Uluslararası gözlemcilerden uyarı: Nükleer güçler daha fazla silah konuşlandırıyor

Nükleer silaha sahip ülkeler, izleme kuruluşlarının perşembe günü yaptığı açıklamaya göre geçen yıl bu silahların üretimini ve konuşlandırılmasını hızlandırdı; kuruluşlar, silahlı çatışmaların yoğunlaştığı bir dönemde bunu “endişe verici bir gelişme” olarak nitelendirdi.

Yıllık Nuclear Weapons Ban Monitor raporunun yazarlarına göre, nükleer silaha sahip dokuz ülkenin (Rusya, ABD, Çin, Fransa, İngiltere, Pakistan, Hindistan, İsrail ve Kuzey Kore) neredeyse tamamı, ya cephaneliklerini büyütmeye başladı ya da bunu yapma planlarını açıkladı.

Amerikan Bilim İnsanları Federasyonu'nun (Federation of American Scientists - FAS) Nükleer Bilgi Projesi Direktörü ve raporun başlıca katkı sunan isimlerinden Hans Kristensen, "Nükleer azaltım dönemi sona erdi," dedi.

Kristensen, Cenevre’de gazetecilere yaptığı açıklamada bunun “çok büyük bir değişime” işaret ettiğini söyledi.

FAS ile Norveç Halk Yardımı (Norwegian People’s Aid - NPA) tarafından yayımlanan rapor, hızlı şekilde kullanıma hazır nükleer silah sayısının geçen yıl 9 bin 745’e ulaştığını, bunun 2024’e kıyasla 141 savaş başlığılık artış anlamına geldiğini tahmin etti.

Bir müttefik muhabir, Hiroşima'da bir zamanlar sinema salonu olan binanın enkazı önünde moloz denizi içinde duruyor, 8 Eylül 1945. AP Photo

İzleme raporuna göre bu sayı, her biri 1945’te 140 bin kişinin ölümüne yol açan Hiroşima tipi 135 bin bombaya eşdeğer.

Rapora göre bu savaş başlıklarının yüzde 40’ı, yani 4 bin 12’si, geçen yıl silo tipi balistik füzelerde, mobil fırlatıcılarda, denizaltılarda ya da bombardıman üslerinde konuşlandırıldı; bu da 2024’e göre 108 adetlik artışa işaret etti.

Kristensen, "Konuşlandırılmış savaş başlıklarının her yıl artmayı sürdürmesi endişe verici bir gelişme," dedi ve bunun “hızlı tırmanma, yanlış hesaplama ve kazara kullanım risklerini artırdığı” uyarısında bulundu.

Kristensen, "Bu, dünyayı hepimiz için daha tehlikeli hale getiriyor," dedi.

Yeni silahlanma yarışı

Dünyadaki nükleer silah sayısı hâlâ Soğuk Savaş’ın zirve dönemindekinden daha düşük seviyede bulunuyor.

Rapora göre nükleer silaha sahip ülkeler, bu yılın başı itibarıyla toplam 12 bin 187 savaş başlığına sahipti. Bu sayı, 1980’lerin ortasında 70 binden fazla olan seviyenin altında kalırken, 2025’in başına göre de 144 adetlik azalışa işaret etti.

Ancak izleme raporuna göre, Avrupa, Asya ve Orta Doğu’da nükleer silaha sahip ülkelerin de dahil olduğu çatışmaların tırmandığı bir ortamda, daha fazla nükleer silahın kullanıma hazır hale getirilmesi çok daha endişe verici.

Bir kadın Tahran'da fırlatılan füzeleri gösteren bir pankartın önünden geçiyor, 19 Nisan 2024. AP Photo

Raporda ayrıca, Rusya ile ABD arasındaki son anlaşma olan New START’ın geçen ay sona ermesi de dahil olmak üzere, "uzun süredir varlığını sürdüren silahsızlanma, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve silah kontrol rejiminin aşınmasına" dikkat çekildi.

NPA Başkanı Raymond Johansen, açıklamasında, "Tanık olduğumuz şey yeni bir silahlanma yarışından daha fazlası," uyarısında bulundu.

Johansen, "Bu, nükleer tehlikelere karşı büyük mücadelelerle elde edilmiş sınırlamaların tersine çevrilmesidir," dedi.

'Otomatik pilottaki nükleer gözdağı'

İzleme raporu, nükleer meselede dünyanın zıt yönlere çekildiğini ve giderek daha fazla ülkenin tüm atom silahlarının tamamen yasaklanmasına yönelik çabalara katıldığını ayrıntılarıyla ortaya koydu.

Birleşmiş Milletler’de 2017 yılında müzakere edilen Nükleer Silahların Yasaklanması Anlaşması’na (TPNW), 2025 sonu itibarıyla taraf ya da imzacı olarak 99 ülke katıldı.

Nükleer silaha sahip olduğu bilinen dokuz ülkenin hiçbiri anlaşmaya katılmadı.

Bunun yerine bu ülkeler, cephaneliklerini modernize etmeye ve genişletmeye büyük yatırımlar yapıyor.

Kristensen, "İsrail dışında tüm nükleer silah sahibi ülkeler cephaneliklerini zaten artırıyor ya da bunu yapmaya yönelik planlarını yakın zamanda açıkladı," dedi ve silahlarla ilgili giderek daha saldırgan hale gelen söylemleri de eleştirdi.

Göstericiler, 15 Kasım 2024 tarihinde Seul'deki Seul Merkez Bölge Mahkemesi yakınlarında Kuzey Kore askerlerinin Rusya'ya konuşlandırıldığı iddiasına karşı bir miting düzenledi AP Photo

Kristensen, "Nükleer gözdağı otomatik pilotta ilerliyor," dedi.

Açıklamada, "nükleer şemsiye" olarak adlandırılan 33 ülkenin de "bu politikaları aktif biçimde desteklediği ve güçlendirdiği" belirtildi.

Açıklamaya göre toplam 47 ülke TPNW’ye aktif olarak karşı çıkıyor ve bunların dörtte üçü Avrupa’da bulunuyor.

Ancak 2017 Nobel Barış Ödülü’nü anlaşmayı savunan çalışmalarıyla kazanan Nükleer Silahların Ortadan Kaldırılması için Uluslararası Kampanya’nın başındaki Melissa Parke, "Nükleer şemsiyenin altında bulunabilecek bir sığınak yok," dedi.

Parke, açıklamasında, "Bu ülkeler, nükleer silahların tamamen ortadan kaldırılmasını destekleyen küresel çoğunluğa katılmalı," dedi.