Özbekistan 4,7 milyar dolarlık enerji anlaşmaları imzalayıp iki yeni nükleer santral planlıyor

Özbekistan, 4,7 milyar dolar (4,19 milyar euro) tutarında altı enerji anlaşması imzaladı ve iki yeni nükleer santral kurma planını açıkladı. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, yabancı yatırımı çekmeye ve sanayi ile veri merkezlerinden gelen artan talebi karşılamaya çalışıyor.

Cuma günü Taşkent’te yapılan görüşmeler sırasında imzalanan anlaşmalar, cumhurbaşkanlığının açıklamasına göre 3.000 megavatlık yeni üretim kapasitesini ve 400 megavatlık enerji depolamayı kapsıyor.

Euronews’ün elde ettiği proje listesinde Suudi Arabistan’dan ACWA Power ve Saudi Tabreed, Birleşik Arap Emirlikleri’nden AMEA Power, Japonya’dan Toyota Tsusho ve Sojitz, Fransa’dan EDF, Katar’dan Nebras Power, StorEn ve CRE International yer alıyor.

Enerji yatırımlarında yeni yaklaşım

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’e göre Özbekistan, son on yılda enerji sektörüne 35 milyar dolar (31,2 milyar euro) tutarında yatırım çekti.

Ancak santral yerlerini geliştiricilerin seçmesine izin verilmesinin, üretimi bazı bölgelerde yoğunlaştırdığını ve diğer bölgelerde iletim maliyetlerini artırdığını kabul etti.

“Bize dağınık santraller değil, entegre bir enerji sistemi gerekiyor,” dedi.

Gelecek projeler, şebeke bağlantıları ve elektrik alım koşullarının önceden açıklanacağı rekabetçi ihalelerden geçecek. Toplam 2.200 megavat gücünde altı güneş ve rüzgar projesi, yeni imzalanan anlaşmalardan ayrı olarak ihale edilecek.

Ülkenin 2050’ye kadar olan dönemi kapsayan ilk Ulusal Enerji Ana Planı’nın Temmuz 2027’ye kadar tamamlanması, şebekeye bağlantı imkânlarını gösteren haritanın ise Mart ayında yayımlanması bekleniyor.

Hükümet, 2030’a kadar 22 gigavat ek üretim kapasitesi devreye sokmayı, 5.000 kilometre uzunluğunda elektrik hattı ve 16 trafo merkezi inşa etmeyi, depolama kapasitesini ise 4,5 gigavata çıkarmayı hedefliyor.

Yıllık elektrik üretiminin 129 milyar kWh’nin üzerine çıkarılması amaçlanıyor. Cumhurbaşkanlığına göre hidrolik dahil yenilenebilir kaynakların üretimdeki payının bugün yüzde 31 iken yüzde 54’e yükselmesi öngörülüyor.

Hükümet ayrıca, enerji ekipmanının yerli üretimini artırmayı amaçlayan 850 milyon dolar (758 milyon euro) değerinde 12 imalat projesi önerdi.

Dünya Bankası Orta Asya Bölge Direktörü Najy Benhassine, hızlı büyümenin daha fazla üretim ve daha iyi şebekeler gerektirdiğini söyledi. “Bütün bunların enerjiye, daha fazla üretime ihtiyacı olacak; ama aynı zamanda iletim altyapısına ve verimli dağıtıma da ihtiyaç var ki ülkenin gelecekteki büyümesi sağlanabilsin,” diye konuştu.

Uluslararası Finans Kurumu’nun Özbekistan ve Türkmenistan ülke müdürü Neil McKain ise başka bir zayıf noktaya işaret etti. “Enerji sektöründe asıl mesele enerji verimliliği. Ekonomi hâlâ enerji yoğunluğu çok yüksek bir ekonomi,” dedi.

McKain, rekabetçi ihalelerin ve daha yüksek elektrik tarifelerinin projeleri yatırımcılar için daha cazip hale getirdiğini belirtti. Uluslararası ortaklarla finanse edilen ve bu yıl devreye girmesi beklenen, Sırderya’daki 1,6 gigavatlık doğalgaz santralini örnek gösterdi.

