Ukrayna ve Suriye arasında beklenmedik askeri iş birliği
Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenskiy, Rus yanlısı Esad rejiminin devrilmesinin ardından Suriye’ye ilk resmi ziyaretini gerçekleştirmek üzere pazar günü başkent Şam’daydı.
Pazar günü Şam'da gerçekleştirilen görüşmelerde Ukrayna ve Suriye, güvenlik alanında iş birliğini artırma sözü verdi. Bu hamle, Kiev'in Rusya’nın tam kapsamlı işgali ve bölgedeki İran savaşı devam ederken Orta Doğu genelinde güvenlik bağlarını derinleştirme stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin Suriye ziyareti ve geçici Devlet Başkanı Ahmed eş-Şara ile yaptığı görüşme, Beşar Esad’ın 2024’te devrilmesinden bu yana Ukrayna liderinin bu ülkeye yaptığı ilk ziyaret olma özelliğini taşıyor.
Ziyaret, Zelenskiy’nin cumartesi günü Türkiye’ye ve geçen hafta Körfez ülkelerine yaptığı turların hemen ardından İran savaşı gölgesinde gerçekleşti. Ukrayna lideri, bu diplomatik temaslarda güvenlik anlaşmaları imzalamayı ve Ukrayna’nın dron uzmanlığını hava savunma füzeleriyle takas etmeyi hedefliyor.
Zelenskiy, Esad rejiminin çöküşünden sonra Ukrayna'nın Suriye'yi desteklediğini ve istikrar ile kalkınma konularında Şam ile çalışmaya hazır olduğunu belirtti. İki ülkenin ve halklarının "daha güçlü hale gelmesi" ve "ekonomilerinin büyümesi" için daha yakın çalışacaklarını ifade eden Zelenskiy, X'te yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi: "Savaşın sonuçlarının nasıl aşılacağını, devletimize ve halkımıza karşı yürütülen Rus savaşına ilişkin müzakere sürecini detaylıca ele aldık. Bugün bizi karşılayan tüm Suriyelilere minnettarım. Ukrayna, Esad rejiminin düşüşünden sonra yeni Suriye’yi ilk destekleyenler arasındaydı. İstikrar ve kalkınmayı desteklemeye devam etmeye hazırız."
Suriye lideri eş-Şara ise görüşmenin "ekonomik iş birliğini güçlendirme ve deneyim paylaşımı yollarına" odaklandığını belirterek, ziyaretin Suriye'nin uluslararası ortaklıklarını genişletme kararlılığını vurguladığını ifade etti.
Suriye’nin yeni ortaklıkları ve stratejik önemi
Zelenskiy'nin geçen hafta ziyaret ettiği Körfez ülkelerinin aksine Suriye, Kiev’in ilgisini çekebilecek modern anti-balistik hava savunma sistemlerine sahip değil. Bölgedeki diğer ülkeler gibi Suriye de İran dronları veya füzeleriyle baş edebilecek kapasitede bulunmuyor. Ancak Suriye, diğer ülkelerde olmayan bir şeye sahip: aktif Rus askeri üsleri.
Kremlin, şu an Moskova'da sürgünde olan eş-Şara'nın selefi Esad'ın en önemli müttefikiydi. Bir yılı aşkın bir süre önce göreve gelen eş-Şara, 10 yılı aşkın süren savaş ve küresel izolasyonun ardından yeni diplomatik bağlar kurmaya çalışıyor.
Öte yandan, Moskova ile de belirli bir dengeyi koruyor gibi görünüyor. Ocak ayında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşen eş-Şara, bugüne kadar Rusya'dan Suriye topraklarındaki askeri üslerini boşaltmasını talep etmedi.
Rusya’nın Suriye’deki kaleleri: Hmeymim ve Tartus
Moskova, Suriye'de iki kritik üssünü korumaya devam ediyor: Akdeniz kıyısındaki Hmeymim ve Tartus. Her iki üs de Rusya'nın Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Akdeniz'e erişimini kolaylaştırması açısından hayati önem taşıyor.
Tartus Deniz Üssü, 1970'lerde Sovyetler Birliği tarafından kuruldu, 2012'de Rusya tarafından modernize edildi. 2013'ten bu yana Rus Donanması'nın "Akdeniz'deki kalıcı görev gücü"ne ev sahipliği yapıyor. Türkiye'nin Mart 2022'de Boğazları yabancı savaş gemilerine kapatmasının ardından Tartus, Rusya'nın Akdeniz'deki deniz varlığını sürdürmesinde kritik rol oynadı.
2015'ten beri operasyonel olan Hmeymim Hava Üssü ise Rusya'nın Afrika operasyonları için ana lojistik merkez görevi görüyor ve güneye giden Rus askeri uçakları için yakıt ikmal noktası olarak kullanılıyor.
Geçtiğimiz yıl eş-Şara, Rus askeri varlığının devamı karşılığında Esad'ın yargılanmak üzere iade edilmesini talep etmiş ancak Moskova bu talebi reddetmişti.
Nisan 2025'te konuya ilişkin açıklama yapan eş-Şara, "Suriye'deki tüm silahların Rus menşeli olduğunu" belirterek, şu an için bir alternatifleri olmadığını ancak başta Türkiye olmak üzere yeni anlaşmalar için müzakerelerin sürdüğünü itiraf etmişti.
