Aşırı sıcaklar, İtalya’daki 'peynir bankalarını' zorlamaya başladı

Kuzey İtalya'da bu yaz yaşanan sıcak hava dalgaları, etkisini pek beklenmedik bir bilançoda gösterdi: Bölgesel bankaların süt üreticilerine verdikleri kredilerin teminatı olarak yıllandırılan peynirleri sakladıkları depolarda.

Credito Emiliano, bilinen adıyla Credem, 1953'ten bu yana henüz olgunlaşmamış veya genç Parmigiano Reggiano tekerlerini kredi teminatı olarak kabul ediyor. Bankanın iştiraki Magazzini Generali delle Tagliate, peynirleri Reggio Emilia ve Modena'daki depolarda olgunlaştırıyor. Bu tesislerde toplam değeri 300 milyon euro'yu aşan yarım milyondan fazla peynir tekeri tutuluyor.

Parmigiano'nun en az 12 ay, çoğu zaman ise 24 veya 36 ay olgunlaştırılması gerektiğinden üreticiler, peynir tekerinin değerinin yüzde 60 ila 80'ini önceden alabiliyor. Böylece özellikle küçük mandıralar, peynirlerin satışa hazır hale gelmesini yıllarca beklerken ihtiyaç duydukları nakde erişebiliyor.

Blok zinciri (blockchain) teknolojisi ise artık çiftçilerin peynir tekerlerini kendi tesislerinde tutmaya devam ederken bunları teminat olarak göstermesine olanak tanıyor. Bu sistem bankanın kredi verme kapasitesini iki katına çıkarmış durumda.

Ancak yüz milyonlarca euro değerindeki bu peynir stoklarını doğru sıcaklıkta tutmak giderek daha riskli hale geliyor.

Bu yıl sıcaklıkların zirve yaptığı dönemde depoların günlük elektrik tüketimi yaklaşık yüzde 30 arttı. Bu durum bankayı soğutma sistemleri ve kazanlarını yenilemeye, yalıtımı güçlendirmeye ve yenilenebilir enerji üretimini artırmaya zorladı.

Bazı peynir tekerlerinin üç yıl boyunca olgunlaştırıldığı düşünüldüğünde, her sıcak yaz peynirler henüz satılabilir hale gelmeden maliyetleri daha da yükseltiyor. Üstelik 2026 yazı, İtalya'nın kayıtlı tarihindeki en sıcak yazlardan biri olma yolunda ilerliyor.

Sıcaklığın yarattığı zarar nerede başlıyor?

Aşırı sıcakların yarattığı baskı aslında daha peynir depoya ulaşmadan, ahırda başlıyor.

Sıcaklık 40 derecenin üzerine çıktığında inekler daha fazla yatıyor ve daha az yem tüketiyor. Bunun sonucunda süt verimi yüzde 10'a kadar düşebiliyor.

Parmigiano Reggiano Konsorsiyumu Başkanı Nicola Bertinelli, "Aşırı sıcaklar sütün hem kalitesini hem de miktarını etkiliyor," dedi.

Parmigiano Reggiano üretiminin katı kuralları ise üreticilere uyum sağlamak için fazla hareket alanı bırakmıyor. Peynir yalnızca beş ilde üretilebiliyor ve kullanılan süt, yine bu bölgede yetiştirilen ot ve samanla beslenen ineklerden gelmek zorunda. Dolayısıyla kurak geçen bir mevsim hem hayvan yemini hem de sürüleri doğrudan etkiliyor.

Parmigiano Reggiano Konsorsiyumu'nun verilerine göre, İtalya 2025 yılında 4,19 milyon teker Parmigiano Reggiano üretti. Bunun tüketici pazarındaki toplam cirosu yaklaşık 4 milyar euro'ya ulaştı.

Ekonomistler, aşırı sıcakların ekonomik etkisinin çoğu zaman bu şekilde, yani dolaylı olarak ve belirli bir gecikmeyle ortaya çıktığını söylüyor.

Wharton School'da çalışma ekonomisti olan R. Jisung Park'a göre, üretim zincirinin ilk aşamalarında yaşanan sıcaklık şokları, zincirin ilerleyen noktalarında şirketlerin değerlemeleri üzerinde "ölçülebilir etkiler" yaratıyor. Bir ahırdaki sıcak hava dalgasının aylar sonra bir bankanın maliyet sorununa dönüşmesi de bu mekanizmanın somut bir örneği.

Avrupa Merkez Bankası'nın mart ayında yayımladığı bir çalışma belgesinde ise aşırı sıcakların ekonomik büyüme üzerindeki olumsuz etkisinin İtalya ve İspanya'da Almanya'ya kıyasla daha düşük olduğu tespit edildi. Bunun nedeni, Güney Avrupa ekonomilerinin yüksek sıcaklıklara daha iyi uyum sağlamış olması.

Ancak araştırmacılara göre genel ekonomik göstergelerde nispeten sınırlı görünen bir etki, üretim ve tedarik zincirinin farklı halkalarında çok daha ağır kayıpları gizleyebiliyor.