Yasaklama değil tüketiciyi koruma: Sağlıksız alışverişin bedeli ağır olur

Ticaret Bakanlığı’nın e-ticaret platformları üzerinden Türkiye’ye sokulan ürünlere yönelik kısıtlama uygulaması 6 Şubat’ta başlayacak. Yüzde 81’inin tüketici sağlığını tehlikeye attığı tespit edilen ürünlerin ithalatına yönelik düzenlemenin asıl amacı vatandaşın sağlığını korumak. Sağlığa zarar veren ürünlerde sorumluluk üstlenenin bulunamadığı, ayıplı ürünlerin iadesinin yapılamadığı ve Türkiye’de hukuki muhatap olmadığı için şikâyetlerin sonuçsuz kaldığı alışverişin durdurulması yerinde bir karar oldu.

SAĞLIĞA ZARARLI AYAKKABI, ÇANTA CÜZDAN VE KEMERLER

Yurt dışı e-ticaret platformlarından Türkiye’ye gelen ürünlerde yapılan denetimlerin sonucunda ortaya çıkan yüksek risk tablosu, Ticaret Bakanlığı’nın bu adımı atmasında en nemli etken oldu. Tüketicilerden gelen şikayetler üzerine Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan denetim ve laboratuvar analizlerinde, farklı kategorilerde incelenen 182 ürünün yüzde 81’inin mevzuata aykırı olduğu belirlendi. Özellikle oyuncak, ayakkabı ve saraciye (cüzdan, kemer, eldiven, çanta vb) ürünlerinde yapılan analizlerde; yasal sınırların çok üzerinde fitalat, kurşun ve toksik maddeler tespit edildi. Başta çocuklar olmak üzere tüm tüketiciler için kanserojen ve kalıcı sağlık sorunları riski taşıyan bu ürünler, iki hafta sonra başlayacak uygulamayla artık Türkiye’ye sokulmayacak.

RAFLARA DEĞİL DİREKT EVLERE GİRİYORDU

Yurt dışı e-ticaret platformları üzerinden yapılan alışverişlerde yaşanan ürün güvenliği sorunları, Türkiye’de tüketici sağlığını tehdit eden bir boyuta ulaşmıştı. Ucuz alışveriş uğruna sağlığın göz ardı edildiği ve tüketicinin sahipsiz bırakıldığı bu alış-verişle alınan güvensiz ürünler raflara değil doğrudan evlere giriyordu.

MUHATAP BULAMAYAN TÜKETİCİ ORTADA KALDI

Ticaret Bakanlığı'nın aldığı kararla önüne geçmeye çalıştığı bu konu sadece ürün sorunu değil; tüketiciyi de ortada bırakan bir çıkmaza dönüşmüştü. Toksik ve kanserojen maddeler tespit edilen ürünlerde mağdur olan tüketiciler ne iade yapabildi ne de karşılarında muhatap bulabildi. Denetim sonuçları kadar dikkat çeken bir diğer husus ise, tüketicilerin yaşadığı muhatap sorunu oldu. Yurt dışı merkezli e-ticaret platformlarından satın alınan ürünlerde; ayıplı ürünlerin iadesi ve değişimi yapılamadı, sağlığa zarar veren ürünlerde sorumluluk üstlenen bulunamadı. Yurt dışı satıcıların Türkiye’de temsilcisinin bulunmaması nedeniyle Türkiye’de hukuki muhatap olmadığı için şikâyetler sonuçsuz kaldı. Ürün kaynaklı sağlık sorunlarında hukuki sorumlunun tespit edilemedi. Tüketici hakem heyetleri ve dava yolları fiilen işletilemedi. Artan şikayetler ve sağlık riskleri sonrası 30 avroluk gümrük kolaylığı kaldırıldı.

UCUZ GÖRÜNEN ÜRÜNÜN PAHALI SONUÇLARI OLUR

Bu durum; özellikle düşük bedelli ürünlerde “zarar varsa tüketiciye ait” anlayışını yaygınlaştırdı ve denetimsiz e-ithalatın sistematik bir mağduriyet üretmesine yol açtı. Düşük bedelli ürünlerin yarattığı cazibe; sağlık harcamaları, hukuki belirsizlik ve güven kaybı gibi çok daha ağır maliyetlerle geri dönüyor. Denetimsiz şekilde ülkeye giren ürünlerin, iç piyasada standartlara uygun üretim yapan firmalarla da haksız rekabet yarattığı belirtiliyor. Artan şikayetler ve açıklanan analiz sonuçları, kamuoyunda tek bir soruyu öne çıkarıyor: “Ucuz alışveriş uğruna tüketici sağlığı göz ardı mı edildi?” Yeni düzenlemenin, bu soruya geç kalmış ama zorunlu bir yanıt olduğu değerlendiriliyor.

