AYM, süresiz nafaka düzenlemesini iptal etti: Karar ne anlama geliyor?

Anayasa Mahkemesi (AYM), perşembe günü verdiği kararla boşanan eşlere bağlanan yoksulluk nafakasının süresiz olarak uygulanmasına imkan tanıyan düzenlemeyi oy çokluğuyla iptal etti. Kararın gerekçesi ise daha sonra açıklanacak.

İptal kararı dokuz ay sonra yürürlüğe girecek. Başvuru, Antalya 12. Aile Mahkemesi tarafından, Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan yoksulluk nafakasının "süresiz" olmasına ilişkin hükmün iptali istemiyle yapılmıştı.

AYM’nin kararı, yoksulluk nafakasını tamamen ortadan kaldırmıyor; Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan "süresiz olarak" ifadesini hedef alıyor.

Bu nedenle boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek tarafın nafaka talep etme hakkı devam ederken, nafakanın belirsiz süreyle uygulanmasına imkan tanıyan mevcut düzenleme dokuz ay sonra yürürlükten kalkacak.

Nafaka tartışmaları, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 17 Mayıs’ta, düzenli geliri bulunduğu gerekçesiyle nafaka talep eden kadın lehine yoksulluk nafakasına hükmedilemeyeceğine karar vermesiyle yeniden başlamıştı.

Geçmişi 1990’lı yılların sonuna kadar uzanan bu tartışma, özellikle son yıllarda her yeni yargı paketi gündeme geldiğinde yeniden hız kazanıyor.

Kadın hakları savunucuları ve sivil toplum örgütleri, kadınların nafaka hakkını hedef alan yapay bir gündem yaratıldığını savunurken, nafaka mağduru olduğunu söyleyen erkekler ise mahkemelerin nafaka davalarında çoğunlukla kadınlar lehine karar verdiğini öne sürüyor.

Süresiz nafaka nasıl işliyor?

Türk Medeni Kanunu’nun "yoksulluk nafakası" başlıklı 175. maddesine göre, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek taraf, kusuru diğer taraftan daha ağır olmamak koşuluyla, geçimi için karşı taraftan mali gücü oranında nafaka talep edebiliyor.

Kanundaki "süresiz" ifadesi, yoksulluk nafakası için önceden belirlenmiş sabit bir süre sınırı bulunmadığı anlamına geliyor. Ancak bu, nafakanın her koşulda ömür boyu devam edeceği anlamına gelmiyor.

MHP’nin Mart 2019’da gündeme getirdiği bir yasa teklifi süresiz nafaka tartışmalarının siyasi boyutunu gösteren örneklerden biri olmuştu.

Teklifte, boşanma sonrası yoksulluk nafakasının en fazla beş yıl süreyle ödenmesi öngörülüyordu.

MHP’li siyasetçiler, "ömür boyu nafaka" uygulamasını insan hakları ihlali olarak değerlendirirken, mevcut sistemin hem nafaka ödeyen hem de nafaka alan taraf açısından mağduriyet yaratabildiğini savunmuştu.

Teklife göre evliliğin süresi dikkate alınmayacaktı ve bir yıl evli kalan da 20 yıl evli kalan da en fazla beş yıl nafaka ödeyecekti.

Ancak nafaka alan kişinin ekonomik mağduriyeti devam ederse, ödeme yükümlülüğünün devlet tarafından üstlenilmesi ve nafakanın kamu kaynaklarıyla sürdürülmesi önerilmişti.

Bunun yanı sıra, AYM, 2019 yılının Aralık ayında, kişinin boşandığı eşine aldığı maaştan daha yüksek nafaka ödemesinin hak ihlali olduğuna karar vermişti.

Nafaka ücreti neye göre belirleniyor?

Nafaka alan kişinin yeniden evlenmesi, fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da taraflardan birinin ölmesi halinde nafaka sona erebiliyor.

Kanunda yoksulluk nafakasının miktarını belirleyen sabit bir oran ya da tarife bulunmuyor. Mahkemeler, nafaka miktarını belirlerken tarafların gelir durumunu, yaşam standardını, çalışma kapasitesini, mal varlığını, sosyal ve ekonomik koşullarını dikkate alıyor.

Çocuk sayısı, tarafların bakım yükümlülükleri ve boşanma sonrası ekonomik dengeleri de mahkemenin değerlendirdiği unsurlar arasında yer alıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) Evlenme ve Boşanma İstatistikleri’ne göre, 2025 yılında Türkiye’de 193 bin 793 çift boşandı.

Kesinleşen boşanma davaları sonucunda 191 bin 371 çocuk velayete verilirken, çocukların yüzde 74,6’sının velayeti anneye, yüzde 25,4’ünün velayeti babaya verildi.

Nafaka hangi durumlarda sona eriyor?

Yoksulluk nafakası, bazı durumlarda kendiliğinden ya da mahkeme kararıyla sona erebiliyor.

Nafaka alan kişinin yeniden evlenmesi halinde nafaka kendiliğinden sonlanıyor.

Bunun yanı sıra fiilen evli gibi yaşanması, yoksulluğunun ortadan kalkması, düzenli gelir elde etmesi, "haysiyetsiz yaşam" sürdüğünün ispatlanması veya nafaka yükümlüsünün ödeme gücünü kaybetmesi gibi durumlarda mahkeme kararıyla nafakanın kaldırılması ya da yeniden değerlendirilmesi mümkün olabiliyor.

İştirak nafakası olarak bilinen çocuk nafakası ise velayeti alan ebeveyne, çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve yaşam giderlerine katkı sağlanması amacıyla ödeniyor.

Bu nafaka türü genellikle çocuk 18 yaşına gelene kadar devam ediyor; çocuk ergin olduktan sonra eğitim hayatını sürdürüyorsa, bu kez yardım nafakası gündeme gelebiliyor.