İran’da reformist siyasetçilere operasyon: Üst düzey isimler gözaltında

İran’da yetkililer, binlerce kişinin hayatını kaybettiği protestoların sert şekilde bastırılmasının ardından başlayan baskı kampanyasını genişleterek reformist siyasi hareketin önde gelen isimlerini gözaltına aldı.

Medya raporlarında, hareket içindeki yetkililere dayandırılan bilgilere göre güvenlik güçleri en az dört önemli reformist figürü gözaltına aldı. Gözaltılar, sokak protestocularının hedef alınmasından, önceden İran sistemi içinde faaliyet gösteren köklü siyasi aktörlerin hedef alınmasına doğru bir yön değişikliğine işaret ediyor.

Gözaltına alınan isimler arasında, reform yanlısı birçok siyasi grubu temsil eden Reformist Cephe’nin lideri Azar Mansuri ile reformist Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi döneminde görev yapan diplomat Mohsen Aminzadeh bulunuyor.

Yetkililer ayrıca, 1979 yılında ABD’nin Tahran Büyükelçiliği’nin işgaline liderlik ederek 444 gün süren rehine krizine yol açan öğrenci hareketinin öncülerinden Ebrahim Asgharzadeh’i de gözaltına aldı.

Gözaltıların, reformist liderlerin ocak ayında yayımladığı ve 86 yaşındaki İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in görevden ayrılması ile ülkenin bir geçiş konseyi tarafından yönetilmesi çağrısında bulunan açıklamayla bağlantılı olduğu değerlendiriliyor.

Tahran savcıları, İran’ın resmi haber ajansı IRNA’ya yaptıkları açıklamada dört kişinin tutuklandığını ve başka isimlerin de ifadeye çağrıldığını duyurdu. Savcılar, şüphelileri İran’ın ABD ve İsrail’den askeri tehditlerle karşı karşıya olduğu bir dönemde ülkeyi istikrarsızlaştırmaya çalışmakla suçladı.

Öte yandan, cezaevinde bulunan Nobel Barış Ödülü sahibi Nergis Muhammedi’ye yedi yılı aşan ek hapis cezası verilmesi, yetkililerin protestolarla bağlantılı eleştirileri susturma kararlılığını gösterdi.

Uluslararası Kriz Grubu İran analisti Ali Vaez, gözaltıların hükümetin sokak protestolarını bastırmasının ardından ılımlı muhalefeti de ortadan kaldırma çabasının göstergesi olduğunu söyledi.

Vaez, “Rejim sokakları sertlikle susturduktan sonra şimdi dikkatini kendi içindeki muhalefete çevirdi,” değerlendirmesinde bulundu.

Reformistlerin toplumsal desteği belirsiz

Reformistlerin toplumdaki desteğinin sürüp sürmediği ise net değil. Protestolar sırasında göstericilerin “Hamaney’e ölüm” sloganları attığı ve sürgündeki İran veliaht prensine destek verdiği görülürken, bu durumun İslam Cumhuriyeti sistemi içinde siyaset yapan reformistleri de kapsayan geniş bir reddiye anlamına geldiği yorumları yapıldı.

Ocak ayı başında başlayan protestoların ardından yaşanan güvenlik operasyonlarında insan hakları örgütleri ve İran içindeki kaynaklar, 30 binden fazla kişinin hayatını kaybetmiş olabileceğini bildiriyor. Ancak kesin rakamlar tartışmalı olmaya devam ediyor. On binlerce kişinin de gözaltına alındığı belirtiliyor.

Diplomasi ve askeri gerilim aynı anda

Gözaltılar, Tahran ile Washington arasında diplomatik temasların yeniden başladığı bir döneme denk geldi. İki ülke geçen hafta Umman’da nükleer müzakereler yürüttü. Bu görüşmeler, İran ile İsrail arasında yaşanan 12 günlük çatışma sırasında ABD’nin İran nükleer tesislerine düzenlediği hava saldırılarından bu yana yapılan ilk temas oldu.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran’daki diplomatik toplantıda yaptığı konuşmada İran’ın uranyum zenginleştirme hakkından vazgeçmeyeceğini söyledi. Bu konu, ABD Başkanı Donald Trump ile yaşanan temel anlaşmazlık başlıklarından biri olarak görülüyor.

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun bu hafta Washington’a giderek İran konusunu görüşmesi bekleniyor.

ABD ise bölgede askeri varlığını artırarak USS Abraham Lincoln uçak gemisini ve beraberindeki deniz ve hava unsurlarını Ortadoğu’ya konuşlandırdı. Bu hamlenin hem Tahran’a baskı oluşturmayı hem de olası bir askeri operasyon için hazırlık sağlamayı amaçladığı değerlendiriliyor.

İran makamları ayrıca, 1979 İslam Devrimi’nin yıldönümü kapsamında, İmam Humeyni Uzay Üssü’nün bulunduğu Simnan eyaletinde pazartesi ve salı günleri roket fırlatmaları yapılacağı konusunda pilotları uyardı.