Kritik eşik aşıldı, yeni bir okyanus oluşacak: Afrika, tahmin edilenden daha hızlı ikiye ayrılıyor

Afrika kıtasının doğusunda milyonlarca yıldır süren jeolojik ayrışmanın sanılandan daha ileri bir aşamada olduğu ortaya çıktı. Bilim insanları, Doğu Afrika’daki dev yarığın “kritik eşiği” geçtiğini ve kıtanın gelecekte ikiye ayrılarak yeni bir okyanus oluşturacağını açıkladı.

Columbia Üniversitesi’nden jeolog Christian Rowan liderliğindeki araştırmaya göre Kenya ve Etiyopya boyunca uzanan Turkana Rift Bölgesi’nde yer kabuğu beklenenden çok daha fazla inceldi. Araştırmacılar, bölgedeki kabuğun merkezde yalnızca yaklaşık 13 kilometre kalınlığında olduğunu tespit etti. Riftin kenarlarında ise bu kalınlık 35 kilometreyi aşıyor.

Bilim insanlarına göre bir rift bölgesindeki kabuğun 15 kilometrenin altına inmesi, “necking” adı verilen kritik evrenin başladığı anlamına geliyor. Bu aşama, kıtasal ayrışmanın artık geri döndürülemez hale geldiğini gösteriyor.

Rowan, “Bu bölgedeki ayrışmanın düşünüldüğünden daha ileri seviyede olduğunu gördük. Yer kabuğu çok daha ince ve süreç daha hızlı ilerliyor” dedi.

Yeni bir okyanus oluşacak

Araştırmaya göre Afrika levhası halihazırda iki parçaya ayrılıyor. Kıtanın büyük bölümünü kapsayan Nubiya levhası batıya doğru hareket ederken, Somali levhası doğuya doğru ayrışıyor. Bu süreç milyonlarca yıl içinde Doğu Afrika’nın ana kıtadan kopmasına yol açacak.

Bilim insanları sonraki aşamada yer kabuğunun daha da incelerek altındaki magmanın yüzeye çıkacağını belirtiyor. Soğuyan magma yeni bir okyanus tabanı oluşturacak ve Hint Okyanusu’ndan bölgeye su dolmaya başlayacak.

Bu sürecin ilk işaretlerinin şimdiden Etiyopya’daki Afar Çöküntüsü’nde görüldüğü kaydedildi.

İnsan evrimine dair yeni ipuçları

Araştırmanın dikkat çeken bir diğer sonucu ise insan evrimiyle ilgili oldu. Turkana Rift Bölgesi, erken insan atalarına ait çok sayıda fosilin bulunduğu alanlardan biri olarak biliniyor.

Bilim insanları, bölgenin yalnızca insan evrimi açısından değil, fosillerin korunması açısından da özel koşullara sahip olduğunu düşünüyor. Araştırmaya göre yaklaşık 4 milyon yıl önce başlayan jeolojik incelme süreci bölgede tortu birikimini hızlandırdı. Bu durum fosillerin korunmasını kolaylaştırarak günümüze ulaşmalarını sağladı.

Araştırmacılar, “Tektonik değişimlerle fosil bakımından zengin katmanların oluşumu arasındaki zamanlama dikkat çekici. Bu süreç, bölgenin olağanüstü paleoantropolojik kayıtlarının oluşmasında temel rol oynamış olabilir” değerlendirmesinde bulundu.

Çalışma, bilim dergisi Nature Communications’ta yayımlandı.