Teyit: Ülkeler NATO’dan nasıl çekilebilir?

ABD Başkanı Donald Trump'ın NATO'ya yönelik eleştirileri, son haftalarda İran'daki savaş nedeniyle yoğunlaştı ve Avrupa ülkeleri ile diğer Batılı ortakların aktif olarak yer almayı reddetmesi üzerine ittifaktan çekilme tehdidine kadar vardı.

İttifakı "kağıttan kaplan" olarak nitelendirdiği son sözlü saldırısı, NATO ülkelerinin Tahran'ın etkin bir şekilde bloke ettiği Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yardımcı olmak için bir deniz gücü oluşturma çağrılarına yanıt vermemesinin ardından geldi.

İngiliz gazetesi The Telegraph'a verdiği bir mülakatta, "Yeniden değerlendirmenin ötesinde olduğunu söyleyebilirim," dedi. "NATO beni hiçbir zaman etkilemedi. Onların kağıttan bir kaplan olduğunu her zaman biliyordum ve [Rusya Devlet Başkanı Vladimir] Putin de bunu biliyor."

Trump'ın yorumları internette bir ülkenin ittifaktan ayrılma sürecini nasıl başlatabileceği konusunda kafa karışıklığına yol açtı. Kimileri bunun imkansız olduğunu söylerken kimileri de ABD başkanının tek taraflı olarak ayrılma kararı alabileceğini iddia etti. Peki kurallar ne diyor?

NATO ne diyor?

1949 tarihli Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 13. Maddesi, bir ülkenin ayrılmak için ABD'ye resmen bildirimde bulunması gerektiğini, ABD'nin de bunu diğer tüm üyelere bildireceğini söylüyor. Bir yıl sonra da resmen çekilecektir.

Dolayısıyla Avrupa ülkeleri ve Kanada için kendi iç hukuklarına ve süreçlerine tabi olmak kaydıyla yeterince basit görünüyor, ancak ABD ittifaktan nasıl çıkabilir?

Kuzey Atlantik Antlaşması uyarınca ABD, ittifakın hem üyesi hem de depoziteri olarak hareket ediyor, yani antlaşma metinlerini yönetiyor ve katılım ve çekilme bildirimlerini gerçekleştiriyor.

Esasen, ABD hükümetinin çekilme niyetini ABD Dışişleri Bakanlığı'na bildirmesi gerekecektir. Ardından da diğer tüm üyelere haber verme yükümlülüğünü yerine getirecektir.

Başkan Donald Trump NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile Beyaz Saray'da bir araya geldi, 22 Ekim 2025. Alex Brandon/Copyright 2025 The AP. All rights reserved

ABD yasaları ne diyor?

Ülke içinde de işler ABD'nin ayrılacağı kadar basit değil. 2023 yılında dönemin Başkanı Joe Biden, Senato'da üçte iki çoğunluk tarafından desteklenmediği sürece bir başkanın ittifaktan çıkmasını engelleyen bir yasa imzaladı.

Bu, 2024 Mali Yılı için Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'nda yapılan bir değişiklikti ve özellikle başkanın, Senato'nun çoğunluğuna veya bir Kongre Yasasına sahip olmadıkça Kuzey Atlantik Antlaşması'nı "askıya alamayacağını, feshedemeyeceğini, kınayamayacağını veya geri çekilemeyeceğini" söylüyordu. Ayrıca çekilmeyi desteklemek için federal fonların kullanılmasını da yasaklıyor.

Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nde politika uzmanı olan Rafael Loss, Euronews'in teyit ekibi The Cube'a yaptığı açıklamada, "Yasa, başkanın ABD'yi anlaşmadan çıkarmasını resmi olarak çok zorlaştırıyor," dedi. "Elbette Trump'ın bunu yapmaya çalışması durumunda ABD'nin farklı yasama organlarının yetkilerine ilişkin farklı hukuki yorumlar olabilir."

NATO'dan resmen çekilmeye yönelik herhangi bir kararın doğrudan Yüksek Mahkeme'ye gitmesi kuvvetle muhtemeldir. Hükümet bir anlaşmadan ayrılma yetkisinin başkana ait olduğunu ve bunu durdurmaya yönelik girişimlerin anayasaya aykırı olduğunu savunmaktadır.

