Türkiye, Mısır ve Pakistan'ın savaşı bitirme planı: 45 günlük ateşkes ve 15 madde

ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda İran’a yönelik sert tehditlerde bulundu. Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı çarşamba sabahına kadar açmaması halinde ağır saldırılar düzenleneceğini belirtti.

Trump paylaşımında, “Salı günü İran’da hem enerji santralleri günü hem de köprüler günü olacak. Daha önce benzeri görülmemiş olacak” ifadelerini kullandı. Mesajında ayrıca hakaret içeren ifadeler de yer aldı.

Trump ayrıca Fox News'e verdiği röportajda anlaşma ihtimalinin 'yüksek' olduğunu ifade etti.

Yeni bir son tarih: Çarşamba sabahı

Al Jazeera'nin haberine göre Trump, daha önce de benzer şekilde birçok kez son tarih vermiş fakat bu süreleri ertelemişti. Trump ayrıca ilk olarak 21 Mart’ta İran’ın enerji altyapısını hedef almakla tehdit etmişti.

Arabulucular devrede

Süre daralırken Pakistan, Mısır ve Türkiye başta olmak üzere arabulucu ülkeler, gerilimi düşürmek için yoğun diplomasi yürütüyor.

Arabuluculara yakın kaynaklara göre, taraflar arasında 45 günlük bir ateşkes planı gündemde. Bu plan, ABD ile İran arasında daha kapsamlı müzakereler için zaman kazanmayı hedefliyor.

Pakistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Tahir Andrabi, söz konusu planı doğrulamadı. Andrabi, “45 günlük ateşkes ya da 15 maddelik planla ilgili haberler var. Bu tür spesifik konular hakkında yorum yapmıyoruz. Barış süreci devam ediyor” sözlerini kullandı.

Geride kalan günlerde ABD’nin İran ile görüşmelerdeki özel temsilcisi Steve Witkoff Pakistan’ın ABD’nin sunduğu 15 maddelik planı İran’a ilettiğini açıklamıştı.

İran ise bu talepleri kabul edilemez olarak nitelendirmişti. Bu 15 maddelik eski planın 14 medyası uluslararası medyaya da yansımıştı.

Söz konusu maddeler şöyleydi:

• İran mevcut nükleer kapasitesini tamamen ortadan kaldırmalı.
• İran, nükleer silah geliştirmeyeceğine dair kesin taahhüt vermeli.
• İran topraklarında uranyum zenginleştirme faaliyetleri tamamen durdurulmalı.
• Yaklaşık 450 kilogram yüzde 60 zenginleştirilmiş uranyum, belirlenecek takvimle Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na devredilmeli.
• Natanz, İsfahan ve Fordo’daki nükleer tesisler tamamen devre dışı bırakılacak.
• Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na İran içinde tam erişim, şeffaflık ve denetim yetkisi verilmeli.
• İran, bölgesel vekil güç stratejisinden vazgeçmeli.
• İran, vekil güçlere finansman, yönlendirme ve silah desteğini kesmeli.
• Hürmüz Boğazı açık tutulmalı ve serbest deniz koridoru olarak işletilmeli.
• İran’ın füze programı menzil ve kapasite açısından sınırlandırılmalı.
• İran’ın gelecekte füze kullanımı yalnızca meşru müdafaa ile sınırlı olmalı.

İran’a sunulan kazanımlar

• İran’a yönelik tüm uluslararası yaptırımlar kaldırılacak.
• ABD, İran’ın sivil nükleer programına destek verecek ve Bushehr nükleer tesisi üzerinden elektrik üretimi geliştirilecek.
• Yaptırımların otomatik geri dönmesini sağlayan “snapback” mekanizması kaldırılacak

• Savaşın bilançosu ağır

  ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarında şu ana kadar 2 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Aynı süreçte İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarında yaklaşık 1500 kişi öldü.

  Irak’ta 100’den fazla, İsrail’de 24 ve Körfez ülkelerinde 27 kişi hayatını kaybetti. ABD ise 13 askerini kaybetti.

  ABD ayrıca pazar günü, düşürülen F-15 savaş uçağının pilotlarını kurtarmak için İran içinde yüksek riskli bir operasyon gerçekleştirdi.

• Kısa süreli ateşkes seçeneği de gündemde

  Yetkililere göre ikinci bir seçenek olarak daha kısa süreli bir ateşkes de değerlendiriliyor. Bu senaryo, kapsamlı bir anlaşma sağlamasa da taraflar arasında güven artırıcı adımlar için bir fırsat yaratabilir.

  Reuters, Pakistan öncülüğündeki arabulucuların kısa vadeli bir ateşkesin ardından daha uzun bir ateşkese geçiş planını taraflara sunduğunu aktardı.

  Bu plan kapsamında İran’ın, daha geniş bir anlaşma sağlanana kadar Hürmüz Boğazı’nı gemi geçişlerine açması öngörülüyor.

• İran: Ültimatomla müzakere olmaz

  İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, pazartesi günü yaptığı açıklamada arabulucuların mesaj taşıdığını doğruladı, ancak ateşkes planlarına ilişkin detay vermedi.

  Bekayi, Trump’ın tehditlerine sert tepki göstererek, “Müzakere, ültimatomlarla, suçlarla ve savaş suçu tehdidiyle bağdaşmaz” dedi.

  İran’dan şart: Tazminat ödenmeli

  İran Cumhurbaşkanlığı İletişim Ofisi yetkilisi Mehdi Tabatabaei, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için savaşın yol açtığı zararların tazmin edilmesi gerektiğini söyledi.

  İranlı yetkililer ayrıca Trump’ın tek taraflı son tarih dayatmalarını kabul etmeyeceklerini vurguladı.

  Axios’un haberine göre İranlı yetkililer, kısa süreli bir ateşkesin Gazze ve Lübnan’dakine benzer bir durum yaratmasından endişe ediyor.

  Bu senaryoda, kağıt üzerinde ateşkes olsa bile ABD ve İsrail’in saldırılarını sürdürebileceği değerlendiriliyor.