Özbekistan 4,7 milyar dolarlık enerji anlaşması imzaladı, iki nükleer santral daha planlıyor

Özbekistan, 4,7 milyar dolar (4,19 milyar avro) tutarında altı enerji anlaşması imzaladı ve iki yeni nükleer santral kurma planını açıkladı; Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev hem yabancı yatırımı çekmeyi hem de sanayi ile veri merkezlerinden gelen artan talebi karşılamayı hedefliyor.

Cuma günü Taşkent’teki görüşmeler sırasında imzalanan anlaşmalar, cumhurbaşkanlığına göre 3.000 megavatlık yeni üretim kapasitesi ve 400 megavatlık enerji depolamasını kapsıyor.

Euronews’un elde ettiği proje listesinde adı geçen şirketler arasında Suudi Arabistan’dan ACWA Power ve Saudi Tabreed, Birleşik Arap Emirlikleri’nden AMEA Power, Japonya’dan Toyota Tsusho ve Sojitz, Fransa’dan EDF, Katar’dan Nebras Power, ayrıca StorEn ve CRE International yer alıyor.

Enerji yatırımlarında yeni yaklaşım

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in aktardığına göre Özbekistan, son on yılda enerji sektörüne 35 milyar dolar (31,2 milyar avro) tutarında yatırım çekti.

Ancak, santral yerlerinin yatırımcılara bırakılmasının üretimi bazı bölgelerde yoğunlaştırdığını ve başka yerlerde iletim maliyetlerini artırdığını kabul etti.

“Birbirinden kopuk santraller değil, entegre bir enerji sistemine ihtiyacımız var” dedi.

Gelecekteki projeler için, şebeke bağlantıları ile elektrik alım koşullarının önceden açıklandığı rekabetçi ihaleler düzenlenecek. Toplam 2.200 megavatlık altı güneş ve rüzgar projesi ise yeni imzalanan anlaşmalardan ayrı olarak ihaleye çıkarılacak.

Ülkenin 2050’ye kadar olan dönemi kapsayan ilk Ulusal Enerji Ana Planının Temmuz 2027’ye kadar tamamlanması, şebekeye bağlantı imkanlarını gösteren bir haritanın ise mart ayında açıklanması bekleniyor.

Hükümet, 2030’a kadar 22 gigavat ek üretim kapasitesi kurmayı, 5.000 kilometre iletim hattı ve 16 trafo merkezi inşa etmeyi, depolama kapasitesini de 4,5 gigavata çıkarmayı hedefliyor.

Yıllık elektrik üretiminin 129 milyar kWh’yi aşması öngörülüyor. Cumhurbaşkanlığına göre yenilenebilir kaynakların, hidroelektrik dahil, toplam üretimdeki payının bugünkü yüzde 31’den yüzde 54’e yükselmesi bekleniyor.

Hükümet ayrıca enerji ekipmanlarının yerli üretimini artırmayı amaçlayan, toplam değeri 850 milyon dolar (758 milyon avro) olan 12 sanayi projesi önerdi.

Dünya Bankası Orta Asya Bölge Direktörü Najy Benhassine, hızlı büyümenin daha fazla üretim ve daha güçlü şebekeler gerektireceğini söyledi. Euronews’e konuşan Benhassine, “Bütün bunlar enerji gerektirecek; daha fazla üretimin yanı sıra, ülkenin gelecekteki büyümesini besleyecek iletim altyapısına ve verimli dağıtıma da ihtiyaç olacak” dedi.

Uluslararası Finans Kurumu’nun (IFC) Özbekistan ve Türkmenistan ülke müdürü Neil McKain ise başka bir zayıf noktaya dikkat çekti. “Enerji sektöründe bence mesele enerji verimliliği. Ekonomi hâlâ son derece enerji yoğun” ifadelerini kullandı.

McKain, rekabetçi ihalelerin ve daha yüksek elektrik tarifelerinin projeleri yatırımcılar açısından daha cazip hale getirdiğini de belirtti. Uluslararası ortaklarla finanse edilen ve bu yıl devreye girmesi beklenen, Sırderya’daki 1,6 gigavatlık doğalgaz santralini örnek gösterdi.

