İran'ın yönetim şeması: Dini ve siyasi figürlere bir bakış

Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail cumartesi günü İran'a yönelik geniş çaplı bir saldırı başlattı.

ABD Başkanı Donald Trump, İran halkına "kaderlerinin kontrolünü ellerine almaları" ve 1979'dan bu yana ülkeyi yöneten İslami liderliğe karşı ayaklanmaları çağrısında bulundu.

İsrailli yetkililer Associated Press'e (AP) yaptıkları açıklamada, saldırıda dini lider Ayetullah Ali Hamaney'in yanı sıra diğer üst düzey askeri yetkililerin de hayatını kaybettiğini bildirdi.

Trump, kısa bir süre sonra sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Hamaney'in ölümünü doğrulayarak, bu durumun "İran halkı için ülkelerini geri almaları adına tarihteki en büyük fırsat" olduğunu ifade etti.

Netanyahu: Hamaney'in öldüğüne dair göstergeler varTrump, İran dini lideri Ali Hamaney'in öldürüldüğünü açıkladı

Ancak İran'ın en üst düzey liderleri öldürülmüş olsa bile, bir rejim değişikliğinin garantisi bulunmuyor. İşte, İran'ın en önemli siyasi ve dini figürlerine dair kapsamlı bir bakış.

Dini lider Ali Hamaney

1989 yılında, İslam Cumhuriyeti'nin kurucusu Ruhullah Humeyni'nin ölümünün ardından dini liderlik makamına gelen Hamaney, 1979 devriminde Şah Muhammed Rıza Pehlevi'nin devrilmesinde kritik bir rol oynamıştı.

Tüm siyasi ve dini meselelerde son sözü söyleme yetkisine sahip olan 86 yaşındaki Hamaney, aynı zamanda İran Silahlı Kuvvetleri'nin Başkomutanı olarak biliniyor.

"Rejimin bekçisi" konumundaki paramiliter Devrim Muhafızları Ordusu doğrudan ona bağlı.

Hamaney, ülkede daha önce yaşanan protesto dalgalarının bastırılmasında kilit rol oynamıştı.

Bu fotoğrafta Ayetullah Ali Hamaney, askeri kıyafetlerle görülüyor, Ekim 1981 AP Photo

Geçtiğimiz günlerde İran'ın herhangi bir Amerikan saldırısına misilleme yapmaya hazır olduğunu belirtmişti.

Cumartesi günkü ilk saldırılardan biri Hamaney'in ofislerinin yakınına isabet etti.

AP'ye konuşan iki İsrailli yetkili, resmi açıklama yapılana kadar isimlerinin gizli tutulması kaydıyla Hamaney'in öldüğünü bildirdi.

Trump da daha sonra Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda bu ölümü teyit etti.

Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan

Geniş kesimlerce reformist bir isim olarak görülen eski kalp cerrahı Mesud Pezeşkiyan, 28 Temmuz 2024'te göreve başladı.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Birleşmiş Milletler'in 80. Genel Kurulu için New York'ta, 24 Eylül 2025 AP Photo

İran'da cumhurbaşkanı, hiyerarşideki en yüksek ikinci yetkilidir. Hükümetin başı olarak günlük yönetimden, ekonomi politikalarından ve dini liderin kararnamelerinin uygulanmasından sorumludur.

Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi

Deneyimli bir diplomat olan Arakçi, artık yürürlükte olmayan 2015 nükleer anlaşmasının kilit müzakerecilerinden biriydi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi 30 Ocak'ta İstanbul'da düzenlenen bir etkinlikte Türk Dışişleri Bakanı Hakan Fidan (sağda) bir araya gelmişti. AP Photo

21 Ağustos 2024'te göreve atanan Arakçi, cumartesi günkü saldırıdan günler önce ABD ile yaşanacak bir çatışmanın "yıkıcı bir savaş" olacağı uyarısında bulunmuş ve Tahran'ın barışçıl bir çözümden yana olduğunu yinelemişti.

Kamu Politikası Danışmanı Ali Laricani

İran'ın en köklü siyasi ailelerinden birinden gelen Laricani, eski bir Meclis Başkanı ve kıdemli politika danışmanı.

Trump yönetimiyle yürütülen nükleer müzakerelerde strateji belirlemek üzere Hamaney'in danışmanı olarak atanmıştı.

