En zengin binde birin vergisiz serveti, dünyanın en yoksul yarısını geçti

Oxfam'ın analizine göre, dünyanın en zengin yüzde 0,1’lik kesiminin vergi cennetlerinde sakladığı vergilendirilmemiş servet, yeryüzündeki en yoksul 4,1 milyar insanın toplam varlıklarını geride bırakıyor.

Perşembe günü yayımlanan rapor, Panama Belgeleri sızıntısının üzerinden on yıl geçmesine rağmen küresel seçkinlerin hâlâ karmaşık bir uluslararası finansal sistemi kullanarak muazzam servetlerini kamusal denetimden ve vergilendirmeden kaçırdığını ortaya koyuyor.

Oxfam’ın vergi politikaları sorumlusu Christian Hallum, Euronews’e yaptığı açıklamada, ultra zenginlerin hâlâ "servet okyanuslarını" sakladığını belirterek, bunun sadece ustaca muhasebe oyunlarından ibaret değil, "iktidar ve cezasızlık" meselesi olduğu uyarısında bulundu.

İngiltere merkezli, 20’den fazla bağımsız STK’nın oluşturduğu küresel konfederasyona göre, yaklaşık 3,55 trilyon dolar (3,08 trilyon avro) tutarında özel servet, açık deniz hesaplarında vergilendirilmeden ve beyan edilmeden duruyor.

Bu tutar neredeyse Birleşik Krallık ekonomisinin tamamına denk geliyor ve dünyanın en az gelişmiş 44 ülkesinin toplam GSYH’sinin de iki katından fazla.

Bu gizli varlıkların yoğunlaşması da çarpıcı: En zengin yüzde 0,1, vergilendirilmemiş offshore fonlarının yaklaşık yüzde 80’ini elinde tutuyor; bu da yaklaşık 2,84 trilyon dolara (2,47 trilyon avro) karşılık geliyor.

Bu grubun içinde ise, en tepedeki yüzde 0,01’lik çok küçük bir kesim 1,77 trilyon dolar (1,53 trilyon avro) tutarında servetten sorumlu.

Hallum, vergi cennetlerinin iş modelinin hâlâ sapasağlam ayakta olduğunu, çünkü "ultra zenginlerin, vergiden kaçınmanın her seferinde daha yaratıcı ve karmaşık yöntemlerini geliştirmeleri için servet yöneticileri ve muhasebeciler tutacak imkâna sahip olduğunu" söyledi.

ARŞİV. Binlerce şirketin kayıtlı adresi olan Ugland House, Grand Cayman Adası’ndaki George Town’da, Ağustos 2012 AP Photo/David McFadden

Toplam offshore finansal servet 2023’te tahminen 13,25 trilyon dolara (11,51 trilyon avro) ulaşarak küresel GSYH’nin yüzde 12,48’ine denk gelirken, vergilendirilmemiş kısmın ise o tarihten bu yana yaklaşık yüzde 3,2 seviyesinde istikrar kazandığı tahmin ediliyor.

Oxfam, bu kayıp gelirleri geri kazanmak için Birleşik Krallık hükümetini ve diğer G7 liderlerini ultra zenginlere yönelik kalıcı ve artan oranlı servet vergileri getirmeye çağırıyor.

Kuruluş, bu tür gelirlerin küresel yoksullukla mücadele, yeşil ekonomiye geçişi destekleme ve çöken kamu altyapısını güçlendirme açısından hayati önem taşıdığını savunuyor.

Euronews, ultra zenginlerin zaten vergiden bütünüyle kaçınmak için özellikle offshore hizmetlere başvurduğu dikkate alındığında, servet vergisinin bu soruna gerçekten çözüm olup olamayacağını Hallum’a sordu.

Oxfam’ın vergi politikaları sorumlusu, "Servet vergisi offshore sorununu tek başına çözmez, ancak en zengin yüzde 0,1 yaklaşık tüm vergilendirilmemiş offshore servetin yüzde 80’ine sahipken, vergi cennetlerine kaybettiğimiz gelirlerin aşırı eşitsizlik sorunundan ayrı düşünülemeyeceğine inanıyoruz" yanıtını verdi.

Hallum sözlerini şöyle sürdürdü: "Bu iş modelini gerçekten durdurmak istiyorsak finansal şeffaflığı artırmamız gerekiyor; ama aynı zamanda vergi cennetlerinin sunduğu hizmetlere olan talebi körükleyen aşırı eşitsizlikle yüzleşmeye de başlamalıyız. İşte bu yüzden ultra zenginlerden alınacak bir servet vergisine ihtiyacımız var."

Savunucular, mevcut boşlukları kapatacak yapısal reformlar ve gerçekten kapsayıcı bir küresel işbirliği stratejisi olmadan, offshore sisteminin dünyanın en varlıklı kesimi için çoğunluğun aleyhine işleyen bir güvenlik supabı olarak çalışmaya devam edeceği uyarısını yapıyor.

Küresel bir vergi çerçevesi arayışı

Vergi kaçakçılığıyla mücadeledeki önemli engellerden biri, Otomatik Bilgi Değişimi (AEOI) sisteminin eşitsiz biçimde uygulanmasından kaynaklanıyor.