"ABD'de NATO ile ilgili başka yasalar da var, örneğin ABD'nin NATO bütçesine katkılarından, personel atama gerekliliklerinden, ihracat kontrollerinden ve diğer politikalardan bahseden yasalar gibi," diyen Loss, NATO anlaşmalarında ABD'nin adı geçtiği için Washington'un herhangi bir ayrılışının ABD'de bu yasalarla ilgili davaları ve soruları tetikleyeceğini sözlerine ekledi.

Ancak ABD'nin teknik olarak NATO'da kaldığı ancak ittifaka katkılarını ciddi ölçüde azaltarak ve Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. Maddesi kapsamındaki karşılıklı savunma yükümlülüklerini terk ederek fiilen ayrıldığı bir senaryo büyük bir endişe kaynağı.

Uzmanlar NATO'nun içinin bu şekilde boşaltılmasının, özellikle de ABD'nin muazzam kaynakları göz önüne alındığında, NATO'nun işleyişine temelden zarar verebileceği konusunda uyarıyorlar.

Eurasia Group'un başkanı ve kurucusu Ian Bremmer, X'te yayınlanan bir yazısında, "Trump, Senato onayı olmadan NATO'dan yasal olarak çekilemez," dedi ve ekledi: "Ancak NATO üyeleri ABD'nin 5. Maddeye uyacağına güvenemezse, ittifak zaten en önemli şekilde bozulmuş demektir."

Benzer bir görüşü dile getiren Loss da The Cube'a yaptığı açıklamada ABD'nin resmen çekilmesinin NATO'ya "muazzam bir zarar" vereceğini, ancak bazı açılardan bağlılık göstermeyen bir üye olarak kalmanın tercih edilebileceğini, çünkü en azından böyle bir hareketin diğer üyelere açıklık ve önceden haber verme imkanı sağlayacağını söyledi.

"Trump'ın söyledikleri göz önüne alındığında [ABD'nin kayıtsız üye olarak kalması] ihtimalini göz ardı edemeyiz," diyen Loss, Başkan'ın NATO taahhütleri konusundaki tereddütlerine, ABD'nin müttefiklerine yönelik son eleştirilerine ve Grönland'ı Danimarka'dan alma ve Kanada'yı ilhak etme konusundaki yorumlarına işaret etti.

"Trump NATO'nun günlük işleyişine bağlı değil, dolayısıyla ABD'nin artık 5. Madde yükümlülüğüne bağlı olmadığını söylemesi ihtimal dışı değil," diye ekledi. "Bu Avrupa için kapatılması zor bir boşluk olacaktır."

ABD'nin devreden çıkmasıyla Avrupa ve Kanada sadece Washington'un bıraktığı büyük boşluğu doldurmakla kalmayacak (ABD 2025 yılında NATO'nun toplam 1.404 trilyon dolarlık savunma harcamasının yaklaşık yüzde 60'ına katkıda bulunmuştur), aynı zamanda bir dizi lojistik sorunu da çözmek zorunda kalacaklar.

Bunlar arasında ABD personelinin bıraktığı kritik boşluklar, ABD topraklarındaki üslere erişimin kaybedilmesi ve ABD'nin gelecekte Avrupa'daki katılımının değerlendirilememesi yer alıyor.

Brüksel'deki NATO karargahının dışında rüzgarda dalgalanan bayraklar, 19 Ocak 2026. Virginia Mayo/Copyright 2026 The AP. All rights reserved

Daha önce NATO'dan ayrılan oldu mu?

NATO'dan olası bir "yarı çıkış" emsalsiz değil, ancak Loss ilginç bir vaka çalışması olarak Fransa'yı işaret ediyor.

Daha önce hiçbir ülke NATO'dan ayrılmamış olsa da, buna en çok yaklaşan ülke 1966 yılında Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle yönetimindeki Fransa'nın askeri komuta yapısından çekilmeye karar vermesiydi.

Pratikte üye olarak kaldı (özellikle NATO'nun siyasi kanadı olan Kuzey Atlantik Konseyi'nin bir parçası olarak), ancak binlerce ABD askerinin Fransa'dan ayrılması emredildi ve NATO'nun merkezi Paris'ten bugün de bulunduğu Brüksel'e taşındı.

Fransız generaller de artık her zaman bir ABD vatandaşı olan Avrupa Müttefik Yüksek Komutanı'na rapor vermiyorlardı.

Bununla birlikte, Paris 2009 yılında Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy yönetiminde NATO'ya geri dönerek askeri komutanlığa yeniden katıldı.

NATO, haberin yayınlandığı tarih itibariyle yorum talebimize yanıt vermemiştir.