Nükleer genişleme

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, Özbekistan’ın ikinci ve üçüncü bir nükleer santral kurmayı planladığını, ikinci proje için potansiyel yatırımcılarla yapılacak görüşmelerin cumartesi günü gerçekleştirileceğini söyledi.

“İlk nükleer santrali başlattık ve ikinci ile üçüncüyü de planlıyoruz,” diye konuştu.

Rusya’nın Rosatom şirketiyle Cizzah bölgesinde yürütülen ilk santralin inşaatına haziran ayında başlandı.

İki büyük ve iki küçük reaktörün toplam 2.110 megavat kapasite sağlaması öngörülüyor. Maliyetin 9,5 milyar dolara (8,48 milyar euro) kadar çıkabileceği tahmin ediliyor; ilk teknik devreye alma 2029 için, projenin tamamlama tarihi ise 2034–2035 için planlanıyor.

Yeni santrallerin ortakları, maliyetleri ve takvimleri ise henüz açıklanmadı.

Petrol ve gaz yatırımları

Britanya’dan BP ve Azerbaycan’dan SOCAR, Ustyurt bölgesinde altı sahada arama çalışmalarına katılıyor. Özbekistan, yabancı yatırımcılar için 128 blok daha hazırladı.

Hükümetin ön hesaplamalarına göre, bu ilave sahalarda 5,8 trilyon metreküp doğalgaz ve 560 milyon ton sıvı hidrokarbon bulunabileceği tahmin ediliyor.

Hükümet ayrıca, ülkenin güneybatısındaki Buhara’da metanolden olefin üretimine yönelik bir proje ile yerli işleme kapasitesini artırmak istiyor; bu tesiste metanol, plastik üretiminde kullanılan kimyasallara dönüştürülecek. İki petrol rafinerisinin modernizasyonu ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) dağıtımına özel sektör katılımı sağlanması da planlanıyor.

Avrupa’ya enerji bağlantıları

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, yenilenebilir kaynaklardan üretilen elektriğin Kazakistan ve Azerbaycan üzerinden Avrupa’ya ihraç edilmesine yönelik planların ilerlediğini söyledi.

Asya Kalkınma Bankası ve Asya Altyapı Yatırım Bankası tarafından desteklenen Hazar Yeşil Enerji Koridoru projesi, Hazar Denizi’ni geçecek bir bağlantı ve bunun Güney Kafkasya ile Karadeniz üzerinden Avrupa’ya uzatılmasını öngörüyor.

Koridor hâlen fizibilite aşamasında bulunuyor.

Uluslararası yatırımcılardan reform çağrısı

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, yatırımların önündeki kalıcı engelleri kabul etti. “Ciddi sorunlarımız, eksiklerimiz, bürokrasimiz ve yolsuzluklarımız var,” dedi.

Başkanlık İdaresi Başkanı Saida Mirziyoyeva’nın başkanlığında kurulacak yeni Enerji Yatırımcıları Konseyi, arsa tahsisi ve şebeke bağlantıları dahil çeşitli engelleri ele almayı hedefleyecek.

Toplantıda Suudi Arabistanlı ACWA Power’ın kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Abunayyan, Özbekistan’ın finans ve sermaye piyasalarında reform çağrısı yaptı.

“Finans sektöründe reforma ihtiyacımız var. Sermaye piyasasında reforma ihtiyacımız var,” dedi. Ayrıca, gelecekteki projelerde Özbek işçilerin istihdamına ve yerel tedarikçilerin kullanılmasına yönelik gerekliliklerin güçlendirilmesini istedi.

Birleşik Arap Emirlikleri merkezli Masdar’ın Üst Yöneticisi Muhammed Cemil El Ramahi, şirketinin 2019’dan bu yana 2 milyar doların (1,78 milyar euro) üzerinde yatırım yaptığını, 2 gigavattan fazla yenilenebilir kapasite geliştirdiğini ve ilave 2 gigavata taahhütte bulunduğunu söyledi.

“Buna karşılık, politika ve düzenlemelerde, yatırımlarımızı destekleyen anlaşmalarda öngörülebilirlik, kesinlik ve istikrar bekliyoruz,” diye konuştu.