Nükleer kapasitenin genişlemesi

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, Özbekistan’ın ikinci ve üçüncü bir nükleer santral kurmayı planladığını, ikinci projeye ilişkin potansiyel yatırımcılarla görüşmelerin cumartesi günü yapılacağını söyledi.

“İlk nükleer santrali başlattık ve ikinci ile üçüncü için de planlarımız var” dedi.

Rusya’nın nükleer şirketi Rosatom ile Cizzak bölgesinde geliştirilen ilk santralinin inşaatına haziran ayında başlandı.

İkisi büyük, ikisi daha küçük olmak üzere dört reaktörden oluşan tesisin 2.110 megavat kapasite sağlaması öngörülüyor. Projenin maliyetinin 9,5 milyar dolara (8,48 milyar avro) kadar çıkabileceği, ilk teknik devreye almanın 2029’da, tamamlanmanın ise 2034-2035 döneminde planlandığı belirtiliyor.

Ek santraller için ortaklar, maliyetler ve takvimler ise henüz açıklanmadı.

Petrol ve gaz yatırımları

İngiliz BP ve Azerbaycan devlet şirketi SOCAR, Üstyurt bölgesindeki altı sahada arama faaliyetlerine katılıyor. Özbekistan, yabancı yatırımcılar için ayrıca 128 blok daha hazırladı.

Hükümetin ön tahminlerine göre bu ilave sahalarda 5,8 trilyon metreküp doğal gaz ve 560 milyon ton sıvı hidrokarbon bulunabileceği değerlendiriliyor.

Hükümet, ülkenin güneybatısındaki Buhara’da metanolü plastiğe dönüştürülen kimyasallara çeviren bir metanolden olefin üretim projesiyle yerli işleme kapasitesini artırmak istiyor. Ayrıca iki petrol rafinerisinin modernizasyonu ve sıvılaştırılmış petrol gazının (LPG) dağıtımına özel sektörün dahil edilmesi planlanıyor.

Avrupa’ya enerji bağlantıları

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, yenilenebilir elektrik ihracatını Kazakistan ve Azerbaycan üzerinden Avrupa’ya yönlendirmeye dönük planların ilerlediğini söyledi.

Asya Kalkınma Bankası ile Asya Altyapı Yatırım Bankası’nın desteklediği Hazar Yeşil Enerji Koridoru projesi, Hazar Denizi’ni geçen bir hat ve buradan Güney Kafkasya ile Karadeniz üzerinden uzanan bağlantılar öngörüyor.

Koridor projesi hâlâ fizibilite aşamasında.

Uluslararası yatırımcılardan daha fazla reform çağrısı

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, yatırımların önünde kalıcı engeller bulunduğunu kabul etti. “Ciddi sorunlarımız, eksiklerimiz, bürokrasimiz ve yolsuzluk var” dedi.

Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı Saida Mirziyoyeva’nın başkanlık edeceği yeni Enerji Yatırımcıları Konseyi, arsa tahsisi ve şebekeye bağlantı gibi engelleri gidermeye çalışacak.

Toplantıda, Suudi Arabistan merkezli ACWA Power’ın kurucusu ve başkanı Mohammad Abunayyan, Özbekistan’ın finans ve sermaye piyasalarında reform yapılması çağrısında bulundu.

“Finans sektöründe reforma ihtiyacımız var. Sermaye piyasasında reforma ihtiyacımız var” diyerek cumhurbaşkanına seslendi. Ayrıca gelecekteki projelerde Özbek çalışanların istihdamı ve yerel tedarikçilerin kullanımına ilişkin şartların güçlendirilmesini talep etti.

Birleşik Arap Emirlikleri merkezli Masdar’ın CEO’su Mohamed Jameel Al Ramahi, şirketinin 2019’dan bu yana 2 milyar doların (1,78 milyar avro) üzerinde yatırım yaptığını, 2 gigavattan fazla yenilenebilir kapasite geliştirdiğini ve ayrıca 2 gigavatlık projeye daha taahhüt verdiğini söyledi.

“Karşılığında, yatırımlarımızın temelini oluşturan politika, düzenleyici çerçeve ve anlaşmalarda öngörülebilirlik, kesinlik ve istikrar bekliyoruz” dedi.