Körfez'de çatışmaların alevlenmesi üzerine ABD ve İran, savaşı sona erdirme konusunda bir adım bile ilerleyemedi
Cumartesi günü, iki tarafın kırılgan bir ateşkesin ortasında Körfez'de çatışmaya girmesinin ardından ABD ile İran, aralarındaki çatışmaya bir son verme konusunda hiçbir ilerleme kaydetmiş görünmüyordu; öte yandan bir ABD istihbarat analizine göre Tahran, deniz ablukasına aylarca dayanabilir.
Son günlerde, bir ay önce ateşkesin başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı ve çevresinde en şiddetli çatışmalar yaşandı; ayrıca Birleşik Arap Emirlikleri Cuma günü yeniden saldırıya uğradı.
Washington, İran’ın nükleer programı da dahil olmak üzere daha tartışmalı konular üzerine görüşmelere başlamadan önce savaşı resmen sona erdirecek bir ABD önerisine Tahran’ın vereceği yanıtı bekliyor. Cuma günü Roma’da konuşan Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ABD’nin o gün bir yanıt beklediğini söyledi; ancak İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Tahran’ın yanıtını hâlâ değerlendirmeye aldığını belirtti.
ÇATIŞMALAR ATEŞKESİ SINAVLADI
İran'ın yarı resmi Fars haber ajansının bildirdiğine göre, Cuma günü Hürmüz Boğazı'nda İran güçleri ile ABD gemileri arasında aralıklı çatışmalar devam etti. Tasnim haber ajansı daha sonra İranlı bir askeri kaynağa atıfta bulunarak durumun sakinleştiğini ancak yeni çatışmaların yaşanabileceğini belirtti.
ABD ordusu, İran limanına girmeye çalışan İran bağlantılı iki gemiye saldırı düzenlediğini açıkladı; bir ABD savaş uçağı gemilerin bacalarına isabet ederek onları geri dönmeye zorladı.
Tahran, 28 Şubat'ta İran genelinde ABD-İsrail hava saldırılarıyla savaşın başlamasından bu yana, boğazdan geçen İran dışındaki gemilerin geçişini büyük ölçüde engelledi. Savaştan önce, dünya petrol arzının beşte biri bu dar su yolundan geçiyordu. ABD, geçen ay İran gemilerine ambargo uyguladı. Ancak konuyla ilgili bir ABD’li yetkiliye göre, CIA’nın bir değerlendirmesinde, İran’ın limanlarına uygulanan ABD ambargosunun İran’a yaklaşık dört ay daha ciddi bir ekonomik baskı yaratmayacağına işaret edildi; bu durum, seçmenler ve ABD müttefikleri arasında popüler olmayan bu çatışmada Başkan Donald Trump’ın Tahran üzerindeki etkisine dair soru işaretleri doğurdu.
Üst düzey bir istihbarat yetkilisi, ilk olarak Washington Post tarafından haberleştirilen CIA analizine ilişkin “iddiaları” asılsız olarak nitelendirdi.
Çatışmalar su yolunun ötesine de yayıldı. BAE, hava savunma sistemlerinin Cuma günü İran’dan gelen iki balistik füze ve üç insansız hava aracıyla çatışmaya girdiğini ve üç kişinin orta derecede yaralandığını açıkladı.
İran, ABD askeri üslerine ev sahipliği yapan BAE ve diğer Körfez ülkelerini defalarca hedef aldı. BAE'nin “büyük bir tırmanış” olarak nitelendirdiği olayda İran, Trump'ın boğazdaki gemilere eşlik etmek için duyurduğu ve 48 saat sonra askıya aldığı “Özgürlük Projesi”ne yanıt olarak bu hafta saldırılarını yoğunlaştırdı.
Trump Perşembe günü, 7 Nisan'da ilan edilen ateşkesin çatışmalara rağmen hâlâ geçerli olduğunu söylerken, İran ise ABD'yi ateşkesi ihlal etmekle suçladı.
Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi Cuma günü, “Diplomatik bir çözüm masaya her konduğunda, ABD pervasız bir askeri macerayı tercih ediyor” dedi. İran'ın Mehr haber ajansı, Perşembe günü geç saatlerde ABD Donanması'nın bir İran ticari gemisine düzenlediği saldırı sonucunda bir mürettebat üyesinin öldüğünü, 10 kişinin yaralandığını ve altı kişinin kayıp olduğunu bildirdi.
ABD DİPLOMASİ YOLUNU TERCİH EDİYOR, YAPTIRIMLARI ARTIRIYOR
ABD, bu çatışmada uluslararası alanda pek destek bulamadı. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile görüşmesinin ardından Rubio, İtalya ve diğer müttefiklerin boğazı yeniden açmaya yönelik Washington’un çabalarını neden desteklemediklerini sorguladı ve Tahran’ın uluslararası bir su yolunu kontrol etmesine izin verilmesi halinde bunun tehlikeli bir emsal teşkil edeceği uyarısında bulundu.
Diplomasi yolunu izlerken ABD, İran'a baskı yapmak için yaptırımları da artırdı.
Trump'ın Çin'e giderek Cumhurbaşkanı Xi Jinping ile görüşmesinden birkaç gün önce, ABD Hazine Bakanlığı Cuma günü, İran ordusunun Tahran'ın Shahed insansız hava araçlarını üretmek için kullanılan silah ve hammaddeleri temin etme çabalarına yardım ettikleri gerekçesiyle, aralarında Çin ve Hong Kong'dan birkaçının da bulunduğu 10 kişi ve şirkete yönelik yaptırımlar uygulayacağını duyurdu.
Hazine Bakanlığı yaptığı açıklamada, İran'ın yasadışı ticaretini destekleyen herhangi bir yabancı şirkete karşı harekete geçmeye hazır olduğunu ve Çin'in bağımsız petrol rafinerileriyle bağlantılı olanlar da dahil olmak üzere yabancı finans kurumlarına ikincil yaptırımlar uygulayabileceğini belirtti.
