Avrupa’da market fiyatları: Gıda nerede daha pahalı, neden?

Gıda, Avrupa genelinde hane bütçelerinin hatırı sayılır bir kısmını oluşturuyor, ancak bir alışveriş sepetini doldurmanın maliyeti ülkeden ülkeye büyük farklılık gösteriyor. Eurostat’a göre AB’de gıda ve alkolsüz içecekler, konut ve fatura giderlerinin %23,6’lık payına kıyasla, hane halkı harcamalarının %13,6’sını oluşturuyor.

Peki market alışverişinin en pahalı olduğu ülkeler hangileri ve bu farkların arkasında ne var?

Yaşam maliyetine dair kitlesel veritabanı Numbeo’nun 2026 ortası verilerine göre, market endeksi Moldova’da 57,2’den İsviçre’de 189,2’ye kadar değişiyor; AB ortalaması ise 100 olarak kabul ediliyor. Bu da, İsviçre’de market fiyatlarının AB ortalamasından %89,2 daha yüksek, Moldova’da ise %42,8 daha düşük olduğu anlamına geliyor.

Farkı somutlaştırmak için: AB ortalama fiyatlarına göre 100 avroya mal olan bir sepet, endekse göre İsviçre’de 189,20 avroya, Moldova’da ise 57,20 avroya çıkıyor.

Numbeo’nun endeksinde New York 100 baz alınırken, Euronews Business endeksi AB ortalamasını 100 olacak şekilde dönüştürdü.

En pahalı ülkeler hangileri?

En pahalı beş ülkenin üçü İskandinav. 183,6 puanla İzlanda ikinci sırada yer alırken, onu Norveç (154,4), Lüksemburg (134,9) ve Danimarka (128,4) izliyor. Diğer İskandinav ülkeleri de AB ortalamasının üzerinde: Finlandiya 119,7, İsveç 116,6.

Avrupa’nın beş büyük ekonomisi arasında market alışverişinin en pahalı olduğu ülke, AB ortalamasının %27,5 üzerinde yer alan Fransa. İspanya (89,7) ise ortalamanın altında kalan tek ülke. Birleşik Krallık (111,9), Almanya (111,6) ve İtalya (110,2) ise birbirine yakın seviyelerde, ortalamanın üzerinde.

Avusturya (124,5), İrlanda (122), Belçika (117,6) ve Hollanda (116,4) da AB ortalamasının üzerinde olan pahalı ülkeler arasında.

En ucuz AB ülkesi: Romanya’da market alışverişi üçte bir oranında daha ucuz

AB içinde market alışverişinin en ucuz olduğu ülke, fiyatların AB ortalamasının %33,3 altında olduğu Romanya (66,7).

Daha genel olarak bakıldığında, market fiyatları Doğu Avrupa ve Balkan ülkelerinde –AB adayları dahil– daha düşük. Örneğin endeks Kuzey Makedonya’da 59,8, Bosna Hersek’te 67,9, Sırbistan’da 68,8.

82,1’lik endeks değeriyle Türkiye, bazı AB üyelerinden daha pahalı olsa da hâlâ AB ortalamasının altında kalıyor. Türkiye aynı zamanda Avrupa’nın en yüksek gıda enflasyonuna sahip ülkesi.

Düşük fiyat daha fazla erişilebilirlik demek değil

Viterbo’daki Tuscia Üniversitesi’nden doçent Ilaria Benedetti, bazı ülkelerde gıda fiyatları AB ortalamasından düşük olsa da hanehalklarının bütçelerinden gıdaya daha büyük bir pay ayırdığını vurguladı. Örneğin Romanya’da market ürünleri daha ucuz, ancak haneler bütçelerinin %23,1’ini gıda ve alkolsüz içeceklere harcıyor. Bu oran Bulgaristan’da da %20’nin üzerinde.

“Daha düşük fiyatlar, mutlaka daha yüksek erişilebilirlik anlamına gelmiyor” dedi Corvinus Üniversitesi’nden Prof. Jeremiás Máté Balogh, Euronews Business’a konuşurken.

Ücretler ve satın alma gücündeki farklara işaret eden Balogh, market ürünlerinin mutlak olarak daha ucuz olabileceğini, ancak vergiler düştükten sonra insanların eline geçen gelire göre daha az erişilebilir kalabileceğini vurguladı.

AB’de 18 ürünlük bir market sepeti 69,84 avroya mal oluyor

Numbeo, “Pazarlar” kategorisinde 19 kalem ürün listeliyor. Euronews Business bu ürünlerin fiyatlarını Ekim 2026’da derledi. Her bir ürün, ağırlıklandırılmadan yalnızca bir kez sayılarak 18 kalemin fiyatları toplandığında, AB’de ortalama bir market sepetinin maliyeti 69,84 avro oluyor.

