflasyon hedeflemesi ve güvenilirlik

Orphanides’e göre enflasyon hedeflemesi, ekonomik koşulların okunmasının zorlaştığı dönemlerde para politikasına yön vermek için en etkili çerçevelerden biri olmayı sürdürüyor.

Orphanides, "Bana göre çok iyi işleyen ve son yıllarda Özbekistan’ın da benimsediği çerçeve enflasyon hedeflemesidir. Merkez bankası enflasyonu istikrara kavuşturmaya ve fiyat istikrarını korumaya odaklanarak, ekonomiye şok geldiğinde gerekli diğer tüm uyarlamalar için temel oluşturur," ifadelerini kullandı.

Özbekistan, daha geniş kapsamlı piyasa reformlarının parçası olarak tam teşekküllü enflasyon hedeflemesi sistemine geçmeye çalışıyor.

Merkez Bankası tarafından sunulan verilere göre enflasyon, 2018’de yaklaşık yüzde 20 seviyesindeyken Mayıs 2026’da yüzde 5,5’e geriledi. Hanehalkı ve işletmelerin enflasyon beklentileri de ortalama yüzde 20’den yaklaşık yüzde 10’a düştü.

Bu veriler, enflasyon hedeflemesine geçiş açısından önem taşıyor. Çünkü sistem yalnızca manşet enflasyonun düşmesine değil, işletmeler ile hanehalkının fiyat artışlarının kontrol altında tutulacağına inanmasına da dayanıyor.

Dolarlaşma geriliyor

Merkez Bankası, dolarlaşmadaki düşüşü de makroekonomik istikrara yönelik güvenin arttığının bir işareti olarak gösterdi.

Buna göre döviz cinsinden mevduatların toplam banka mevduatları içindeki payı, daha önce yaklaşık yüzde 50 seviyesindeyken yüzde 20’ye geriledi. Döviz cinsinden kredilerin payı da yüzde 54’ten yüzde 37’ye düştü.

Dolarlaşmanın azalması, yatırımcılar ve işletmeler açısından yerel para birimine güvenin arttığına işaret edebilir. Bu durum, para politikasının yerel finans piyasaları üzerinden daha etkili işlemesini de sağlayabilir.

Özbekistan Merkez Bankası Para Politikası Dairesi Başkanı Samigjon Inogamov, yetkililerin yerel finans piyasalarının derinleştirilmesi, sermaye hareketlerinin serbestleştirilmesi ve daha güçlü bir sermaye piyasasının oluşturulmasını kapsayan bir reform süreci yürüttüğünü söyledi.

Inogamov, merkez bankasının enflasyon hedefine ulaşmak ve para politikasının güvenilirliğini güçlendirmek için sıkı parasal duruşunu koruyacağını belirtti.