AB'nin uydu egemenliği hamlesi, uzay bütçesinin bitişiyle finansman sınavında

Ulusal telekom otoriteleri, AB’deki politika yapıcılar ve Barselona merkezli uydu şirketi Sateliot, salı günü Brüksel’deki Avrupa Parlamentosu’nda bir araya gelerek, radyo frekansları ile yeni finansmanın, Avrupa’nın yörüngedeki iletişim altyapısı üzerindeki kontrolünü kimin elinde tutacağını nasıl belirleyeceğini tartıştı; zira birliğin mevcut yedi yıllık uzay bütçesi 2027’de sona eriyor.

Euronews, Sateliot tarafından düzenlenen etkinlikte hazır bulundu. Şirketin uzaydaki uzay araçları, yerdeki şebekelerin ulaşamadığı noktalarda sensörler ve takip cihazları gibi Nesnelerin İnterneti (IoT) donanımlarını birbirine bağlayan, uzaydaki mobil telefon baz istasyonları gibi çalışıyor.

Galileo uydu seyrüsefer sistemi ile Copernicus Dünya gözlem hizmetini finanse eden AB’nin 2021-2027 dönemi için 14,8 milyar avroluk uzay programı, Birliğin yedi yıllık bütçesi olan Çok Yıllı Mali Çerçeve (MFF) ile birlikte gelecek yıl sona eriyor.

Komisyon, 2028-2034 dönemi için uzay faaliyetlerinin, stratejik sektörler için tek bir havuz olarak tasarlanan yeni Avrupa Rekabetçilik Fonu’ndan karşılanmasını istiyor. Bu fondan savunma ve uzay için 131 milyar avro ayrılması öngörülüyor.

AB liderleri, Perşembe ve Cuma günleri yapılacak Avrupa Konseyi toplantısında bir sonraki bütçeyi ele alacak.

Komisyonun savunma sanayii ve uzaydan sorumlu birimi DG DEFIS, 29 Eylül’de, üç alanda yönetim ve hukuki destek sağlayacak dört yıllık, 55 milyon avroluk bir çerçeve sözleşmesi için teklifleri kapattı: AB’nin planlanan güvenli uydu takımyıldızı IRIS², yörüngedeki cisimleri izleyen uzay gözetimi ve takibi ile uzay ekonomisinin analizi.

AB’nin araştırma ve inovasyon programı Horizon Europe kapsamında 2027’de yeni çağrılar açılacak. Bu arada AB Uzay Programı Ajansı (EUSPA) ile AB’den bağımsız bir hükümetler arası kuruluş olan Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ihale süreçlerini sürdürüyor.

Spektrum ve egemenlik

Tartışmaların önemli bölümü, uydu ve mobil şebekelerin veri iletmek için ihtiyaç duyduğu radyo frekansları, yani spektrum üzerinde yoğunlaştı.

Komisyon, Mayıs ayında, uyduyla doğrudan telefon ve diğer cihazlara bağlanan mobil uydu hizmetleri için, Mayıs 2027’de hakları sona erecek 2 GHz bandında AB genelinde tek bir lisans önerdi. Taslak, bandın bir bölümünün Avrupa işletmecilere ve IRIS² ile bağlantılı güvenli bir sisteme tahsis edilmesini öngörüyor.

Avrupa Parlamentosu Başkan Yardımcısı Javier López toplantıya ev sahipliği yaptı. Komisyonun dijital politikadan sorumlu DG CONNECT birimi de, radyo frekansları politika birimi başkanı Gerasimos Sofianatos tarafından temsil edildi.

López açılış konuşmasında, mevcut jeopolitik gerilimler ve teknolojik rekabet etrafındaki tartışmalar göz önüne alındığında, bu görüşmenin zamanlamasının daha iyi olamayacağını söyledi.

López sözlerini, ‘Kendi ağına ve verilerine hâkim olan bir Avrupa, bağımsız hareket edebilen ve kendi kararlarını verebilen bir Avrupa’dır [...] uydu bağlantısı, stratejik kontrol sağlamamız gereken alanlara mükemmel bir örnek teşkil ediyor’ diyerek sürdürdü.