Sigaralar, fiyatlarındaki büyük farklılıklar ve sigara içenlerin ülkelere göre değişmesi nedeniyle Euronews hesabına dahil edilmedi.

Tıpkı endekste olduğu gibi, market sepetinin en pahalı olduğu ülke 137,90 avroluk seviyeyle İsviçre; en ucuz ülke ise 41,10 avroyla Moldova.

Sepetin maliyeti Norveç’te de 116,10 avroya çıkarak 100 avronun üzerine çıkıyor. Diğer pahalı ülkeler arasında Lüksemburg (99 avro), Avusturya (88,10 avro) ve Danimarka (87,70 avro) yer alıyor.

Karşılaştırılan beş büyük ekonomi arasında Fransa yine en pahalı ülke. Fransa’da sepet 87,40 avroya mal olurken, İspanya’da sadece 63 avro. Aynı ürünler İtalya’da 80 avro, Almanya’da 75,20 avro, Birleşik Krallık’ta 69,10 avroya geliyor.

Söz konusu 18 market ürününü 50 avronun altında satın almanın mümkün olduğu ülkeler ise Kuzey Makedonya (43,90 avro), Kosova (45,50 avro), Romanya (45,90 avro), Gürcistan (46,90 avro), Polonya (49,60 avro), Sırbistan (49,70 avro), Karadağ (49,80 avro) ile Bosna Hersek (49,80 avro).

Ancak bu sıralamalar nominal fiyatlara dayanıyor. Satın alma gücü hesaba katıldığında fark daralıyor. Sepet kalemleri ağırlıklandırıldığında da sıralamada hafif değişiklikler görülebiliyor.

Enerji fiyatları ve işgücü maliyetlerinin rolü

“İşgücü maliyetleri, muhtemelen Avrupa genelinde market fiyatlarının en kalıcı belirleyicilerinden biri haline geldi; ancak enerji maliyetleri önemli bir etken olmaya devam ediyor” diyen Balogh, daha yüksek enerji, yakıt ve ulaşım maliyetlerinin tarımsal üretimden gıda işleme ve dağıtıma kadar tüm zinciri etkilemeyi sürdürdüğünü belirtti.

Benedetti’ye göre son dönemde gıda fiyatlarındaki artışların başlıca itici gücü enerji; özellikle de bu kez yakıt fiyatları. Benedetti, Şubat ayı sonunda İran’a yönelik saldırılardan bu yana, AB’de dizel yakıtın ortalama fiyatının litre başına 23 Şubat’ta 1,59 avrodan 28 Eylül’de 2,24 avroya yükseldiğini ve bunun 2005’ten bu yana kaydedilen en yüksek seviye olduğunu söyledi.

“Dizel, traktörlerden süpermarketlere mal taşıyan kamyonlara kadar gıda zincirinin tamamını hareket ettiriyor” diye konuştu.

Ayrıca enflasyon yavaşladığında fiyatların mutlaka düşmediğini de hatırlattı. Enflasyon pozitif kaldığı sürece fiyatlar artmaya devam ediyor; yalnızca, daha yüksek bir seviyeden daha yavaş bir tempoyla.

Danimarka’da ekmek neden Bulgaristan’dan üç kat daha pahalı?

“Bir dükkândaki gıda fiyatları, yalnızca ürünün kendi maliyetinden ibaret değil” dedi Benedetti.

“Bu fiyata, zengin ülkelerde çok daha yüksek olan ücretler, enerji, kira, ulaşım ve vergiler de dâhil.”

Benedetti, Numbeo verilerine göre 500 gramlık taze beyaz ekmeğin Danimarka’da 3,18 avroya, Bulgaristan’da ise 1,02 avroya mal olduğunu; bunun da ekmeğin Danimarka’da üç kattan fazla pahalı olduğu anlamına geldiğini belirtti. Daha standart bir ürün olan bir düzine yumurta ise Danimarka’da 4,52 avro, Estonya’da 2,69 avro; yani iki kattan daha az fark var.

Balogh, Avrupa ülkeleri arasındaki market fiyatı farklılıklarının; ücretler, arazi ve işgücü maliyetleri, perakende piyasasının yapısı, vergilendirme, döviz kurları, lojistik ve ulaşım maliyetleri, tarımsal verimlilik ve tüketici tercihleri gibi bir dizi unsurun birleşiminden kaynaklandığını açıkladı.