Vatandaşı Pahalı, Çiftçiyi İse Düşük Fiyata Mahkûm Eden Saadet Zinciri Çözülüyor

SAHTE MALİYET OYUNLARIYLA FİYATLARI ŞİŞİRMİŞLER

Yaş sebze ve meyve operasyonunda yeni detaylar ortaya çıkıyor. İncelemelerde, üreticiden alınan ürünlerin doğrudan satış yerine araya farklı şirketler sokularak 3-5 kez el değiştirdiği, her satışta yeni bir fiyat oluşturularak ürün bedelinin yükseldiği tespit edildi.

Vatandaşı pahalı, çiftçiyi ise düşük fiyata mahkûm eden yaş sebze ve meyve zincirine yönelik operasyonda ürünün üreticiden çıktıktan sonra tüketiciye ulaşana kadar geçtiği ticari aşamalar belirlendi. Ürünlerin ekonomik olarak zorunlu olmayan ticari halkalar üzerinden birden fazla kez el değiştirdiği, her işlemde yeni bir alış ve satış fi yatı oluştuğu böylece her işlemde yeni bir ticari marj eklenmesiyle ürünün üreticiden çıktığı fiyat ile tüketiciye ulaştığı fiyat arasındaki farkın büyüdüğü tespit edildi. Vergi Denetim Kurulu (VDK) çalışmasında üreticilerin beyanları; müstahsil makbuzları, şirketlerin alış ve satış kayıtları ile Hal Kayıt Sistemi verileri karşılaştırıldı. Böylece üreticinin ürünü kaç liraya sattığı, şirketin aynı ürünü kayıtlarında kaç liraya aldığı ve sonraki aşamada hangi bedelle sattığı adım adım takip edildi. 1.029 çiftçinin beyanı üzerinden yürütülen çalışmada, üreticinin ürünü hangi fiyattan sattığı ile tedarikçi şirketin aynı ürünü kayıtlarında hangi bedelle aldığı incelendi.

MALİYET YÜKSEK GÖSTERİLDİ

Dikkat çeken örneklerden birinde üreticinin mandalinayı 6-8 TL/kg seviyesinde sattığı yönündeki beyanına karşılık, tedarikçi şirket kayıtlarında aynı ürünün alış maliyeti 28 TL/kg olarak gösterildi. Şirketin ortalama satış fiyatı ise 31,82 TL/kg oldu. Bir başka kayıtta üreticinin satış fiyatı 12 TL olarak beyan edilirken, şirket kayıtlarında ürünün alış bedeli 31,48 TL, ortalama satış fiyatı ise 31,65 TL olarak yer aldı. Böylece şirket kayıtlarında alış ve satış fiyatı arasında yalnızca 17 kuruş fark bulunurken, üreticinin beyan ettiği fiyat ile şirketin kayıtlarındaki alış bedeli arasında 19,48 TL fark oluştu. Vergi incelemelerinde bazı ürünlerin gerçek alış fiyatından daha yüksek bedeller üzerinden kayda alındığı ve bu şekilde şirket kayıtlarında daha yüksek maliyet oluşturulduğu tespitlerine yer verildi. İncelemelerde bazı müstahsil makbuzlarının gerçeği yansıtmadığına yönelik tespitler de yer aldı. Vergi Denetim Kurulu raporlarına göre hayatını kaybetmiş 49 kişi adına 87 müstahsil makbuzu düzenlendiği, söz konusu belgelerin toplam tutarının ise 2,5 milyon lirayı aştığı belirlendi. Bazı büyük tedarikçilerin piyasaya sundukları ürün miktarını olduğundan düşük gösterdikleri de belirlendi. Böylece arzın sınırlı olduğu görüntüsü oluşturulduğu ve bunun fiyatların yükselmesine zemin hazırladığı değerlendirmesi dosyaya yansıdı.

TARLADA 5 TL MARKETTE 100 TL

Tarlada yeni hasat limon 5 liraya gerilerken, hal fiyatı 10 lira seviyesinde. Pazarda 40-50, marketlerde 80-100 liraya kadar çıkıyor. Fiyat makasının temelinde ise; yeni sezon ürününün henüz sınırlı miktarda piyasaya girmesi, erkenci, yani talebi karşılayacak durumda olmaması ve geçen sezondan depolanan yüz binlerce ton limonun hâlâ satışta olması var. Depolarda yaklaşık 400-500 bin ton limon stoklanabiliyor. Ancak uzmanlar stok limonların piyasada fiyat manipülasyonu yapılması için kullanılabildiğini ifade ediyor. Limonun depoda tutulması durumunda depolama, işçilik, fire, nakliye ve finansman maliyetleri de ürüne ekleniyor. Bunun yanında tüccar, hal, dağıtıcı ve perakendeci aşamalarındaki ticari marjlar da nihai fiyatı yükseltiyor. Adana’da narenciye üreticisi Bekir Yıldız, şu anda 5 liraya kadar gerileyen erkenci limon fiyatının piyasadaki gerçek fiyatı yansıtmadığını belirterek “Asıl ürün kasım ve aralıkta piyasaya girecek. O nedenle üreticiden alım yok. Birkaç ay sonra arz artacak ve çarşı pazarda fiyatların düşmesini bekliyoruz” dedi.

