Aşırı sıcaklar en çok hangi meslekleri etkiledi, Avrupa ekonomisi için neden önem kazandı

Avrupa Birliği’nde çalışan her beş kişiden biri işyerinde yüksek sıcaklıklara maruz kalıyor; bu da Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı’na (EU-OSHA) göre aşırı sıcağı, iklim değişikliğiyle bağlantılı en hızlı büyüyen mesleki risklerden biri haline getiriyor.

En büyük risk altında olanlar, açık havada ya da sıcak kapalı ortamlarda çalışanlar. Tarım, inşaat, ulaşım, imalat, acil servisler ve turizm, giderek sıklaşan sıcak hava dalgaları sırasında sağlığa ve verimliliğe en fazla darbe alan sektörler arasında yer alıyor.

Tarım ve inşaat en ön safta

Tarım, aşırı sıcağa en fazla maruz kalan sektör olarak sürekli öne çıkıyor.

Uluslararası Çalışma Örgütü’ne (ILO) göre tarım işçileri, vücut ısısını daha da yükselten ağır fiziksel işler yaparken uzun süre doğrudan güneş ışığına maruz kalıyor. İnşaat işçileri benzer risklerle karşı karşıya; çoğu zaman saatlerce açık havada, vücudun kendini soğutma kapasitesini sınırlayan koruyucu kıyafetlerle ağır fiziksel emek harcıyorlar.

Eurofound’un 2024 Avrupa Çalışma Koşulları Araştırması, tarım çalışanlarının %68’inin, inşaat çalışanlarının ise %52’sinin, çalışma sürelerinin en az dörtte birinde yüksek sıcaklıklara maruz kaldığını ortaya koydu. Maruziyet, sanayide (%33) ve ulaşımda (%33) da yaygın.

Araştırma ayrıca, çalışma süresinin dörtte biri ile dörtte üçü arasında bir bölümünde yüksek sıcaklıklara maruz kalan Avrupa çalışanlarının oranının 1995’te %13’ten 2024’te %21’e yükseldiğini gösteriyor. Bu da ısıya maruziyetin işgücü genelinde ne kadar yaygınlaştığını gözler önüne seriyor.

Hangi meslekler en yüksek maruziyetle karşı karşıya?

Maruziyet düzeyi, sektörden çok mesleğe göre ciddi farklılık gösteriyor.

Eurofound’a göre, en yüksek maruziyet açık ara farkla nitelikli tarım işçilerinde görülüyor; bu grubun %72’si, çalışma sürelerinin en az dörtte birinde yüksek sıcaklıklarda çalıştığını bildiriyor.

Bu grubu, zanaat ve ustalık gerektiren işlerde çalışanlar (%53) izliyor. Tesis ve makine operatörleri (%42) ile basit ve vasıf gerektirmeyen işlerde çalışanlar (%40) da yüksek düzeyde ısı maruziyeti bildiriyor. Hizmet ve satış personeli gibi diğer mesleklerde ise maruziyet, aşağıdaki grafikte de görüldüğü gibi, daha düşük.

Yöneticiler, profesyoneller ve ofis çalışanları çok daha düşük düzeyde maruziyet bildiriyor.

Erkeklerin maruz kalma olasılığı çok daha yüksek

Isıya maruziyet, cinsiyete göre de keskin biçimde farklılaşıyor; zira en yüksek riskli mesleklerin çoğunda hâlâ ağırlıklı olarak erkekler çalışıyor.

Eurofound, erkeklerin %34’ünün çalışma sürelerinin en az dörtte birinde yüksek sıcaklıklara maruz kaldığını, bu oranın kadınlarda %18’de kaldığını tespit etti.

En çok etkilenen sektörlerin pek çoğunda ayrıca mevsimlik, göçmen ve kendi hesabına çalışan çok sayıda kişi istihdam ediliyor. Bu gruplar çoğu zaman daha zayıf iş güvencesine ve daha düşük sendikal temsil düzeyine sahip.

Sıcak, giderek büyüyen bir iş sağlığı riski haline geliyor

Aşırı sıcak, çalışanları rahatsız etmekten çok daha fazlasına yol açıyor.

