Orta Doğu gerilimi tarım ve gıda fiyatlarını etkiledi

Orta Doğu gerilimi son bir ayda enerji maliyetleri üzerinden tarım ve gıda üretimini ciddi şekilde baskılarken, bu durum küresel gıda tedariki açısından kritik emtia piyasalarındaki ürün fiyatlarının yukarı yönlü hareket etmesine neden oldu.

Savaş ortamı, lojistiğin kesilmesi, üretimin aksaması ve petrol fiyatlarının artması tarım ürünlerinin fiyatlarında artışa neden oluyor.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve İran’ın misillemeleriyle tırmanan Orta Doğu’daki gerilim, savaşın gölgesinde geçen bir aylık periyotta küresel çapta enerji, gıda ve emtia fiyatları üzerindeki baskıyı artırırken, tedarik zincirlerinde de aksamalara yol açtı.

Saldırılarla Hürmüz Boğazı çevresinde artan güvenlik riski, küresel tarım piyasalarında enerji, gübre ve taşımacılık maliyetleri üzerinden yeni bir maliyet dalgasını tetikledi. Bu gelişmeler, üreticilerin ekim tercihlerinde değişime giderek ürün rotasyonlarını yeniden şekillendirmesine neden oldu.

Bu dönemde piyasalarda yalnızca ürün arzına ilişkin endişeler değil, aynı zamanda artan enerji ve navlun maliyetlerinin tarımsal üretim zinciri üzerindeki yaygın etkileri de fiyatlamalarda belirleyici rol oynadı.

ABD’DE MISIR EKİM ALANININ DARALMASI BEKLENİYOR

Yüksek nitrojen gübresi maliyetlerinin, mısır ve buğday gibi daha fazla girdi gerektiren ürünler yerine soya fasulyesi gibi nispeten daha az gübre kullanılan ürünlere yönelimi hızlandırabileceği öngörülürken, yatırımcı beklentilerine göre ABD’de mısır ekim alanının daralması, soya fasulyesi ekim alanının ise artması bekleniyor.

Bu gelişmelerle birlikte tarımsal emtia piyasalarının spot fiyat hareketlerini ölçen, buğday, mısır, soya fasulyesi gibi temel tarım ürünlerini içeren ve uluslararası bir kıyaslama imkanı sunan S&P GSCI Agriculture Spot Endeksi (SPGSAG), savaş sürecinde yaklaşık yüzde 4,1 yükseldi.

Endeks, 28 Şubat’ın hafta sonuna denk gelmesi nedeniyle baz alınan en yakın önceki işlem günü olan 27 Şubat’taki 354,47 seviyesinden 27 Mart’ta 368,83 seviyesine çıktı.

Aynı dönemde Chicago Ticaret Borsası’nda kile başına fiyatlar, buğdayda yüzde 2,3 mısırda yüzde 4,1 ve pirinçte yüzde 3,2 artarken, soya fasulyesinde yüzde 0,3 geriledi.

ABD’de Intercontinental Exchange’te libre bazında fiyatlar şekerde yüzde 13,7, pamukta yüzde 7,3 ve kahvede yüzde 6 artarken, kakaonun ton başına fiyatı da yüzde 11,9 yükseldi.

Söz konusu gelişmelerin, çiftçilerin girdi maliyetlerini yükseltmesiyle birlikte tarım emtia fiyatları üzerinde orta vadede daha kalıcı yukarı yönlü baskı oluşturabileceği değerlendirildi.

EMTİA FİYATLARI VE DEĞİŞİMLER

27 Şubat ve 27 Mart tarihleri arasında emtia fiyatlarındaki fiyatlar ve değişimler (dolar) şöyle: