ABD ile İran arasındaki iki haftalık ateşkes hakkında bildiklerimiz

Bu gelişme, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik koordineli saldırıları başlatmasından bir aydan fazla bir süre sonra ve ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran'ın boğazı yeniden açmaması halinde “bu gece bütün bir medeniyet yok olacak” diye tehdit etmesinden birkaç saat sonra gerçekleşti.

Müzakerelerde arabuluculuk yapan Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif, Çarşamba günü erken saatlerde ateşkesin derhal yürürlüğe girdiğini açıkladı.

Anlaşma hakkında şu ana kadar bildiklerimiz şunlar.

ABD ve İran ne dedi?

Trump, Tahran'ın Körfez'den petrol ve diğer ihracat ürünleri için hayati önem taşıyan bir deniz yolu olan Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmayı kabul etmesi halinde, “İran'a yönelik bombardıman ve saldırıları iki haftalık bir süre için askıya almayı” kabul ettiğini söyledi.

Trump, Truth Social'da yaptığı bir paylaşımda, geçici ateşkese razı olduğunu çünkü “tüm askeri hedefleri çoktan gerçekleştirdik ve aştık” dedi.

Bu açıklama, Trump'ın daha önce ABD'nin İran'ı “bir gecede” yok edebileceğini ve “bütün bir medeniyetin bu gece yok olacağını, bir daha asla geri gelemeyeceğini” söylemesinin ardından geldi. Bu tehditler, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri ve Papa tarafından kınandı.

İran, gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişine iki hafta süreyle izin vermeyi kabul etti; bu geçişler İran ordusu tarafından koordine edilecek.

Ülke ayrıca, İran, Irak, Lübnan ve Yemen'deki savaşın tamamen sona erdirilmesi; İran'a yönelik yaptırımların kaldırılmasına “tam bağlılık”; ABD'nin elinde bulunan İran fonlarının ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması; ve İran'a “yeniden inşa maliyetleri için tam tazminat ödemesi” gibi hususları içeren 10 maddelik bir plan yayınladı.

Plan ayrıca, “İran, herhangi bir nükleer silaha sahip olmamayı taahhüt eder” ifadesini de içeriyor.

Tahran'daki Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi yaptığı açıklamada, “İran'ın sahadaki zaferi, siyasi müzakerelerde de pekiştirilecek” dedi.

Sharif'e göre, ateşkes, İsrail'in İran destekli militan grup Hizbullah ile savaştığını söylediği Lübnan'da da yürürlüğe girecek.

İsrail yönetimi, Hizbullah'tan gelen tehdit ortadan kalkıncaya kadar Lübnan'dan ayrılmayacaklarını belirtiyor.

İsrail'den Lübnan'da veya başka bir yerde operasyonlarını durdurmayı kabul ettiğine dair herhangi bir işaret yok.

İsrail ne dedi?

Trump'ın açıklamasının hemen ardından İsrail'de sirenler çalmaya başladı; İsrail Savunma Kuvvetleri, İran'dan fırlatılan füzeleri önlediklerini açıkladı.

Salı gecesi geç saatlerde Kudüs'te birkaç kez şiddetli patlama sesi duyuldu.

Trump'ın ateşkes ilanından birkaç saat sonra İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu şunları söyledi: “İsrail, İran'ın derhal boğazları açması ve ABD, İsrail ve bölgedeki ülkelere yönelik tüm saldırıları durdurması şartıyla, İran'a yönelik saldırıları iki hafta süreyle askıya alma yönündeki Başkan Trump'ın kararını destekliyor.”

Açıklamada, İsrail'in kara birliklerinin bulunduğu “ateşkesin Lübnan'ı kapsamadığı” da belirtildi.

Netanyahu'nun Trump'ın karar alma sürecine ne ölçüde dahil olduğu belirsiz.

Sırada ne var?

Müzakerelerde arabuluculuk yapan Pakistan, heyetleri “tüm anlaşmazlıkları çözüme kavuşturacak nihai bir anlaşma için görüşmeleri sürdürmek üzere” Cuma günü İslamabad'da bir araya gelmeye davet etti.

Beyaz Saray basın sözcüsü Karoline Leavitt, yüz yüze görüşmelerle ilgili görüşmelerin sürdüğünü doğruladı, ancak “Başkan veya Beyaz Saray tarafından duyurulana kadar hiçbir şey kesin değildir” dedi.

Hangi biçimde olursa olsun, müzakereler çok zorlu geçecek.

Şimdiden, iki ülke ateşkesin ne anlama geldiği konusunda çelişkili pozisyonlarda görünüyor. İran ve ABD, geçtiğimiz yıl iki tur görüşme gerçekleştirdi. Her iki seferde de müzakerelerin ortasında askeri gerginlikler tırmandı.