ŞİRKET KAYITLARINDA SAHTE MALİYET OYUNU

Vergi Denetim Kurulu müfettişleri, 1029 çiftçinin beyanları, müstahsil makbuzları, şirketlerin alış ve satış kayıtları ile Hal Kayıt Sistemi verilerini adım adım karşılaştırdı. Yapılan çalışmalarda, şirketlerin gerçek alış fiyatından daha yüksek bedeller üzerinden kayıt oluşturduğu saptandı.

Dikkat çeken örneklerden birinde, üreticinin mandalinayı kilogramı 6 ila 8 lira seviyesinde sattığını beyan etmesine rağmen, tedarikçi şirketin aynı ürünün alış maliyetini kayıtlarında 28 lira olarak gösterdiği ve ortalama 31,82 liradan sattığı tespit edildi. Bir başka kayıtta ise üreticinin 12 liraya sattığı ürünün, şirket kayıtlarına 31,48 lira alış bedeliyle girdiği anlaşıldı.

Bu işlemle şirket kayıtlarında alış ve satış fiyatı arasında yalnızca 17 kuruş fark görünürken, üreticinin beyan ettiği fiyat ile şirketin gösterdiği maliyet arasında 19,48 liralık haksız bir fark oluştuğu belgelendi.

HAYATINI KAYBEDENLER ADINA 2,5 MİLYON LİRALIK MAKBUZ

Vergi incelemelerinde, piyasadaki fiyatları manipüle etmek amacıyla kullanılan yasa dışı yöntemler de dosyaya yansıdı. Raporlara göre, hayatını kaybetmiş 49 kişi adına toplam tutarı 2,5 milyon lirayı aşan 87 sahte müstahsil makbuzu düzenlendiği ortaya çıkarıldı. Ayrıca bazı büyük tedarikçilerin, piyasaya sundukları ürün miktarını olduğundan düşük göstererek arzın sınırlı olduğu izlenimi yarattığı ve bu yolla fiyatların yükselmesine zemin hazırladığı değerlendirildi.

"ASIL ÜRÜN KASIM VE ARALIKTA PİYASAYA GİRECEK"

Fiyat makasının en net görüldüğü ürünlerden biri olan limonda ise tarlada 5 liraya kadar gerileyen yeni hasat ürünlerin, hal fiyatının 10 lira, pazarda 40 ila 50 lira, marketlerde ise 80 ila 100 lira seviyelerine çıktığı belirlendi. Uzmanlar, depolarda tutulan yaklaşık 400 ila 500 bin ton limonun piyasada fiyat manipülasyonu yapmak amacıyla kullanılabildiğine dikkat çekiyor. Depolama, işçilik, fire, nakliye ve finansman maliyetlerinin yanı sıra tüccar, hal, dağıtıcı ve perakendeci aşamalarındaki ticari marjların nihai fiyatı katladığı ifade ediliyor.

Adana'da narenciye üreticisi olan Bekir Yıldız, şu anda 5 liraya kadar gerileyen erkenci limon fiyatının piyasadaki gerçek durumu yansıtmadığını vurgulayarak, "Asıl ürün kasım ve aralıkta piyasaya girecek. O nedenle üreticiden alım yok. Birkaç ay sonra arz artacak ve çarşı pazarda fiyatların düşmesini bekliyoruz." dedi.

Hal Yasası’nın yeni yasama döneminde çıkarılması bekleniyor! Kayıt dışılık azalacak aracı sayısı düşecek

Üreticiden aldığı ürünün fiyatını sahte faturalarla katlayarak vatandaşın ürünü pahalıya almasına sebep olan kesimlere yönelik operasyonun ardından gözler Hal Yasası’na çevrildi. Kanunun yeni yasama döneminde çıkması bekleniyor.

Üreticiden aldığı ürünün fiyatını sahte faturalarla katlayarak hem haksız kazanç sağlayan hem de vatandaşın ürünü pahalıya almasına sebep olan kesimlere yönelik operasyonun ardından gözler uzun süredir üzerinde çalışılan Hal Yasası’na çevrildi. Yeni Hal Yasası ile üreticiden rafa kadar uzanan zincirde gıda enflasyonunu tetikleyen unsurlara neşter vurulması hedefleniyor.

Kanunun yeni yasama döneminde çıkması bekleniyor. Mevcut kanunda toptancı hallerindeki iş yerlerinin en az yüzde 20’si üretici örgütlerine ayrılıyor. Hazırlanan düzenlemede bu oranın yüzde 40’a çıkarılması öngörülüyor. Böylece kooperatif ve üretici birliklerinin ürünlerini pazara daha doğrudan ulaştırabilmelerinin önü açılacak.

RAF FİYATLARINA OLUMLU YANSIYACAK

Üretici birliklerine yönelik özel haller kurulması ve özel pazar yerleri ayrılması da hazırlanan hükümler arasında bulunuyor. Yeni Hal Yasası ile ürünün her el değiştirmesinde oluşan ilave maliyetlerin sınırlanması ve bunun raf fiyatlarına olumlu yansıması bekleniyor.

Yasanın bir diğer ayağını ürün kayıplarının azaltılması oluşturacak. Sebze ve meyvenin ambalajlanması, taşınması, depolanması ve perakende satışına ilişkin standartların daha etkin uygulanmasıyla tarladan rafa kadar oluşan kayıpların azaltılması hedefleniyor. Türkiye Perakendeciler Federasyonu Başkan Yardımcısı Recai Kesimal, Hal Yasası’nın daha fazla gecikmeden çıkarılması gerektiğini söyledi.