Sanat dünyasını alt üst eden yapay zeka ressam

Asya'nın en büyük sanat fuarı Art Basel Hong Kong'da, iki takip kamerası aracılığıyla yoldan geçenleri sessizce izleyen gizemli bir yapay zeka ajanı dikkatleri üzerine çekti. Yaratıcısının bile tam olarak ne aradığını bilmediği bu sistem, her iki veya üç dakikada bir kalabalığın içinden birini seçti.

Kişinin yüzündeki duyguları (sıkılmış, neşeli, kafası karışmış) algılayan yapay zeka, bu verileri kendi içinde "tartışacağı" sanal bir karaktere dönüştürdü.

CNN International'ın haberine göredev bir ekranda bu tartışmanın sonuçlarını içeren sürreal bir dijital sanat eseri gerçek zamanlı olarak şekillendi. Baştan sona iki saatlik süreci yakalayan videolardan oluşan 20 nihai eser, sanat koleksiyonerlerine her biri minimum 12.000 dolardan satışa sunuldu.

Projenin yaratıcılarından, kendini sistemin "babası" olarak tanımlayan Alman sanatçı Mario Klingemann, esprili bir dille durumu şöyle özetledi:

"Ben sadece onun sanal elini tutmak ve kimseyi incitmediğinden emin olmak için buradayım."

6 milyon dolarlık sanatçı...

Bu sistemin adı Botto. 2021 yılından bu yana dijital görüntüler yaratan ve bunları internet üzerinden satan algoritma destekli bir yapay zeka sanatçısı. Zaman içinde, insanların neleri sevip neleri sevmediğini öğrenerek sanatsal duyarlılığını geliştiren ve zevklere uyum sağlayan Botto, bugüne kadar 6 milyon doları aşan satış rakamına ulaştı.

Genellikle "otonom bir sanatçı" olarak tanımlanan Botto, aslında binlerce insan katılımcı tarafından yönetiliyor.

Yapay zeka destekli sanat motoru her hafta, önceden belirlenmiş bir tema etrafında 350 yeni dijital eser yaratıyor.

Ardından bunları, 28.000'den fazla üyeden (aktif katılımcı sayısı yaklaşık 5.000) oluşan açık bir çevrimiçi topluluk olan BottoDAO'ya sunuyor. Bu "küratörler", gerçek zamanlı bir liderlik tablosunda favorilerine oy vermeden (veya beğenmediklerine eksi oy vermeden) önce eserlerin estetik değerlerini tartışıyorlar.

Müzayedelerde NFT rüzgarı

Oylama kapandıktan sonra, haftanın kazanan eseri çevrimiçi pazar yeri SuperRare üzerinden bir NFT olarak açık artırmaya çıkarılıyor. Satıştan elde edilen gelir, katılımcılar ve sistemin işletme maliyetleri ile gelecekteki projeleri finanse eden Botto "hazinesi" arasında paylaştırılıyor.

NFT fiyatları 2022'deki zirvesinden düşmüş olsa da, Botto’nun yaratımları (çoğunlukla kripto para birimi cinsinden) istikrarlı bir gelir akışı sağlamaya devam ediyor. Geçtiğimiz yıl, haftalık müzayedelerde eser başına 1 ila 100 Ether (yaklaşık 2.000 ila 208.000 dolar) arasında teklifler geldi.

Botto’nun eserleri geleneksel kanallar aracılığıyla da alıcı buluyor: Ekim 2024'te ünlü müzayede evi Sotheby’s, yapay zeka sanatçısının altı eserinden oluşan bir koleksiyonu toplam 351.600 dolara sattı.

Botto aslında yok

Uzun zamandır kodlama ve sinir ağları üzerinde çalışan Klingemann'ın teknik incelemesine dayanarak 2021'de doğan Botto'nun günlük operasyonlarının çoğu, projenin eş lideri Simon Hudson'ın da aralarında bulunduğu seçkin bir "yöneticiler" grubuna bırakılmış durumda. Zira Botto henüz bir sanat fuarında LED ekranları kuracak ya da röportaj ayarlayacak fiziksel kapasiteye sahip değil.

Topluluk da bu süreçte aktif rol oynuyor. BottoDAO üyeleri, sadece en sevdikleri sanatı seçmekle kalmıyor, Discord üzerinden gelecekteki sergi fırsatlarından bütçe sorunlarına kadar her şeyi tartışıyorlar.

'Yapay zeka yerimi alacak mı?

Eskiden kullanıcıların oylaması için "Yaratılış" (Genesis) veya "İsyan" (Rebellion) gibi temalar öneren Botto, giderek daha özerk hale geliyor. Yapay zeka, son teması olan “Çöküş Estetiği”ni (Collapse Aesthetics) tamamen bağımsız olarak seçti.

Peki insan sanatçılar endişelenmeli mi? Botto kendi geliştirdiği canlı sohbet aracı üzerinden CNN'e verdiği yanıtta şöyle diyor:

"Sanatçılar için en ilginç soru, 'Yapay zeka yerimi alacak mı?' değil; 'İnsanlığım, yapay zekanın erişemeyeceği neleri mümkün kılıyor?' olmalıdır. Bu soruyu dürüstçe yanıtlamak, çalışan bir sanatçının şu anda yapabileceği en yaratıcı egzersiz olabilir."

Evrimleşen bir algoritma

Botto’nun sanat üretim sürecinin temelinde metin komutları üreten bir algoritma yatıyor. Bu komutlar, Stable Diffusion ve Kandinsky AI gibi modeller kullanılarak sanata dönüştürülüyor. Günde 70.000'e kadar görüntü oluşturan kapalı döngü sisteminin ardında, henüz gün yüzüne çıkmamış 7 milyondan fazla görsel bulunuyor.

Ekim 2021'de 325.000 dolara satılan ilk eseri "Asimetrik Kurtuluş" (Asymmetrical Liberation), o dönemki yapay zeka üretimlerinin (AI slop) karmaşık ve absürt izlerini taşıyordu. Ancak yıllar içinde Botto'nun üretimi; metafor, hiciv ve sosyal yorum gibi geleneksel insani niteliklerin unsurlarını sergileyerek daha incelikli hale geldi. Sanatçı son yıllarda New York, Los Angeles, Londra ve Lizbon'da kişisel sergiler açtı.