Trump yönetimi "Kurtuluş Günü" gümrük vergilerinden 100 milyar doları iade etti

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, gümrük yetkilileri aracılığıyla çeşitli şirketlere yaklaşık 100 milyar dolar (86,6 milyar avro) tutarındaki “Liberation Day” gümrük vergilerini geri ödedi.

ABD Gümrük ve Sınır Koruma Kurumu'nun son dönemde yayımlanan mahkeme belgelerine (kaynak İngilizce) göre bu tutar, söz konusu girişim kapsamında yönetim tarafından tahsil edilen tüm gümrük vergilerinin yaklaşık yüzde 60'ına karşılık geliyor. Financial Times'ın bildirdiğine göre şu ana kadar “Liberation Day” gümrük vergileri kapsamında yaklaşık 165 milyar dolar (143 milyar avro) tahsil edildi.

Buna karşın yaklaşık 29 milyar dolar (25,1 milyar avro) tutarındaki potansiyel iade hâlâ ticaret makamları tarafından inceleniyor; yaklaşık 1,6 milyar dolar (1,4 milyar avro) ise ithalatçıların banka bilgilerini iletmemesi nedeniyle henüz işleme konmadı.

Bu yıl nisan ayında, ABD'li şirketlerin Trump'ın “hukuka aykırı” gümrük vergileri için iade talep etmeye başlamalarına olanak tanıyan, uzun süredir beklenen bir çevrim içi iade portalı devreye alındı.

Associated Press'e göre, portalın açıldığı tarihte faiz dahil yaklaşık 127 milyar dolar (110 milyar avro) tutarında uygun başvuru zaten yapılmıştı; bu rakam, 330 binden fazla ithalatçı tarafından 53 milyonu aşkın sevkiyat için ödenen toplam 166 milyar dolar (143 milyar avro) tutarındaki vergilerin bir bölümünü oluşturuyor.

Bu gelişme, ABD Yüksek Mahkemesi'nin Trump'ın Kongre'nin vergi koyma yetkisini aştığı ve bu ithalat vergilerini uygulama konusunda anayasal bir yetkisi bulunmadığı yönündeki şubat ayı kararının ardından geldi.

Başlangıçta “Liberation Day” gümrük vergileri, 1977 tarihli Uluslararası Olağanüstü Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) kapsamında getirilmişti. Bu yasa, olağanüstü durumlarda başkana ticareti “düzenleme” yetkisi veriyor; ancak Yüksek Mahkeme, bu yetkinin gümrük vergisi koymayı kapsamadığı sonucuna vardı.

Söz konusu yasa, olağanüstü hâlin tam olarak ne olduğuna ilişkin özel bir tanım ya da ayrıntılı bir liste sunmuyor.

Bunun yerine, 50 U.S.C. § 1701 uyarınca başkana ulusal acil durum ilan etme konusunda geniş takdir yetkisi tanınıyor; yasada yalnızca, acil durum yetkilerinin “olağandışı ve olağanüstü tehdit” olarak tanımlanan her durumla mücadelede kullanılabileceği belirtiliyor.

Bu tehditlerin, ABD'nin ulusal güvenliğini ya da ekonomisini tehlikeye atmak ve yabancı kaynaklı olmak gibi muğlak kategorileri karşılaması yeterli kabul ediliyor.

Trump'ın gümrük vergilerine ABD içinde yaygın öfke

Trump yönetimi, ekonomide ve pazarlık gücünü artırmada gümrük vergilerini temel araçlardan biri haline getirdi; bu durum özellikle ABD'deki yerli şirketler arasında ciddi bir tepkiye yol açtı.

Bunun nedeni, vergilerin mallar gümrüğe ulaştığında ağırlıklı olarak ithalatçılar ve ABD'deki şirketler tarafından ödenmesi; yurt dışındaki ihracatçılar ya da yabancı hükümetler tarafından değil.

Son birkaç yılda bu durum, söz konusu şirketler üzerinde büyük bir yük oluşturdu; zira vergi kaynaklı maliyet artışlarını perakende fiyatlarını yükselterek tüketicilere yansıtmak zorunda kaldılar.

Amazon gibi bazı şirketler, şimdiden yaklaşık 600 milyon dolar (519,7 milyon avro) tutarında iade aldı ve bu paranın bir bölümünü müşterilere yönelik indirimler ile daha düşük mağaza fiyatlarını sübvanse etmek için kullanmayı kararlaştırdı.

Ancak bu tamamen şirketlerin kendi inisiyatifine bağlı; ABD gümrük mevzuatında böyle bir yükümlülük bulunmuyor.

Bu büyük geri ödemelere rağmen Trump geri adım atmış değil; kısa süre önce Kanada'dan yapılan ithalata yüzde 50 gümrük vergisi getirdi ve zorla çalıştırmayla yeterince mücadele etmedikleri iddiasıyla 60 ticaret ortağına yönelik yeni vergiler uygulamaya koydu.