Mahkeme Trump'ın talebini reddetti: ABD 110 milyar € gümrük iadesi ödeyebilir

ABD Yüksek Mahkemesinin Başkan Donald Trump’ın ticaret önlemlerini hedef alan emsal niteliğindeki kararının ardından, bir federal temyiz mahkemesinin iade konusunu hızlandırma yoluna gitmesiyle, 130 milyar doların (111 milyar avro) üzerindeki ve bazı tahminlere göre 175 milyar dolara (150 milyar avro) kadar ulaşan gümrük vergisi tutarı şimdi risk altında.

Pazartesi günü yayımlanan kısa, tek sayfalık bir kararla Washington merkezli ABD Federal Temyiz Mahkemesi (Federal Circuit), dosyayı derhal ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesine (CIT) geri gönderdi ve yönetimin seçeneklerini değerlendirebilmesi için dört aya varan süre talep eden Adalet Bakanlığının erteleme isteğini reddetti.

Yüksek Mahkemenin 20 Şubat tarihli ve 6'ya 3 oyla alınan kararı, 1977 tarihli Uluslararası Olağanüstü Ekonomik Güçler Yasasının (IEEPA) başkana gümrük vergisi koyma yetkisi tanımadığını tespit ederek, 2025’te yürürlüğe giren kapsamlı vergileri hükümsüz kıldı.

Bu önlemler, neredeyse tüm ABD ticaret ortaklarından gelen mallara uygulanan %10'luk ‘karşılıklı’ taban gümrük vergisinin yanı sıra algılanan ticaret açıklarına bağlanan daha yüksek oranları ve Kanada ile Meksika’dan belirli ithal kalemlere %25, Çin’den gelen bazı ürünlere ise %10 gümrük vergisi gibi hedefli uygulamaları içeriyordu.

IEEPA kapsamındaki karşılıklı gümrük vergileri kısa süre sonra kaldırıldı ve 24 Şubat itibarıyla tahsilatlar durduruldu.

Buna karşın Yüksek Mahkeme, giderim yollarına dair hiçbir yönlendirmede bulunmadı; olası devasa geri ödemelerin işleyişini, faizin işleyip işlemediği de dahil olmak üzere, Uluslararası Ticaret Mahkemesine bıraktı.

Şirketler dava seli arasında karmaşık bir iade sürecine hazırlanıyor

Karar, eşi benzeri görülmemiş bir dava dalgasını tetikledi.

Bu haberin yazıldığı sırada yaklaşık 2 bin ithalatçı, haklarını korumak ve yasal sürelerin dolmasını önlemek için mahkemeler arasında bekleyen başvuruları taşıyan ‘eşlik eden’ davalar sayesinde, iade talebiyle Uluslararası Ticaret Mahkemesinde şimdiden dava açmış durumdaydı.

ABD gümrük kurallarına göre ithalatçılar, beyannamelerinin kesinleştirilmesinden sonra ödedikleri vergilere itiraz etmek için genellikle 180 gün süreye sahip. İlk itiraz ise küçük işletmelerden, özellikle de eğitim oyuncakları üreten Learning Resources şirketinden gelmişti.

Bir grup küçük ithalatçı, yardımın hızla başlayabilmesi için Federal Temyiz Mahkemesini süreci hızlandırmaya çağırdı. O tarihten bu yana FedEx, Revlon, Costco, Reebok ve diğerlerinin yanı sıra yüzlerce küçük şirket de davalar açarak sürece dahil oldu.

Avukatlar, özellikle pek çok beyanname çoktan kesinleşmiş olduğu için, şirketlerin haklarını koruma yarışına girmesiyle birlikte hummalı bir faaliyet yürütüldüğünü ve bunun sürece yeni karmaşıklık katmanları eklediğini aktarıyor.

Uluslararası Ticaret Mahkemesinin şimdi, ABD tarihinin en büyük gümrük vergisi iade operasyonuna dönüşebilecek bu süreç için bir dava yönetim çerçevesi oluşturması gerekiyor.

ABD yönetimi, vergilerin iptal edilmesi halinde iadelerin yapılacağını daha önce belirtmişti; ancak Başkan Trump, sürecin beş yıla kadar varabilecek yıllar süren yargılamaları içerebileceği uyarısında bulundu.

