İran, yaptırımların kaldırılması karşılığında zenginleştirilmiş uranyumu seyreltmeyi teklif etti

İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Mohammad Eslami, Tahran’ın İran’a yönelik yaptırımların kaldırılması halinde yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunu seyreltmeye hazır olduğunu belirtti. Açıklama, Washington ile dolaylı görüşmelerin ardından pazartesi günü yapıldı.

Eslami, resmi IRNA haber ajansına yaptığı açıklamada, yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumun seyreltilmesi olasılığının, “karşılığında tüm yaptırımların kaldırılıp kaldırılmayacağına bağlı olduğunu” ifade etti.

Açıklamada, Eslami’nin İran’a yönelik tüm uluslararası yaptırımları mı yoksa yalnızca ABD tarafından uygulanan yaptırımları mı kastettiği netlik kazanmadı.

Bu teklif, İran’ın geçen yıl İsrail ve ABD ile yaşanan çatışma öncesinde sahip olduğu 400 kilogramdan fazla yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun nerede bulunduğunun hâlâ bilinmediği bir dönemde geldi.

Birleşmiş Milletler nükleer denetçileri, uranyum stokunun yerini en son 10 Haziran’da, İsrail’in İran’ın nükleer tesislerine saldırı başlatmasından 3 gün önce kayda geçirmişti.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) Mayıs 2025 tarihli raporuna göre söz konusu stok, yüzde 90 silah seviyesine kadar zenginleştirilmesi halinde dokuz nükleer silah üretmeye yetecek miktarda.

Haziran saldırıları nükleer programı zayıflattı

İran, geçen yıl haziran ayında İsrail ve ABD’nin nükleer tesislere yönelik saldırılarından önce uranyumu yüzde 60 oranında zenginleştiriyordu. Bu seviye, 2015’te dünya güçleriyle imzalanan nükleer anlaşmada izin verilen yüzde 3,67 sınırının oldukça üzerinde.

İsrail, 13 Haziran 2025’te İran’a ait onlarca nükleer tesis, askeri üs ve altyapı hedefini vurdu. Bunu, 22 Haziran’da ABD’nin Fordo, Natanz ve İsfahan’daki nükleer tesislere sığınak delici bombalarla düzenlediği saldırılar izledi.

Saldırılar, İran’ın uranyum zenginleştirme kapasitesine ciddi zarar verdi. Ancak UAEA Başkanı Rafael Grossi, Tahran’ın birkaç ay içinde uranyum zenginleştirmeye yeniden başlayabileceğini belirtti.

Uranyumun seyreltilmesi, zenginleştirme oranının belirli bir eşik değerin altına düşürülmesi için karışım maddeleriyle harmanlanması anlamına geliyor.

UAEA’ya göre İran, yüzde 60 oranında uranyum zenginleştiren tek nükleer silaha sahip olmayan ülke konumunda.

Umman’daki görüşmeler sonrası dolaylı müzakereler sürecek

Eslami’nin açıklaması, İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ile ABD’nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff’un geçen cuma Umman’da gerçekleştirdiği dolaylı görüşmelerin ardından geldi. Bu temaslar, haziran ayındaki çatışmalardan bu yana yapılan ilk müzakereler oldu.

Taraflar görüşmelerin sürdürülmesi konusunda mutabık kaldı. Ancak Araghchi, “oluşan güvensizliğin ciddi bir zorluk olduğunu” söyledi.

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın uranyum zenginleştirmeyi tamamen yasaklamasını defalarca talep etti. Tahran ise bu koşulu kabul edilemez buluyor ve bunu 2015 anlaşmasına kıyasla çok daha elverişsiz olarak değerlendiriyor.

İran, 191 ülkenin taraf olduğu Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT) kapsamında sivil nükleer program yürütme hakkına sahip olduğunu savunuyor.

ABD öncülüğündeki Batılı ülkeler ise İran’ın nükleer silah geliştirmeyi hedeflediğinden şüpheleniyor. İran ise bu iddiaları sürekli olarak reddediyor.