Singapur ve Britanya Virjin Adaları gibi büyük merkezlerin de aralarında bulunduğu 126 yargı bölgesi geçen yıl itibarıyla Ortak Raporlama Standardı’na (CRS) katılmış olsa da, Küresel Güney’deki birçok ülke hâlâ sistemin dışında.

Hallum, Euronews’e yaptığı açıklamada "karşılıklılık" şartının gelişmekte olan ülkeler için büyük bir engel olduğunu, zira kendi vatandaşlarının offshore birikimleri hakkında bilgi alabilmeleri için önce nihai faydalanıcıları tespit edecek ve verileri diğer ülkelere aktaracak karmaşık sistemler kurmaları gerektiğini söyledi.

Uzman, "Bu bilgiyi finans kuruluşlarından ilgili makamlara aktarmaya yarayacak mekanizmaları geliştirmek, finansal açıdan en gelişmiş ülkeler için bile son derece zorlu bir görev; birçok gelişmekte olan ülke içinse kapasitesini aşan bir yük anlamına geliyor" diye açıkladı.

Hallum, 2014’te CRS’yi imzalayan ancak gerekli kapasiteyi oluşturmak için yaklaşık 1 milyon dolar (862.800 avro) harcadıktan sonra ancak 2022’de bilgi almaya başlayabilen Gana örneğine de dikkat çekti.

Bu teknik ve mali yük, nakit sıkıntısı çeken yönetimlerin kaybettikleri vergi gelirlerini geri kazanmalarına yardımcı olabilecek hayati verilere erişmesini çoğu zaman engelliyor.

Kona, Gana’da tarlasının kum madenciliğine ayrılan bir bölümünden geçen bir kakao çiftçisi, 6 Mart 2026 AP Photo/Tsraha Yaw

Offshore yoluyla vergi kaçırmanın kalıcı boyutu, küresel vergi yönetişiminde yaşanan dönüşümü hızlandırdı.

Birleşmiş Milletler üye devletleri, Kasım 2024’te BM Uluslararası Vergi İşbirliği Çerçeve Sözleşmesi için müzakere çerçevesini onayladı.

Resmi müzakereler 2025’in başında başladı ve mevcut OECD öncülüğündeki çerçeveden daha kapsayıcı bir sistem oluşturma hedefiyle 2027’ye kadar sürmesi bekleniyor.

Hallum, offshore’da tutulan servetin büyük ölçüde en zengin ülkelere aktığı için, Küresel Güney’deki birçok hükümetin şeffaflığın artırılması konusunda Küresel Kuzey’deki muadillerine kıyasla daha yüksek sesle konuştuğunu belirtti.

Hallum, servet vergisinin yanı sıra Oxfam’ın, farklı yargı bölgelerinde nihai faydalanıcıları ortaya koyacak küresel bir varlık sicili oluşturulmasını ve gayrimenkul ile diğer varlıkları gizleyen paravan şirketler ve tröstleri "deşifre edecek" kamuya açık sicillerin açılmasını talep ettiğini anlattı.

Hallum, Euronews’e bu önlemlerin, vergi idarelerine yapılacak daha fazla yatırımla birlikte, vergi kaçırmayı yapısal olarak zorlaştırmak ve ultra zenginlerin faaliyet gösterdikleri toplumlara adil biçimde katkıda bulunmasını sağlamak için gerekli "bilgi altyapısını" oluşturacağını söyledi.

Avrupa’daki rakamlar

Oxfam analizi küresel rakamlara odaklanırken, Offshore Dünya Atlası yalnızca vergilendirilmemiş fonlara değil toplam offshore servete farklı bir bakış sunuyor ve Avrupa bağlamını görmeye imkân tanıyor.

AB Vergi Gözlemevi ile Norveç Vergi Araştırmaları Merkezi’nin ortak girişimi olan çalışma, Gabriel Zucman ve diğer ekonomistlerin verileri kullanılarak derleniyor.

Tahminler, kıta genelinde offshore servetin yüksek seviyede kaldığını gösteriyor. Yunanistan, ekonomisinin büyüklüğüne oranla AB üyeleri arasında başı çekiyor; offshore varlıkların ülkenin GSYH’sinin yaklaşık yüzde 80’ine ulaştığı tahmin ediliyor.

Ayrıca Yunanistan, Avrupa’da en yüksek oran olan kurumlar vergisi gelirlerinin yüzde 47’sini kaybediyor; onu yüzde 29 ile Almanya ve yüzde 24 ile Estonya izliyor.

İlk beşi ise her ikisi de kurumlar vergisi gelirlerinin yaklaşık yüzde 16’sını kaybettiği tahmin edilen Fransa ve Birleşik Krallık tamamlıyor.

Yunan varlıklarının büyük bölümünün İsviçre’de tutulduğu, İsviçre’nin Lüksemburg, Kıbrıs ve Manş Adaları’yla birlikte offshore servet için başlıca merkez olmaya devam ettiği bildiriliyor.