EU-OSHA’ya göre uzun süreli maruziyet, susuz kalma, sıcak bitkinliği ve sıcak çarpmasına neden olabiliyor; kalp-damar ve solunum yolu hastalıklarını ağırlaştırabiliyor. Yüksek sıcaklıklar aynı zamanda dikkat ve reaksiyon süresini düşürerek iş kazası riskini artırıyor.

Bu riskler, mesleğe göre değişkenlik gösteriyor.

Çiftçiler ve ormancılar, kenelerin taşıdığı hastalıklar, alerjenler ve hava kirliliğine giderek daha fazla maruz kalırken; inşaat işçileri, çevresine göre sıcaklığın çok daha yüksek olduğu kentsel ısı adalarından gitgide daha fazla etkileniyor. İtfaiyeciler, polis memurları ve paramedikler gibi acil durum çalışanları ise sıcakla ilgili vakalara müdahale ederken çoğu zaman en tehlikeli koşullarda görev yapıyor.

Verimlilik kayıpları

Allianz Trade’in yakın tarihli bir raporu, sıcaklık yaklaşık 30°C’nin üzerine çıktığında verimlilik kayıplarının hızla ivme kazandığını ve bunların, geçici bir hava olayı kaynaklı kesinti olmaktan çıkıp ekonomik büyüme üzerinde yapısal bir yük haline geldiğini savunuyor.

Günün en sıcak saatlerinde işlerin yavaşlatılması ya da tamamen durdurulması gerektiği için, inşaat ve tarım en çok etkilenen sektörler arasında yer alıyor.

Sıcak, ekonomik faaliyetlerin daha geniş kesimlerinde de aksamalara yol açıyor. İmalat sektöründe soğutma maliyetleri artarken çalışan verimliliği düşüyor; yolların yumuşaması, rayların genleşip eğrilmesi nedeniyle ulaşım ağlarında gecikmeler yaşanıyor. Soğutma talebi artarken, daha sıcak nehirlerin soğutma kapasitesini azaltması sonucu gaz, kömür ve nükleer santrallerin verimliliği düşüyor ve elektrik sistemleri üzerindeki baskı giderek artıyor.

Tarım, ürünler ve hayvanlar uzun süreli sıcak ve kuraklığa doğrudan maruz kaldığı için özellikle kırılgan olmaya devam ediyor; bu da düşük rekolte ve yükselen gıda fiyatı riskini artırıyor.

Eurostat’a göre tarım, 2024’te AB’nin gayrisafi yurt içi hasılasının %1,2’sini oluşturdu. Ancak sektörün önemi, üye ülkeler arasında büyük farklılık gösteriyor; tarımın GSYH içindeki payı Yunanistan’da %3’ün, Romanya’da ise %2,5’in üzerine çıkıyor.

Buna karşılık inşaat sektörü, Avrupa Komisyonu’na göre AB GSYH’sinin yaklaşık %9’unu üretiyor ve yaklaşık 18 milyon kişiye istihdam sağlıyor. Bu da inşaatı hem Avrupa’nın en büyük sanayilerinden biri hem de yükselen sıcaklıklardan en fazla sekteye uğrayan sektörlerden biri haline getiriyor.

Çalışanlar nasıl korunabilir?

Son sıcak hava dalgası, Avrupa genelinde çalışanların daha güçlü korunmasına yönelik baskıyı da yeniden gündeme taşıdı.

Birçok ülke, en sıcak saatlerde açık havada çalışmayı kısıtlamak, vardiyaları kısaltmak ve işverenlere su, gölge ve ek dinlenme molaları sağlama zorunluluğu getirmek gibi işyerinde sıcağa karşı önlemleri güçlendirdi ya da devreye soktu.

Bu arada Avrupa Sendikalar Konfederasyonu, mevcut ulusal kuralların yamalı bir tablo oluşturduğunu ve birçok çalışanı yeterince korumadığını belirterek, bu hafta Avrupa Komisyonu’na, azami çalışma sıcaklığı, zorunlu ve ücretli serinleme molaları ile içme suyuna garantili erişim gibi hükümler içeren, işyerinde ısı maruziyetine dair AB genelinde bağlayıcı kurallar getirmesi çağrısında bulundu.