Körfez petrol üreticileri Hürmüz Boğazı'na alternatif hatlar için seferber oldu

Savaş öncesinde, Basra Körfezi'nden çıkan günde yaklaşık 15 milyon varil petrol Hürmüz Boğazı'ndan geçiyordu; dünya piyasalarında işlem gören petrolün yaklaşık beşte biri barış zamanında bu deniz dar geçidinden taşınıyordu.

Boğazın hâlâ büyük ölçüde kapalı olduğu ve fiyatların yüksek seyrettiği bir dönemde, Körfez yetkilileri, enerji şirketleri ve piyasa analistlerine göre, Kızıldeniz, Süveyş Kanalı ve Umman Körfezi üzerinden sevkiyatı artırmak için en az yedi büyük boru hattı projesi ya inşa halinde, ya planlama aşamasında ya da müzakere ediliyor.

İran savaşı bu ay yeniden alevlenmişken, bu haber yazılırken Brent tipi ham petrolün varil fiyatı yeniden 93 dolar civarında seyrediyor; bu, hazirandaki kısa ömürlü ateşkesin ardından görülen yaklaşık 72 dolar seviyesinin oldukça üzerinde. ABD gösterge petrolü WTI da varil başına yaklaşık 90 dolara yükselmiş durumda.

Veri şirketi Kpler'de kıdemli araştırmacı olan Victoria Grabenwöger, Hürmüz Boğazı'na bu denli bağımlı kalmanın “artık makul bir uzun vadeli strateji olmadığını” söylüyor.

Şimdiden iki alternatif çıkış hattı var ve ikisi de kapasitelerinin sınırına dayanmış durumda.

Suudi Arabistan'ın, İran-Irak savaşı sırasında Tahran deniz taşımacılığını tehdit ederken 1980'lerde inşa edilen Doğu-Batı boru hattı, ham petrolü Abqaiq tesislerinden Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu limanına taşıyor; buradan kalkan tankerler ya güneye, Arap Denizi'ne doğru ya da kuzeye, Süveyş Kanalı'na yöneliyor.

Bu arada Birleşik Arap Emirlikleri, Hürmüz Boğazı'nın yaklaşık 145 kilometre güneyinde, Umman Körfezi kıyısındaki limanı Füceyre'ye daha fazla petrol sevk ediyor.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi'ne göre, savaş öncesinde bu iki hat birlikte günde yaklaşık 3,5 ile 5,5 milyon varil arasında yedek kapasiteye sahipti; bugün ise ikisi de neredeyse tam kapasite çalışıyor ve toplamda günde yaklaşık 6,5 milyon varili buluyor.

Abu Dabi'nin devlet petrol şirketi de savaş öncesi başlattığı bir projeyi tamamlamak için yarışıyor.

Kpler'e göre, yaklaşık yarısı tamamlanan 3 milyar dolar (2,6 milyar avro) bütçeli, 300 kilometrelik yeni Füceyre boru hattı mevcut hatla paralel döşeniyor ve günlük sevkiyatı 1,2 milyon varilin üzerinde artıracak şekilde tasarlandı. Şirket, limanın da genişletilmesi gerektiği için, resmen açıklanan 2027 başı bitiş hedefinin 2027 ortasına sarkmasını bekliyor.

Kpler, bu takvimin bile ancak abluka sayesinde mümkün hale geldiğini savunuyor.

Kızıldeniz rahatlatıyor, Kızıldeniz risk taşıyor

Kızıldeniz güzergahının da kendi zaafları var; bu hafta yaşananlar bunu bir kez daha hatırlattı.

İran destekli Yemenli Husiler, krallığın Yemen'e uyguladığı abluka ve Sana Havalimanı'na yönelik saldırıya misilleme olarak Suudi bağlantılı deniz taşımacılığına abluka ilan etmişti. Grup perşembe günü Encelia ve Layla adlı iki Suudi tankerine saldırdıklarını ve her ikisini de ateşe verdiklerini açıkladı.

Suudi devlet medyası, Encelia'nın baş tarafında çıkan yangında can kaybı olmadığını bildirdi. Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları merkezi ise El Şukayk'ın güneybatısında “kimliği belirsiz bir mühimmatın” isabet ettiği bir tanker olduğunu duyurdu.

İran destekli bu grup, dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 12'sinin geçtiği deniz dar boğazı Bab el-Mandeb'de daha önce de kesintilere yol açmıştı; Husilerin 2019'daki bir insansız hava aracı saldırısı, Doğu-Batı boru hattının geçici olarak kapatılmasına neden olmuştu.

ARŞİV. Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz kıyısındaki Cidde liman kentinde uçan martılar, Ekim 2019 AP Photo/Amr Nabil

Irak'ın Washington'a 60 milyar dolarlık bahsi

Koşuşturmanın en yoğun yaşandığı ülke ise, gelirlerinin yaklaşık yüzde 90'ını petrol ihracatından elde eden ve Hürmüz Boğazı'na bağımlılığı nedeniyle üretimi kısmak zorunda kalan Irak.

Başbakan Ali el-Zeidi, Reuters'a göre enerji, sağlık ve teknoloji alanlarını kapsayan ve ExxonMobil, Shell, Halliburton, KBR ile GE Vernova'nın da yer aldığı, toplam değeri 60 milyar doların üzerinde olan 48 anlaşma imzalayarak geçen hafta Washington'dan döndü.

Paketin merkezinde, uzun süredir atıl durumdaki Kerkük sahalarından Akdeniz kıyısındaki Banyas limanına uzanan boru hattının yeniden inşasına ilişkin Suriye ile yapılan anlaşma yer alıyor. Irak devlet medyası projeyi Chevron'un üstleneceğini aktarırken, planı memnuniyetle karşılayan ABD Dışişleri Bakanlığı hattı, başlangıçta günlük 2 milyon varil kapasiteye sahip “kritik bir enerji koridoru” olarak nitelendirdi.

Bağdat ayrıca Basra'dan Ürdün'ün Akabe kentine uzanacak bir hat seçeneğini de değerlendiriyor.

ABD'nin Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack, bu anlaşmaların Hürmüz Boğazı'nı “ikincil bir ayrıntıya” dönüştüreceğini öngördü.