Gecikmeler, kesin takvim hâlâ belirsiz olsa da, ABD Hazine Bakanlığına kayda değer faiz maliyetleri yükleyecek. Etkilenen şirketler açısından ise başarılı başvurular, çoğunun müşterilerine tam olarak yansıtamadığı vergiler sonrasında nakit akışını rahatlatma vaadi taşıyor.

Ne var ki sürecin uzun ve çekişmeli geçmesi, belge düzeninden ödemelerin dağıtımına kadar her konuda kapsamlı bir koordinasyon gerektirmesi bekleniyor.

AB ihracatçılarına dolaylı nefes alma imkânı, doğrudan iade yok

Avrupa Birliği açısından, ABD Yüksek Mahkemesinin kararı ve ardından gelen temyiz mahkemesi kararı dolaylı faydalar sağlıyor, ancak otomatik bir mali tazminat getirmiyor.

AB menşeli mallar, artık hükümsüz sayılan IEEPA kapsamındaki karşılıklı gümrük vergilerine tabiydi ve bu vergiler, Avrupa makine, kimyasal ürün, araç, lüks tüketim ve benzeri ürünlerini satın alan Amerikalı alıcıların maliyetlerini yükseltti.

Bu önlemlerin geçersiz kılınmasıyla AB ihracatçıları bu özel yükten hemen kurtuldu. Ancak hayati nokta şu: yapılacak olası iadeler, yalnızca vergiyi ödeyen ABD’li ithalatçılara gidecek; AB’li şirketlere, hükümetlere ya da tedarikçilere değil.

Gümrük vergileri yürürlükteyken maliyeti üstlenen ya da satış kaybına uğrayan Avrupalı şirketlerin, ABD Hazinesinden yapılacak geri ödemeler üzerinde doğrudan hukuki bir talep hakkı bulunmuyor.

Aşağıya doğru yansıyabilecek herhangi bir avantaj, tamamen ABD’li ithalatçıların elde ettikleri tasarrufları daha düşük fiyatlar veya daha iyi ticari şartlar yoluyla yansıtmayı seçip seçmeyeceğine bağlı.

Başkan Trump, Temmuz 2025'te İskoçya’daki Trump Turnberry golf sahasında Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile bir araya geliyor AP Photo/Jacquelyn Martin

Genel hatlarıyla AB, şu ana kadar temkinli ama olumlu bir tepki verdi.

Avrupa Komisyonu sözcüleri, kararı kuvvetler ayrılığı ile hukukun üstünlüğüne dair memnuniyet verici bir teyit olarak nitelendirirken, transatlantik ticarette açıklık ve istikrar ihtiyacının altını çizdi.

Avrupa Parlamentosunun araştırma servisi ise kararın iadelere ilişkin sessizliğine dikkat çekerken, daha geniş anlamdaki önemini vurguladı. Ancak yeni meydan okumalar sürüyor.

ABD Yüksek Mahkemesi kararının üzerinden sadece birkaç saat geçmeden yönetim, 1974 tarihli Ticaret Yasasının 122. Bölümü uyarınca tüm ülkelerden gelen mallara yeni bir %10 gümrük vergisi getirdi ve bunun 150 günlük bir dönem için %15’e çıkarılabileceği sinyalini verdi.

Sivil havacılık ürünleri de dâhil olmak üzere bazı sektörler muafiyet aldı. Değişen tablo karşısında AB, yakın zamanda müzakere edilen AB-ABD ticaret anlaşmasına ilişkin çerçevenin onay sürecini askıya aldı; gerekli görülen alanlarda yeniden müzakere ve netleştirme çağrıları yapılıyor.

Avrupalı ticaret ortakları, Uluslararası Ticaret Mahkemesindeki iade sürecinin ABD’nin ithalat talebini nasıl etkileyebileceğini ve yeni gümrük vergisi yetkilerinin yeni anlaşmazlıkları tetikleyip tetiklemeyeceğini yakından izliyor.

Geçersiz kılınan IEEPA önlemleri bir nebze nefes alma alanı sağlasa da genel görünüm hâlâ dalgalı.

AB kurumlarına veya şirketlerine doğrudan iade öngören bir mekanizma bulunmadığından, Avrupalı ihracatçılar süregelen politika belirsizliğinde diplomasi ve uyum yoluyla yön bulmak zorunda kalıyor.