Etkinliğin ardından Euronews’e konuşan Sateliot’un CEO’su ve kurucu ortağı Jaume Sanpera, ‘Uzay sektöründe küresel ölçekte rekabet edebilecek Avrupa şampiyonlarını inşa edip desteklememiz gerekiyor’ dedi ve ‘Bugün dünyanın yarısı savunma ve uzay alanında Avrupa şirketleriyle çalışmak istiyor, çünkü biz daha öngörülebiliriz’ diye ekledi.

Eylül ayında ESA, IRIS²’nin, yeni kamu hizmetlerinin ana sisteme entegre edilmeden önce denendiği alçak yörüngedeki Low-LEO katmanına katkı sunması için Sateliot’u seçti. Ajans, 2027 ile 2029 arasında yörüngede test uçuşları planlıyor.

Sateliot ayrıca RESCUE-NET projesiyle, uzaydan sağlanan 5G bağlantısının, kara şebekeleri çöktüğünde kamu otoritelerinin iletişimini nasıl sürdürebileceğini inceleyecek. ESA, bu aşama için toplam 20 milyon avro değerinde 18 sözleşmeyi yaklaşık 80 şirketle imzaladı.

SpaceX’ten PLD Space’e

Küçük uydular için yörüngeye ulaşmak, hâlâ büyük ölçüde Amerikan roketlerine binmek anlamına geliyor.

1 Ekim’de Sateliot, İspanyol küçük uydu üreticisi Alén Space tarafından inşa edilen beş uyduyu, Elon Musk’ın roket şirketi SpaceX’in birçok müşteri için uzay aracı taşıyan Transporter-18 ortak fırlatma misyonuyla yörüngeye gönderdi; böylece şirketin toplam fırlatılmış uydu sayısı 11’e yükseldi.

Şirket, ilave uyduların, herhangi bir noktanın üzerinden geçen günlük geçiş sayısını ikiye katladığını söylüyor.

Euronews’in, Avrupa’nın Avrupa dışı fırlatma araçlarına bel bağlamadan uydu filolarını genişletip genişletemeyeceği sorusuna Sanpera, iyimser olduğunu söyleyerek yanıt verdi ve şu anda bu boşluğu doldurmak için yarışan dört veya beş şirket bulunduğunu belirtti.

ARŞİV. Dört kişilik mürettebat taşıyan bir SpaceX Falcon 9 roketi, 1 Ekim 2026’da Florida, Cape Canaveral’daki Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonu’ndaki 40 numaralı rampadan fırlatılıyor AP Photo/John Raoux

Sanpera, şirketin bir sonraki fırlatmasının yine SpaceX işbirliğiyle Temmuz 2027’de gerçekleştirileceğini, ondan sonraki görevin ise Elche merkezli İspanyol fırlatma şirketi PLD Space ile yapılacağını da anlattı.

2027’nin sonlarındaki bu fırlatma yalnızca tamamen Avrupa yapımı olmayacak, aynı zamanda sıradan cep telefonlarına doğrudan 5G hizmeti sunmak üzere tasarlanan, daha büyük yeni nesil Tritó serisinin ilk iki uydusunu da taşıyacak.

Bu uydular, PLD Space tarafından geliştirilen ve henüz uçuş gerçekleştirmemiş olan küçük yörünge roketi Miura 5 ile fırlatılacak.

Ağustos ayında PLD, yeni Avrupa roketlerini destekleyen ESA’nın European Launcher Challenge programı kapsamında, 158,9 milyon avro tutarında koşullu bir sözleşme kazandı ve yıl sonuna kadar Avrupa’nın Fransız Guyanası’ndaki uzay üssünden ilk deneme fırlatmasını gerçekleştirmeyi planlıyor.

Bu sırada Sateliot, 100 milyon avrosu öz sermaye, 50 milyon avroya kadar bölümü ise borçtan oluşmak üzere yatırımcılardan 150 milyon avro toplamaya çalışıyor ve uydu takımyıldızını 500’ün üzerine çıkarmayı hedefliyor.