Avrupa'da gıda fiyatları ve asgari ücretler: Maaşların yetiştiği ülkeler
Euronews Business, 26 Avrupa ülkesinde gıda fiyatlarındaki son beş yıllık artışlarla asgari ücretlerdeki değişimi karşılaştırarak en düşük ücretli çalışanların 2021’e göre bugün ne kadar daha fazla gıda alabileceklerini inceliyor.
Son beş yılda Avrupa genelinde gıda fiyatları keskin biçimde yükseldi; ancak Euronews Business tarafından incelenen 26 ülkenin çoğunda asgari ücretler daha da hızlı arttı.
Malta ise istisnalardan biri. Orada asgari ücretle çalışan bir işçi, ücretler artmış olmasına rağmen, brüt maaşıyla beş yıl öncesine kıyasla yaklaşık %6 daha az gıda satın alabiliyor. İspanya ve Fransa’daki asgari ücretliler de alım gücü kaybına uğradı.
Eurostat’a göre AB genelinde gıda ve alkolsüz içecek fiyatları Ağustos 2021 ile Ağustos 2026 arasında %34 yükseldi. Birlik içinde en yüksek artış %57 ile Macaristan’da kaydedildi; onu Bulgaristan (%54) ve Romanya (%53) izledi. En düşük artış ise %21 ile Kıbrıs’ta görüldü.
Avrupa’daki 35 ülkeyi kapsayan daha geniş grupta ise en sınırlı artış %5 ile İsviçre’de yaşandı.
Türkiye ise istisnai bir durum oluşturdu: aynı dönemde gıda ve alkolsüz içecek fiyatları %752 arttı.
Türkiye’deki olağanüstü artış, kısmen ithal ürün ve girdilerin maliyetini yükselten sert kur düşüşünün beslediği, yıllara yayılan yüksek enflasyonu yansıtıyor. Enflasyon tırmanırken, 2021’de başlayan bir dizi faiz indirimi liradaki değer kaybını hızlandırdı. Daha düşük faiz oranları, para birimini elde tutmayı daha az cazip hale getirerek üzerindeki baskıyı artırdı. Türkiye bu politikayı 2023’te tersine çevirip faizleri sert biçimde yükseltti, ancak fiyatlar artmaya devam etti.
AB genelinde gıda fiyatları, Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’yı işgalinden önce de yükselişteydi. Savaş, enerji, gübre ve ulaşım maliyetlerini artırarak ve tarım piyasalarını bozarak baskıyı daha da büyüttü. Bu maliyetler zamanla market raflarındaki fiyatlara yansıdı.
AB’nin en büyük ekonomileri arasında, Ağustos 2021-Ağustos 2026 döneminde gıda fiyatları Fransa’da %25, İtalya’da %30, Almanya’da %34, İspanya’da ise %35 arttı.
Asgari ücretler nasıl karşılaştırılıyor
Aynı dönemde, yasal asgari ücret uygulamasının bulunduğu birçok Avrupa ülkesinde aylık brüt asgari ücretler de yükseldi.
AB’de en büyük artış %93 ile Macaristan’da kaydedildi; Almanya’da asgari ücret %46, İspanya’da %29, Fransa’da ise %20 yükseldi. Bu değişimler yerel para birimleri üzerinden ölçüldü.
Karşılaştırılan ülkeler arasında en büyük artış ise beş yılda %823 ile Türkiye’de görüldü. Sırbistan’da (%103) ve Karadağ’da (%102) asgari ücretler de iki kattan fazla arttı.
Ancak daha yüksek ücretler, çalışanların mutlaka daha fazla gıda alabileceği anlamına gelmiyor. Karşılaştırma, aylık brüt asgari ücretle Ağustos 2021 ve Ağustos 2026’da ne kadar gıda satın alınabildiğini ölçüyor. Vergi, kira ve diğer masraflardan sonra çalışanların yiyecek için ne kadar para ayırabildiğini göstermiyor.
Yalnızca gıda fiyatlarındaki artışı asgari ücret artışından çıkarmak, özellikle Türkiye’de olduğu gibi enflasyonun yüksek olduğu durumlarda yanıltıcı olabilir. Her dönemde ücretle nelerin satın alınabildiğini kıyaslamak tabloyu daha net ortaya koyuyor.
Karşılaştırılan 26 ülkenin üçünde, asgari ücretle çalışanlar gıda fiyatlarına göre ölçüldüğünde alım gücü kaybı yaşadı.
En büyük düşüş %6 ile Malta’da kaydedildi. Ağustos 2021’de 100 sepet gıda satın alabilen bir asgari ücretli, Ağustos 2026’da yalnızca 94 sepet alabiliyor. Onu İspanya ve Fransa izledi; düşüş oranları sırasıyla %5 ve %4 oldu.
Sırbistan ve Karadağ’da asgari ücretle satın alınabilen gıda miktarındaki artış %37 ile en yüksek seviyeye ulaştı. Ağustos 2021’de 100 sepet gıda alabilen bir asgari ücretli, Ağustos 2026’da 137 sepete ulaşabiliyor.
Hırvatistan, Arnavutluk, Romanya, Macaristan, Bulgaristan ve Litvanya’da da %20’nin üzerinde artışlar kaydedildi.
İrlanda’da gıda alım gücü %10, Almanya’da %9, Yunanistan’da %7, Belçika ve Hollanda’da %6, Portekiz’de ise %3 yükseldi.
Yukarıdaki grafik, Ağustos 2021’de 100 kabul edilen endeks üzerinden, bir asgari ücretlinin satın alabileceği gıda miktarının beş yıl içinde nasıl değiştiğini gösteriyor.
Türkiye’de asgari ücret %823, gıda fiyatları ise %752 arttı. Aradaki fark 71 puan olsa da gıda alım gücündeki artış yalnızca %8 oldu. Hem ücretler hem de gıda fiyatları lirayla ölçüldüğünde sert biçimde yükseldi; ücretler biraz daha hızlı arttı.
Yukarıdaki grafik, hem Türkiye’deki asgari ücreti hem de gıda fiyatlarını Ağustos 2021’de 100’e endeksleyerek izliyor. Grafik, 2021 ve 2022’nin belirli dönemlerinde gıda fiyatlarının ücretlerden daha hızlı arttığını ve asgari ücretlilerin alım gücü kaybettiğini ortaya koyuyor. Ocak 2024’ten bu yana ise asgari ücret gıda fiyatlarının önünde seyrediyor; bu da çalışanların başlangıç noktasına kıyasla daha fazla gıda satın alabilmesini sağlıyor.
