Macaristan'daki seçimler: Bölgesel ve küresel siyaset üzerindeki etkileri
Viktor Orbán'ın muhalefete geçmesiyle birlikte, Peter Magyar'ın seçmenleri Macaristan'ın dış politikasında bir yön değişikliği bekliyor: AB ve komşu ülkelerle, Kiev dahil olmak üzere, ilişkilerin iyileştirilmesi
Macaristan parlamento seçimleri, küçük bir Orta Avrupa ülkesi için tarihsel olarak hak edilebileceğinden çok daha fazla uluslararası ilgi gördü. Nispeten yeni bir parti olan Tisza (Saygı ve Özgürlük Partisi), oyların yarısından fazlasını alarak parlamentodaki sandalyelerin üçte ikisini elde ederken, eski iktidar koalisyonu olan Fidesz ve Hıristiyan Demokrat Halk Partisi ise %40’un altında oy aldı.
Bu sürpriz zafer, 2010'dan bu yana her seçimi kazanarak güvenle hükümet kurmayı başaran Macaristan'ın görevdeki Başbakanı Viktor Orban'a karşı geldi. Orban'ın kurduğu sistem, sadece yurt içinde tartışmasız bir güç bloğunu temsil etmekle kalmıyor, aynı zamanda bir AB üye devleti olarak ABD (ya da en azından Başkan Donald Trump), Rusya, Çin ve Türkiye dahil olmak üzere birçok güçle yakın ilişkiler sürdürürken, giderek bloklara dayalı hale gelen dünyada kendine özgü bir “bağlantı” biçimi yaratmaya çalışıyordu. Ancak bu iç ve dış politika güçlendirme çabaları, AB içinde izolasyona ve AB fonlarının önemli bir kısmının kesilmesine yol açarak, zaten düşük olan ekonomik büyüme beklentilerini daha da zayıflattı.
Tisza Partisi’nin seçimlerdeki ezici zaferinde kilit rol oynayan birçok faktör arasında ekonomi hayati öneme sahipti. 2022 seçimlerinin ardından Macaristan, son yirmi yılın en şiddetli enflasyon kriziyle yüzleşmek zorunda kaldı.
Bu ortamda, son dönemde ortaya çıkan yolsuzluk skandalları da halkın öfkesini daha da artırdı. Diğer siyasi skandallar ise Fidesz’in kendi tanımladığı muhafazakar-Hıristiyan söylemini daha da zayıflattı.
Orban’ın ‘merkezi gücü’
Viktor Orban, 2010 seçim zaferinden önceki konuşmalarında “merkezi güç” kavramını ortaya koymuştu; bu kavram, pratikte dindar, kentli sağcı entelektüelleri işçilerle ve küçük kasaba ve kırsal nüfusun önemli kesimleriyle birleştiren bir güç bloğunun oluşturulmasını ifade ediyordu. Bu sistem on beş yıl boyunca etkili bir şekilde işledi. Muhalefet partileri, Fidesz'in medya ve kaynaklar üzerindeki hakimiyetine etkili bir şekilde karşı koyamadı: ne tek başlarına ne de 2022'deki ortak çabalarıyla onu yenebildiler.
Bu durum, 2024 yılında, af skandalıyla bağlantılı olarak, daha önce tanınmayan bir isim olan Peter Magyar'ın Macar çevrimiçi medya platformu Partizan aracılığıyla ortaya çıkmasıyla değişti. Geleneksel olarak muhafazakar Fidesz kökenli olan ve bir adalet bakanının eski eşi olan Magyar, on binlerce kişinin canlı olarak izlediği ve onu bir gecede ulusal çapta tanınır hale getiren, hükümeti içeriden eleştiren bir konuşma yaptı.
