ABD’de akaryakıt maliyetleri arttı, enflasyon yüzde 3,7’ye yükseldi

ABD’de petrol, giyim ve uçak bileti fiyatlarındaki artışla enflasyon eylülde hızlanarak yüzde 3,7’ye yükseldi. ABD Çalışma Bakanlığı’nın çarşamba günü açıkladığı verilere göre, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) yıllık bazda ağustostaki yüzde 3,4 seviyesinden yüzde 3,7’ye çıktı. Aylık enflasyon ise ağustostaki yüzde 0,4’ten yüzde 0,6’ya yükseldi.

Yıllık enflasyon, veri sağlayıcısı FactSet’in anketine katılan ekonomistlerin yüzde 3,6’lık beklentisini aştı.

Veriler, İran savaşının akaryakıt fiyatları üzerindeki etkisinin sürdüğünü ve enflasyonist baskıların devam ettiğini ortaya koydu. 2022’de yüzde 9,1 ile zirve yapan enflasyon, daha sonra keskin biçimde gerilemiş ancak şubat ayının sonlarında başlayan savaşın ardından yeniden yükselişe geçmişti.

Dalgalanmaların yoğun olduğu gıda ve enerji fiyatları hariç tutulduğunda, çekirdek enflasyon yıllık bazda ağustostaki yüzde 2,4’ten yüzde 2,6’ya çıktı. Aylık çekirdek enflasyon ise yüzde 0,3 seviyesinde sabit kaldı.

Quilter Cheviot Sabit Getirili Araştırmalar Başkanı Richard Carter, “TÜFE yüzde 3,7 ile beklentilerin biraz üzerinde gerçekleşti. Çekirdek enflasyonun da tahminleri aşması, fiyat artışlarının ekonominin geneline yayıldığına işaret ediyor,” dedi.

Yüksek enflasyon, Kongre’deki Cumhuriyetçiler açısından siyasi sorun oluştururken, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) fiyat artışlarını kontrol altına alma çabalarını da zorlaştırıyor.

Associated Press-NORC Halkla İlişkiler Araştırma Merkezi tarafından yapılan ankete göre, ABD’li yetişkinlerin yalnızca yüzde 17’si Başkan Donald Trump’ın hayat pahalılığıyla mücadelesini onaylıyor. Trump’ın genel ekonomi yönetimine destek verenlerin oranı ise yüzde 26 ile yeni bir dip seviyeye geriledi.

Fed faizi yeniden artıracak mı?

Beklentileri aşan enflasyon verilerinin ardından, başlıca ABD borsa endeksleri eksiye döndü. Altın, ons başına 4.105,50 dolara gerileyerek yüzde 1,7’den fazla düşerken, gümüş de yüzde 4’ten fazla kayıpla ons başına 56,91 dolara indi.

Petrol fiyatları karışık seyretti; uluslararası gösterge Brent, varil başına 105,70 doların hemen üzerinde, açılış seviyesine yakın işlem gördü. ABD gösterge petrolü WTI’ın fiyatı ise yüzde 1,4 artışla varil başına 95,50 dolara çıktı.

Haberlere paralel olarak tahvil faizleri de sıçradı. Para politikasına duyarlı iki yıllık ABD Hazine tahvilinin getirisi 13 baz puan artarak yüzde 4,93’e yükseldi; yatırımcılar olası yeni Fed faiz artırımlarına ilişkin beklentilerini güçlendirdi. Gösterge niteliğindeki 10 yıllık tahvil faizi de yaklaşık 8 baz puan artışla yüzde 5,3 civarına çıktı.

Eski Goldman Sachs ekonomisti ve Brookings Enstitüsü ekonomi çalışmaları kıdemli üyesi Robin Brooks’a göre, enflasyonun Fed’in yüzde 2’lik hedefinden daha da uzaklaşması, küresel tahvil piyasalarının ‘ihtiyaç duyduğu son şey’ oldu.

Carter, kalıcı enflasyonun ABD’nin borçlanma maliyetlerini daha da yukarı çekebileceği uyarısında bulundu: "On yıllık Hazine tahvili faizlerinin yükselişini sürdürmesi şaşırtıcı olmaz," dedi.

Veriler, Fed’in 27–28 Ekim’deki bir sonraki toplantısında faizi yeniden artırıp artırmama konusunda tartılarını ağırlaştırıyor.

Merkez bankası geçen ay, üç yıl aradan sonra ilk kez faizi yüzde 3,75–4 aralığına yükseltmişti. Fed Başkanı Kevin Warsh, enflasyonun hedefe doğru yeterince hızlı düşmediğini söylemişti.

Warsh, geçen ay düzenlediği basın toplantısında, "Açık gerçek şu ki, enflasyon çok yüksek ve çok uzun süredir böyle," dedi. Yaz aylarına ait enflasyon raporlarının "temel eğilimlerde anlamlı bir iyileşme olduğuna" kendisini ikna etmediğini de sözlerine ekledi.

Bazı Fed yetkilileri o tarihten bu yana, faizi yeniden artırmadan önce bekleyebileceklerini ima etse de, yayımladıkları son projeksiyonlar bu yıl içinde bir artış daha öngörüldüğüne işaret ediyor.

Daha yüksek borçlanma maliyetleri, harcamaları ve büyümeyi yavaşlatarak enflasyonun dizginlenmesine yardımcı olabiliyor. Ancak Fed, İran savaşının yol açtığı türden arz şoklarını çözemiyor; bu da kurumun, enerji maliyetlerindeki artışların daha geniş bir fiyat artışı dalgasına dönüşmesini engellemeye çalıştığı anlamına geliyor.

Yükselen akaryakıt maliyetleri diğer fiyatlara da yansıyor

Warsh, hedefinin benzindeki fiyat şokunun ekonominin diğer alanlarına yayılmasını önlemek olduğunu söylüyor. Artan akaryakıt maliyetleri, uçak biletlerini şimdiden geçen yıla göre yaklaşık yüzde 23 yukarı çekti.

Benzin fiyatları ağustostan eylüle yaklaşık yüzde 9 arttı ve enflasyondaki toplam yükselişin önemli bölümünü tetikledi.

Akaryakıt fiyatları son haftalarda bir miktar gerilese de hâlâ bir ay öncesine göre daha yüksek. Salı günü ülke genelinde benzinin ortalama fiyatı galon başına 4,34 dolar oldu; bu, bir ay öncesine göre birkaç sent daha fazla.

Yükselen akaryakıt fiyatları şirketlerin nakliye maliyetlerini de artırıyor; bazı işletmeler bu maliyetleri tüketicilere yansıtıyor. Geçen hafta PepsiCo, yakıt, alüminyum ve gıda girdilerindeki artan maliyetleri telafi etmek için bazı atıştırmalık ve gazlı içeceklerin fiyatlarını yükselteceğini açıkladı.

Yapay zeka altyapısının hızla genişlemesi, yarı iletkenlerin, bilgisayar ekipmanlarının ve elektrik bileşenlerinin maliyetini de ciddi biçimde artırdı. Bu da oyun konsolları, dizüstü bilgisayarlar ve akıllı telefonlar gibi tüketici elektroniği ürünlerinin fiyatlarına yansıyor.