Avrupa'da iş günü giderek özel zamana sarktı

Gece geç saatlerde iş e-postalarına yanıt verirken kendinizi yakaladığınız oldu mu? Ne yazık ki bu tablo, pek çok kişi için fazlasıyla tanıdık.

Uzaktan çalışmanın yaygınlaşması, küresel işgücü piyasasında süren dalgalanmalar ve işten çıkarmalarla birleşince, makul mesai saatleriyle ilgili sınırlar giderek daha fazla belirsizleşiyor.

Sonuç olarak, milyonlarca Avrupalı işlerinin kişisel zamanlarını giderek daha fazla işgal ettiğini fark ediyor.

Eurofound'un haziranda yayımladığı önemli bir çalışmaya (kaynak İngilizce) göre, AB'deki her beş çalışandan yaklaşık biri, her ay birçok kez normal mesai saatleri dışında işle ilgili nedenlerle kendisine ulaşıldığını söylüyor; bu da önemli ölçüde ek strese yol açarak her an ulaşılabilir olma kültürünü pekiştiriyor.

Bu olgu Birleşik Krallık'a da uzanıyor. CV şirketi MyPerfectCV'nin yeni Always-On Workforce Report 2026 (kaynak İngilizce) raporu, Britanyalı çalışanların yarısından fazlasının her gün normal çalışma saatlerinin ötesinde çalıştığını ortaya koyuyor.

Mesai dışı temas, stresin başlıca nedeni

Eurofound'un araştırmasına katılan Avrupalı çalışanların yaklaşık %59'u, işte her zaman ya da neredeyse her zaman stres yaşadığını söyledi. Araştırma, çalışanlara normal çalışma saatleri dışında ne sıklıkla ulaşıldığının, daha yüksek stres düzeyleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu ortaya koydu.

Öte yandan, çalışma saatleri dışında hiç aranmadığını söyleyen çalışanların yalnızca %17'si kendini stresli hissettiğini bildirdi.

Benzer şekilde, Birleşik Krallık Sendikalar Konfederasyonu'nun (TUC) Birleşik Krallık İşgücü Araştırması üzerinde yaptığı son analize (kaynak İngilizce) göre, geçen yıl yaklaşık 3,5 milyon Britanyalı çalışan – yani her sekiz kişiden biri – düzenli olarak karşılıksız fazla mesai yaptı ve tahminen 28,5 milyar sterlin (33,3 milyar euro) tutarında ücretsiz emek ortaya koydu.

Bu nedenle, giderek yaygınlaşan her an ulaşılabilir olma kültürü, ruh sağlığı ve iş-özel yaşam dengesi üzerinde ciddi bir etki yaratıyor.

Eurofound'a göre Avrupa'da mesai dışı temasın en büyük itici gücü, ağır iş yükleri.

Özellikle uzaktan çalışanlar, sınırlarını korumakta zorlanıyor; sürekli ulaşılabilir olmaları beklentisinin yanı sıra, fazla mesaiye, düzensiz çalışma saatlerine ve işin boş zamanlarına sızmasına daha sık maruz kalıyor.

Eurofound'un anketinde şu ifadelere yer verildi: “Başlangıç ve bitiş saatleri esnek olan çalışanların %64'ü, standart çalışma saatleri olanların %49'una kıyasla, çalışma saatleri dışında en azından zaman zaman kendilerine ulaşıldığını bildiriyor. Benzer bir tablo çalışma yerine göre de ortaya çıkıyor: Uzaktan çalışanların %63'ü bu tür temasa maruz kaldığını söylerken, yalnızca işvereninin tesislerinde çalışanlar arasında bu oran %48.”

Always-On Workforce Report'a göre, Birleşik Krallık'taki çalışanların %92'si izinli oldukları dönemlerde zihnen işten kopmakta zorlanıyor; bu oran, %78 olan Avrupa ortalamasının oldukça üzerinde. Benzer şekilde, %88'i izin talep ederken kaygılı ya da suçlu hissettiğini söylüyor.

Fırsat kaçırma korkusu, yönetim beklentileri, telefonlarındaki iş uygulamaları ve yerlerinin kolayca doldurulabileceği endişesi gibi operasyonel, kişisel ve kültürel etkenlerin birleşimi, çalışanların tamamen işten kopmasını engelliyor.

Avrupa ülkeleri bu konuda ne yapıyor?

Avrupa ülkeleri bu konuda ne yapıyor?

Çalışanların iş-özel yaşam dengesini daha iyi korumak amacıyla, Fransa, İtalya, Belçika, İspanya, Portekiz, İrlanda, Yunanistan ve Lüksemburg'un da aralarında bulunduğu çok sayıda Avrupa ülkesi, mesai dışı temasın sınırlandırılmasını ve çalışanların dinlenme hakkının güvence altına alınmasını hedefleyen yasal tedbirler, iş mevzuatı düzenlemeleri veya işyeri kodları yürürlüğe koydu.

Bu önlemler, yasal bağlantıyı kesme hakkı tanıyan düzenlemeler ve iş kanunlarında yapılan değişikliklerden, toplu sözleşmelere ve bağlayıcı olmayan uygulama kodlarına kadar uzanıyor. Buna karşılık, Birleşik Krallık'ta şu anda bağımsız bir yasal bağlantıyı kesme hakkı bulunmuyor.

Bu ilerlemelere rağmen, kuralların hayata geçirilmesi ve uygulanmasının denetlenmesi hâlâ önemli zorluklar içeriyor. Ülkelerin yaklaşımları arasında ciddi farklılıklar var; bu da Avrupa genelinde parçalı bir düzenleyici tablo ortaya çıkarıyor. İşverenler ayrıca kökleşmiş her an ulaşılabilir olma çalışma kültürleriyle mücadele etmek zorunda. Hibrit çalışma modelleri, uluslararası işbirliği ve sınır ötesi ekipler ise çalışma ve kişisel zaman arasındaki sınırların net biçimde çizilmesini daha da zorlaştırıyor.

Bu durum özellikle üst düzey yöneticiler ve esnek çalışma düzenine sahip çalışanlar için geçerli; zira bu kişilerin görevleri çoğu zaman düzensiz çalışma saatlerini, daha yüksek özerkliği ve farklı zaman dilimlerine yayılan işbirliğini içeriyor. Sonuçta, ne zaman ulaşılabilir olmalarının beklendiği ve kişisel zamanlarının ne zaman başladığı daha belirsiz hâle gelebiliyor.

Bazı ülkelerde belirli yükümlülükler yalnızca belli bir büyüklüğün üzerindeki işverenler için geçerli; bu da daha küçük işletmelerde çalışanların aynı düzeyde korumadan yararlanamayabileceği anlamına geliyor.

Misillemeye uğrama ya da daha az bağlı görünme korkusu da çalışanları, çalışma saatleri dışındaki iş iletişimlerine gönüllü olarak yanıt vermeye itebiliyor; bu da kurumların kalıcı bir kültürel dönüşüm sağlamasını daha da zorlaştırıyor.