Hükümetin kampanyası esas olarak ulusal egemenliği korumaya ve Ukrayna savaşına karışmaktan kaçınmaya odaklanırken, Peter Magyar seçimi Orbán'a yönelik bir referandum olarak sunmayı başardı. Tisza Partisi, Avrupa Parlamentosu'nda Avrupa Halk Partisi grubu içinde yer alıyor ve kendisini merkez sağ ve Avrupa yanlısı bir parti olarak tanımlıyor olsa da — Orban hükümetine kıyasla göç politikasında da önemli bir değişiklik beklenmiyor — gerçekte, farklı ideolojilere sahip Macar toplumunun geniş kesimlerini temsil eden, Orban karşıtı, herkesi kucaklayan bir parti olmaya devam ediyor.
Uluslararası çıkarların çatıştığı bir alan
Orban’ın muhalefete geçmesiyle birlikte, Magyar’ın seçmenleri Macaristan’ın dış politikasında bir yön değişikliği bekliyor: AB ve komşu ülkelerle ilişkilerin iyileştirilmesi. Orban’ın son yıllarda izlediği Ukrayna’ya eleştirel yaklaşan dış politikasına kıyasla, Kiev ile ilişkilerin de düzelmesi bekleniyor; ilişkiler sıcak bir hal almasa bile, daha yapıcı bir nitelik kazanacak.
Seçim kampanyası sırasında Tisza, seçimi Rusya ile Avrupa arasında bir tercih olarak sunmaya çalıştı; Orban hükümetinin Moskova ile olan bağları göz önüne alındığında bu, inandırıcı görünüyordu. Hükümet değişikliğinin bir sonucu olarak, AB hedefleriyle daha uyumlu, çok daha pragmatik bir dış politika beklenebilir. Aynı zamanda, bu politika çatışmalardan tamamen arınmış olmayacak, ancak Avrupa basınının gelecekte Macaristan'ın Avrupa Konseyi'ndeki düzenli veto hakları tarafından domine edilmesi olası görünmüyor.
AB'nin önde gelen güçleriyle ilişkilerin normalleşmesinin yanı sıra, Macaristan başbakanının artık AB içindeki aşırı sağcı bir siyasi grup olan “Avrupa için Vatanseverler”i desteklemeyeceği de önemlidir. Bu durum, birçok Batı ve Orta Avrupa aşırı sağcı partisini önemli bir müttefikinden mahrum bırakacak, ancak bunun yerine Macaristan başbakanı, Avusturya, Almanya, Finlandiya ve Polonya liderleri ile aynı siyasi aileye ait olacaktır.
AB içindeki ve komşu ülkelerle ilişkilerin geliştirilmesine öncelik verilecek olsa da, 2010'ların başında başlatılan Orbán'ın “Doğu'ya Açılım” politikasının aksine, Çin, Rusya ve Türk devletleriyle ilişkilerde daha pragmatik bir yaklaşım sergilenmesi bekleniyor.
Böylece ilişkiler, mevcut kişiselleştirilmiş yaklaşımın yerini alarak daha kurumsal bir temele oturtulacaktır. Bu açıdan bakıldığında, jeopolitik açıdan seçimlerin en büyük kaybedeni Rusya'dır; Macaristan'daki iktidar değişikliği, Rusya'nın diğer Avrupa ülkeleri üzerindeki etkisinin de daha da azalmasına neden olabilir. ABD-Macaristan ilişkilerinde de benzer bir değişim beklenmektedir. Batı ile bağlarını güçlendiren bir NATO müttefiki olarak Budapeşte, daha önce sahip olduğu güçlü kişisel bağlar olmasa da, Amerikan yönetimi ile iyi ilişkiler kurmaya çalışacaktır.
Ekonomik açıdan beklentiler, yeniden büyümeye odaklanmaktadır; ancak yaklaşan enerji krizi göz önüne alındığında bu şüphesiz zorlu bir süreç olacaktır, yine de birçok kişi milyarlarca avroluk AB fonlarının serbest bırakılabileceğini umut etmektedir. Bununla birlikte, yıllarca süren anlaşmazlıkların ardından ilişkilerin düzeltilmesi kolay olmayacaktır; Macaristan hükümeti güven inşa etmek zorunda kalacak ve muhtemelen Polonya'nın örneğini takip edecektir.