Ali Laricani, Hizbullah'ın İsrail saldırısında öldürülen lideri Hasan Nasrallah'ın Lübnan Beyrut'ta düzenlenen cenaze töreninde, 27 Eylül 2025 AP Photo

Ocak ayında ABD, protestoların bastırılmasındaki rolü nedeniyle Laricani'ye ek yaptırımlar uygulamıştı.

ABD Hazine Bakanlığı, onu protestoculara karşı şiddet çağrısı yapan ilk yetkililerden biri olmakla suçluyor.

Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei

Muhafazakar bir hukukçu ve sertlik yanlısı bir savcı olan Ejei, 2021'den bu yana Yargı Erki'nin başında bulunuyor.

Gulam Hüseyin Muhsini Ejei AP Photo

Hamaney'e olan sadakatiyle tanınan Ejei, devlet medyasında yer alan açıklamalarında, huzursuzluk dalgasının arkasındakilere karşı "hiçbir müsamaha gösterilmeyeceğini" ifade etmişti.

Uzmanlar Meclisi Başkanı Muhammed Ali Muvahhedi Kermani

Kermani, bir sonraki dini lideri seçmekle görevli olan 88 kişilik din adamları heyetinin (Uzmanlar Meclisi) başında.

Muhammed Ali Muvahhedi Kermani AP Photo

Bu kurum, İran'ın Vatikan'daki Kardinaller Koleji'ne benzer bir yapısı olarak nitelendirilir.

Anayasayı Koruyucular Konseyi Sekreteri Ahmed Cenneti

Cenneti, 12 üyeli Anayasayı Koruyucular Konseyi'nin fiili lideri. Konsey, adayların ve yasaların İslami sisteme uygunluğunu denetliyor.

Ahmed Cenneti AP Photo

Dini lider ile uyumlu görülmeyen cumhurbaşkanı adaylarını diskalifiye etme yetkisine sahip.

Hamaney'in Özel Kalem Müdürü Mohammad Golpayegani

Uzun süredir Hamaney'in en yakın sırdaşlarından biri olan din adamı Golpayegani, Dini Liderlik ofisinin idaresinden sorumlu.

Uluslararası İlişkiler Danışmanı Ali Ekber Velayeti

Asıl mesleği tıp doktorluğu olan Velayeti, eski bir dışişleri bakanı ve nükleer politika dahil olmak üzere uluslararası ilişkilerde Hamaney'in en üst düzey danışmanı.

Ali Ekber Velayeti AP Photo

Dış Politika Danışmanı Kemal Harrazi

Eski bir diplomat ve dışişleri bakanı olan Harrazi, özellikle Washington ile yürütülen son nükleer görüşmelerde Hamaney'in en güvendiği isimlerden biri olmuştu.

Kemal Harrazi JOCKEL FINCK/AP

Birinci Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed Rıza Arif

Cumhurbaşkanının en önemli yardımcılarından biri olan Arif, cumhurbaşkanının yokluğunda kabine toplantılarına başkanlık ederken, meclis ile hükümet arasındaki koordinasyonu sağlıyor.

Muhammed Rıza Arif AP Photo

Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf

Eski Tahran Belediye Başkanı ve emekli Devrim Muhafızları generali olan Kalibaf, 27 Mayıs 2025'te yeniden Meclis Başkanı seçildi.

1999 ve 2003 yıllarındaki öğrenci olaylarının bastırılmasıyla ilişkilendirilen muhafazakar bir siyasetçi.

Muhammed Bakır Kalibaf VAHID SALEMI/AP2005

Tahran Cuma İmamı Ahmed Hatemi

Anayasayı Koruyucular Konseyi ve Uzmanlar Meclisi üyesi olan Hatemi, sertlik yanlısı görüşleriyle tanınan etkili bir dini figür.

Protestocular için idam cezası talep etmiş ve muhalifleri dış güçlerin "hizmetkarları" olarak nitelendirmişti.

Dini liderin Oğlu Mücteba Hamaney

Hamaney'in ikinci büyük oğlu olan Mücteba, orta düzey bir din adamı ve babasının muhtemel halefi olarak görülüyor.

Mücteba Hamaney AP Photo

Devrim Muhafızları ile çok yakın bağları olan Mücteba'nın, babasının "kapı bekçisi" olarak perde arkasında büyük bir nüfuza sahip olduğu belirtiliyor.