Yasaklama değil tüketiciyi koruma düzenlemesi

Ortaya çıkan tablo sonrası, 30 avroya kadar olan ürünler için uygulanan basitleştirilmiş gümrük beyannamesi sistemi sona erdirildi. Yeni düzenlemeyle birlikte, yurt dışı e-ticaret platformlarından gelen tüm ürünler, bedeline bakılmaksızın normal ithalat prosedürlerine tabi tutulacak. Bu adımın bir yasaklama değil, denetimi ve tüketiciyi koruması amacı taşıyan zorunlu bir düzenleme olarak görülüyor. Temel hedef ise daha sıkı bir denetimle güvensiz, zararlı ve sahipsiz ürünlerin ülkeye girişini engellemek, teknik mevzuata uygunluk kontrolü yapmak ve tüketiciyi korumak olarak özetleniyor. Özellikle Uzak Doğu ülkelerinden getirilen ürünlerin önemli bir bölümünün, Türkiye’de ve Avrupa Birliği’nde geçerli olan ürün güvenliği standartlarını karşılamaması dikkat çekiyor. Bu ürünler etiket, içerik ve teknik uygunluk açısından ciddi eksiklikler barındırıyor.

Bu hassas alanlar kapsam dışı tutuldu

Yeni düzenlemede reçetelendirilmiş ilaç ve takviye gıdalar, Ar-Ge, teknolojik çalışmalar, inceleme, test ve analiz eşyası, üretici ve ihracatçı firmaların ihtiyaç duyduğu numunelik eşya ve modeller, kitap ve benzeri basılı yayınlar, diplomatik eşya, yolcu eşyası, öğretmen, öğrenci ve araştırmacıların, bilim insanlarının eğitim, bilim ve analiz eşyası gibi hızlı kargo yöntemiyle ithal edecekleri eşyanın tabi olacağı prosedürlerde herhangi bir değişiklik yapılmadı. Ticaret Bakanlığı, bu konuda kolaylaştırıcı uygulamalar konusunda gümrük idarelerine gerekli talimatları verdi.

Sorumlu devlet anlayışının gereğini yaptık

Düzenleme nedeniyle yapılan eleştirilere cevap veren Ticaret Bakanlığı, “Türkiye, gelişmiş her ülkenin yaptığı gibi; tüketicilerine, güvenli, sağlıklı ürün tedarikini temin eder, bunun için hem yurt içindeki ürünleri hem de ithalatını denetler. Tüketiciler için güvensiz ve sağlıksız ürünlerin ne ithalatına ne de üretilip piyasaya sunulmasına düzenlemeler ve denetlemelerle izin vermez. Yanlış yapanları da tespit ettiği zaman gerekli hukuki yaptırımları uygular. Bu, sorumlu devlet anlayışının gereğidir. Bu karar, tüm ülkelere aynı ve eşit ve ayrım gözetmeksizin uygulanmaktadır" açıklamasında bulundu.

Avrupa ek vergi getirdi ve geçiş süreci başlattı

Avrupa Birliği de (AB) Türkiye’nin attığı adıma benzer bir karar aldı. Sınır ötesi e-ticaret platformlarından satın alınan ürünlere ilişkin özellikle ürün güvenliği konusunda oluşan tereddütler sonucunda AB, Avrupa Tüketici Örgütü'nün gerçekleştirdiği ürün güvenliği test sonuçları standart dışı çıkınca düzenleme yapmaya karar verdi. AB, ilgili e-ticaret platformlarından satın alınan ürünlere yönelik geçiş dönemi için ilave vergiler getirdi, bu yıl içinde basitleştirilmiş gümrük uygulamalarını tamamen kaldırma kararı aldı. AB’nin ilgili kararının uygulama tarihini kısa sürede açıklaması bekleniyor.

ABD 5 ay önce sonlandırdı

ABD ise 800 doların altındaki siparişlere yönelik basitleştirilmiş gümrük işlemleri uygulamasına Ağustos 2025’te son verdi. ABD Gümrük ve Sınır Koruma Ajansı (CBP), tüm uluslararası paket ithalatlarında değer, menşe ülkesi veya taşıma şekline bakmaksızın normal gümrük vergilerini 5 ay önce uygulamaya başladı. Yabancı posta gönderileri için altı ay süreyle paket başına 80 ila 200 dolar arasında sabit vergi uygulaması getirildi. 1938’den beri var olan ve 2015’te küçük işletmelerin desteklenmesi için 800 dolara yükseltilen “de minimis” muafiyeti, Çin’den doğrudan gönderimlerin artmasına yol açmıştı.

Altının kilogram fiyatı 6 milyon 500 bin liraya yükseldi

Tarım ve Orman Bakanı Yumaklı 'hayırlı ve bereketli olsun' diyerek duyurdu: Ödemeleri bugün yapılacak

Bakan Uraloğlu: Esenboğa Havalimanı'na yeni pist ve kule ekleniyor

Türkiye'de bu yıl en fazla yatırım yapacak KİT 'TPAO' olacak