ABD, müzakerelere ilişkin iyimserliğe rağmen İran'ın deniz ticaretini durdurdu

Trump, ABD ve İranlı yetkililer arasındaki müzakerelerin önümüzdeki iki gün içinde Pakistan'da yeniden başlayabileceğini söyledi. Hafta sonu yapılan ve bir ilerleme kaydedilmeden sona eren görüşmeleri yöneten Başkan Yardımcısı JD Vance ise durumun olumlu yönde ilerlediğini düşündüğünü belirtti.

Trump, ABC News muhabiri Jonathan Karl’a, “Önümüzdeki iki gün boyunca muhteşem gelişmelere tanık olacağınızı düşünüyorum” dedi ve 21 Nisan’da sona erecek iki haftalık ateşkesi uzatmanın gerekli olmayacağını düşündüğünü ekledi.

Karl’ın X’te paylaştığı bir gönderiye göre Trump, “Her iki şekilde de sonuçlanabilir, ancak bir anlaşma daha tercih edilebilir çünkü o zaman yeniden inşa edebilirler” dedi. “Artık gerçekten farklı bir rejim var. Ne olursa olsun, radikalleri ortadan kaldırdık."

Pakistan, İran ve Körfez ülkelerinden yetkililer de ABD ve İran'dan müzakere ekiplerinin bu hafta içinde Pakistan'a dönebileceğini söylediler, ancak üst düzey bir İranlı kaynak henüz bir tarih belirlenmediğini belirtti.

Bu iyimser havaya rağmen, İran limanlarına uygulanan ABD ablukası nedeniyle daha fazla gemi geri çevriliyordu; bunların arasında, Çarşamba günü Basra Körfezi’nden ayrıldıktan sonra Hürmüz Boğazı’na doğru yol alan, ABD’nin yaptırım uyguladığı Çin sermayeli Rich Starry tankeri de bulunuyordu.

ABD Merkez Komutanlığı Başkanı Amiral Brad Cooper, Amerikan kuvvetlerinin İran ekonomisinin %90'ını besleyen deniz yoluyla İran'a giren ve çıkan ekonomik ticareti tamamen durdurduğunu söyledi.

Cooper, X'te yaptığı bir paylaşımda, “Abluka uygulandığından bu yana 36 saatten az bir sürede, ABD kuvvetleri deniz yoluyla İran'a giren ve çıkan ekonomik ticareti tamamen durdurdu” dedi.

Wall Street Journal'a göre, ABD ordusu daha önce, Pazartesi günü ablukanın başlamasından bu yana İran bağlantılı sekiz petrol tankerini durdurduğunu açıklamıştı.

İSLAMABAD'A DÖNÜŞ

Salı günü New York Post'a konuşan Trump, müzakerecilerinin büyük olasılıkla geri döneceğini, bunun da büyük ölçüde Pakistan ordusu başkanı Mareşal Asim Munir'in görüşmeleri yumuşatmak için yaptığı “harika iş” sayesinde olduğunu söyledi.

Salı günü ilerleyen saatlerde, Georgia'da düzenlenen bir etkinlikte ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Trump'ın İran'la “büyük bir anlaşma” yapmak istediğini ancak iki ülke arasında büyük bir güvensizlik olduğunu söyledi.

“Bu sorunu bir gecede çözemezsiniz,” dedi.

28 Şubat'ta başlayan çatışmayı sona erdirmek için atılan diplomatik adımlar, petrol piyasalarını yatıştırmaya yardımcı oldu ve Çarşamba günü referans fiyatları ikinci gün üst üste 100 doların altına çekti. Asya borsaları yükselirken, güvenli liman para birimi olarak görülen dolar, gece boyunca yedinci seans üst üste düşüş kaydettikten sonra istikrar kazandı.

Ancak, iki ABD'li yetkiliye göre, ABD bu hafta sona eren İran petrolüne yönelik 30 günlük yaptırım muafiyetini yenilemeyi planlamadığı ve hafta sonu Rus petrolüne yönelik benzer bir muafiyeti sessizce sona erdirdiği için, piyasa daha fazla arz kaynağına erişimini kaybetme riskiyle karşı karşıya.

Savaş, İran'ı ham petrol ve gaz nakliyesi için hayati öneme sahip bir küresel su yolu olan Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatmaya ve Körfez'den özellikle Asya ve Avrupa'daki küresel alıcılara yapılan sevkiyatları kesmeye sevk etti; bu da ithalatçıları alternatif tedarik kaynakları bulmak için çabalara sevk etti.

Çatışmalarda yaklaşık 5.000 kişi hayatını kaybetti; bunların yaklaşık 3.000'i İran'da, 2.000'i ise Lübnan'da.

ANLAŞMAZLIK KONULARI

İran’ın nükleer hedefleri, hafta sonu yapılan görüşmelerde en önemli anlaşmazlık konularından biriydi. Tekliflere yakın kaynaklara göre, ABD İran’ın tüm nükleer faaliyetlerini 20 yıl süreyle askıya almasını önerirken, Tahran ise üç ila beş yıllık bir durdurma önerisinde bulunmuştu.

Seul'de konuşan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, İran'ın uranyum zenginleştirmesine ilişkin herhangi bir moratoryumun süresinin siyasi bir karar olduğunu ve Tahran'ın güven artırıcı bir adım olarak bir uzlaşmayı kabul etmesinin mümkün olduğunu söyledi.

ABD ayrıca zenginleştirilmiş nükleer maddelerin İran'dan çıkarılması için baskı yaparken, Tahran ise kendisine yönelik uluslararası yaptırımların kaldırılmasını talep etti.

Pakistan'daki müzakerelerde yer alan bir kaynak, hafta sonundan bu yana süren arka kanal görüşmelerinin bu uçurumu kapatmada ilerleme sağladığını ve iki tarafı yeni bir müzakere turunda ortaya konulabilecek bir anlaşmaya yaklaştırdığını söyledi.

Ancak barış umutları açısından büyük bir karmaşıklık yaratan bir gelişme olarak, İsrail, İran destekli militan grup Hizbullah'ı hedef alarak Lübnan'a saldırmaya devam etti. İsrail ve ABD, bu operasyonun ateşkesin kapsamına girmediğini söylerken, İran ise girdiğini ısrarla savunuyor.

Salı günü İngiltere, Kanada, Japonya ve diğer yedi ülke, Lübnan'da BM barış gücü askerlerinin öldürülmesini kınadı ve “çatışmaların acilen sona erdirilmesi” çağrısında bulundu.

Bu açıklama, geçen ay üç Endonezyalı barış gücü askerinin ölümünün ardından geldi. Ülkeler, ABD, İsrail ve İran arasında mutabık kalınan ateşkesi memnuniyetle karşıladı.