Savaşlar ve sıcak hava dalgaları ekmek ve makarna fiyatlarını yükseltti

Oxford Economics'e göre küresel gıda fiyatlarının bu yıl %11,8, 2027'de ise %4,8 artması bekleniyor; en sert etkinin tahıllar, meyve-sebze gibi tarla ürünleri ile süt ürünlerinde görülmesi öngörülüyor.

Bu öngörü, Avrupa'daki aşırı sıcaklar ve kuraklığın ürünlere zarar verdiği, çiftçilerin ise Orta Doğu ve Ukrayna'daki savaşların da etkisiyle artan enerji ve gübre maliyetleriyle boğuştuğu bir döneme denk geliyor.

Avrupa'daki sıcak hava dalgasının ardından Brüksel merkezli Avrupa hububat ve yağlı tohum ticaret birliği Coceral, temmuz ayında olağanüstü bir güncelleme yayımlayarak AB-27 ve Birleşik Krallık'ın toplam tahıl rekoltesine ilişkin tahminini 295,5 milyon tondan 286,6 milyon tona indirdi. Bu rakam, 2025'te elde edilen 310 milyon tonluk hasadın oldukça altında.

AFP'nin Salı günü Almanya Çiftçiler Birliği'nin uyarısına dayandırdığı habere göre Almanya'nın tahıl hasadının, şiddetli kuraklık ve sıcak hava dalgaları nedeniyle bu yıl %7 düşerek 41,9 milyon tona gerilemesi bekleniyor.

Sıcak hava dalgası büyük zarara yol açarken, çiftçiler ayrıca İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı'nın abluka altına alınmasının ardından petrol ve diğer hammaddelerin tedarikinde yaşanan aksaklıklar yüzünden daha yüksek maliyetlerle karşı karşıya.

Oxford Economics'e göre küresel gıda fiyatları üzerindeki en önemli etki, başta petrol (dizel), doğal gaz ve gübre olmak üzere gıda üretiminde kullanılan girdiler üzerindeki etkileriyle "ABD-İran savaşı"ndan kaynaklanıyor, diye konuştu Kıdemli Ekonomist Tomas Dvorak Euronews Business'a.

Oxford Economics, küresel dizel fiyatlarının temmuz ayında yıllık bazda %36 sıçradığını, bu artışta kısmen Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıkların rol oynadığını, gübre fiyatlarının ise bu yıl %22 yükselmesinin beklendiğini belirtti.

Aynı zamanda Ukrayna'daki savaş da küresel gıda fiyatları üzerinde belirgin bir baskı yaratıyor.

Dvorak, tahılların küresel gıda fiyat endeksinin %25'ini oluşturduğunu, iki ülkenin birlikte dünya buğday ihracatının neredeyse %30'unu, mısır ihracatının ise %10'undan fazlasını karşıladığını söyledi.

Rapora göre Rus ve Ukrayna limanlarına, yükleme terminallerine ve gemilere yönelik saldırılar ile Karadeniz ve Azak Denizi üzerinden yapılan tahıl ihracatındaki kesintiler, Rusya'dan 52 milyon ton, Ukrayna'dan 34 milyon ton olmak üzere yılda toplam 86 milyon tonluk tahıl ihracat kapasitesini etkileyebilir; bu da dünya tahıl ihracatının neredeyse %17'sine karşılık geliyor.

BM Gıda ve Tarım Örgütü'ne (FAO) göre küresel gıda emtia fiyatları temmuz ayında bir yıl öncesine kıyasla %1 daha yüksekti; tahıl fiyatları %6,9, bitkisel yağ fiyatları ise yaklaşık %17,3 arttı.

Oxford Economics'in küresel gıda fiyat endeksi emtia fiyatlarını izliyor; dolayısıyla buradaki artış, süpermarket raflarındaki fiyatlara bire bir yansımıyor.

2026 için öngörülen artış ise yine de 2022'de kaydedilen %14,2'lik yükselişin altında kalıyor.

Hangi gıdalarda fiyat artışı daha sert olacak?

Kuraklık ve sıcaklardan en ağır darbeyi bu ürünlerin aldığını belirten Dvorak, Euronews Business'a "En sert etki, tahıllar, meyve-sebze gibi tarla ürünleri ile süt ürünlerinde görülecek" dedi.

Dvorak, "Bu durum ekmek, peynir, şarap ya da yağ gibi işlenmiş ürünlerin fiyatlarına da yansıyacak" diye ekledi. Buna karşılık et gibi ürünlerin daha sınırlı etkilenmesi bekleniyor.

Araştırmacılara göre gübre kullanımının yoğun olduğu bir ürün olan buğday, en büyük baskı altında; fiyatların 2026'nın üçüncü çeyreğinde yıllık bazda %36 artarak kile başına 6,92 dolara (yaklaşık 27 kilogram buğday) çıkması bekleniyor.

Buğday, ekmek ve makarnadan kahvaltılık gevreklere ve bisküvilere kadar çok sayıda işlenmiş gıdada kullanılıyor.

Dvorak, "Başta meyve ve sebze olmak üzere taze gıdalarda etkinin nispeten hızlı olacağını ve tüketici fiyatlarına iki ila üç ay içinde yansımasının muhtemel olduğunu öngörüyoruz. Hasat ve işleme süreleri nedeniyle işlenmiş gıdalarda ise gecikme daha uzun olma eğiliminde. Bu segmentte tüketici fiyatları üzerindeki en yüksek etkinin yaklaşık altı ila dokuz ay sonra görülmesini bekliyoruz" dedi.

Bu da taze gıda fiyatlarının 2026 Ekim-Kasım ayları arasında yaşanan aksaklıkları yansıtmaya başlayabileceği, işlenmiş gıda fiyatlarında ise en güçlü etkinin 2027 Şubat-Mayıs döneminde hissedilebileceği anlamına geliyor.

Oxford Economics'te tarımsal emtia ekonomisti olan Jed Cartledge, Karadeniz'deki saldırıların tam etkisi henüz netleşmemişken şiddetli bir El Niño'nun Avrupa dışındaki mahsulleri de tehdit ettiğini, bu nedenle gıda fiyatlarındaki şokun öngörülenden daha ağır olabileceğini söyledi.

Ancak Cartledge, daha yüksek buğday fiyatlarının, maliyeti daha yüksek alternatif ihracat rotalarını ticari açıdan uygulanabilir hale getirerek yaşanan kesintilerin bir bölümünü telafi etmeye yardımcı olabileceğini de sözlerine ekledi.