İran gemileri, önemli askeri kimyasallarla bağlantılı Çin limanından ayrıldı

Washington Post'un gemi takip verileri, uydu görüntüleri ve Hazine Bakanlığı kayıtlarını analizine göre, ABD'nin Tahran'ın balistik füze programına malzeme sağladığını iddia ettiği İranlı bir şirkete ait iki gemi, bu hafta Çin'deki bir kimyasal depolama limanından yüküyle birlikte ayrıldı ve İran'a doğru yola çıktı.

Gemiler, ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği'nin yaptırımlarına tabi olan ve ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından “İranlı nükleer silah yaygınlaştırıcıları ve tedarikçileri için tercih edilen nakliye şirketi” olarak tanımlanan devlet şirketi İran İslam Cumhuriyeti Nakliye Hatları'na (IRISL) aittir.

Sırasıyla 6.500 ve 14.500 adet 20 fit uzunluğunda konteyner taşıyabilen Shabdis ve Barzin gemileri, Çin'in güneydoğu kıyısındaki Zhuhai kentindeki Gaolan limanına demirlemişti. Uzmanlar The Post'a, Gaolan'ın İran'ın füze programı için çok ihtiyaç duyduğu katı roket yakıtının önemli bir öncüsü olan sodyum perklorat gibi kimyasalların yüklendiği bir liman olduğunu söyledi.

Yılın başından bu yana bir düzine başka IRISL gemisi de limanı ziyaret etti. Ancak uzmanlar, ABD ve İran'ın doğrudan çatışma halinde olduğu bir dönemde, Çin'in — Amerika'nın başlıca ve en güçlü stratejik rakibi — bu tür bir harekete karşı temkinli davranacağını bekledikleri için, Pekin'in şu anda İran'a silahla ilgili malzeme taşıyan gemilerin ayrılmasına izin vermesinin dikkat çekici olacağını söylediler.

Carnegie Uluslararası Barış Vakfı'nın kıdemli araştırmacısı Isaac Kardon, The Post'a verdiği demeçte, “Çin bu gemileri limanda tutabilir, idari gecikme uygulayabilir, gümrükte alıkoyma gerekçesi uydurarak herhangi bir bürokratik araç kullanabilirdi, ancak bunu yapmadı” dedi. “Bu, Pekin'in kamuoyuna itidal çağrısı yaptığı aktif bir savaş sırasında yapılan kasıtlı bir politika tercihi.”

IRISL büyük bir ticari taşıyıcı olarak faaliyet gösterse de, Kardon bu sevkiyatların koşullarının yükün sodyum perklorat olduğunu kuvvetle işaret ettiğini söyledi. “Geçmişteki kayıtlara bakıldığında, en makul açıklama, geçen bir yıldan fazla süredir taşıdıkları aynı malı yükledikleri yönünde” dedi. Washington'daki Çin Büyükelçiliği, yorum talebine yanıt vermedi. Pentagon, Beyaz Saray ve ABD Hazine Bakanlığı da yorum taleplerine yanıt vermedi.

7 Mart itibarıyla Shabdis ve Barzin

İki gemi, ABD ve İsrail'in İran'a saldırı başlatmasından birkaç gün sonra Gaolan limanından yüküyle ayrıldı.

Barzin Cumartesi günü Gaolan limanına ulaştı. Pazartesi günü ayrılırken geminin suya batma derinliğine bakıldığında, yük almış olduğu anlaşılıyor. Gemi takip verilerinde yer alan ve “su çekimi” olarak bilinen bu veri, Shabdis'in Çarşamba günü vardığı saat ile Perşembe günü ayrıldığı saat arasında yük almış olduğunu da gösteriyor. Denizcilik istihbarat şirketi Pole Star Defense, The Post'un su çekimi analizini bağımsız olarak doğruladı.

İran yaptırımları konusunda çalışmış ve şu anda Demokrasileri Savunma Vakfı'nda kıdemli danışman olarak görev yapan eski ABD Hazine yetkilisi Miad Maleki, “Gaolan limanı, güney Çin'deki en büyük sıvı kimyasal depolama terminallerinden bazılarına ev sahipliği yapıyor” dedi.

Maleki, Gaolan limanından İran'a kimyasal madde transferlerinin geçmişine, IRISL'nin bu sürece dahil olmasına ve Barzin ile Shabdis gemilerinin hareketlerine dayanarak, şu anda transit halinde olan iki geminin sodyum perklorat taşıdığına dair bir değerlendirme yaptığını belirtti.

Gemilerin konumları, su çekimleri, hızları, rotaları ve varış noktaları gibi bilgileri gerçek zamanlı olarak sağlayan AIS verilerine göre, cumartesi günü gemiler Güney Çin Denizi'ndeydi. Veriler, küresel istihbarat şirketi Kpler tarafından sağlandı.

Barzin, Malezya açıklarında demir attı. Varış noktası, yaklaşık 4.000 mil uzaklıktaki Bandar Abbas limanı olmaya devam ediyor ve geminin önümüzdeki cumartesi günü bu limana varması bekleniyor. Shabdis şu anda seyir halinde ve yaklaşık 4.500 mil yol kat etmesi gerekiyor. Geminin 16 Mart'ta İran'ın Chabahar limanına varması bekleniyor. Her iki liman da Hürmüz Boğazı'nda bulunuyor ve İran'ın önemli deniz üslerine ev sahipliği yapıyor. Pazartesi günkü uydu görüntülerinde, geçen hafta sonu başlayan ABD ve İsrail saldırıları sonrasında Bandar Abbas'ın vurulmasının ardından birçok noktadan siyah dumanların yükseldiği görülüyor.

Hazine Bakanlığı'nın Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi, geçen yıl İran'ın balistik füze üretimini kesintiye uğratmayı amaçlayan yaptırımlar açıkladı. Bu yaptırımlar, Çin'den İran'a sodyum perklorat ve dioktil sebakat akışını durdurmaya odaklanıyordu. Sodyum perklorat, amonyum perklorat üretiminde kullanılır. Amonyum perklorat ve dioktil sebakat, balistik füzelere güç sağlayan katı yakıtlarda kullanılabilir.

Amerika Birleşik Devletleri yıllardır Çin'i müttefiki İran'a füze teknolojisi ve malzemeleri sağladığını suçluyor. Pekin ise doğrudan yardım sağladığını sık sık reddediyor ve ABD'nin suçlamalarının ticari veya çift kullanımlı ticareti abarttığını söylüyor. Sodyum perkloratın roket yakıtları ve havai fişekler dışında sivil kullanım alanları oldukça sınırlıdır.

Washington Yakın Doğu Politikası Enstitüsü'nün kıdemli araştırmacısı Grant Rumley, bu hafta Gaolan limanından ayrılan gemilerin sodyum perklorat taşıması halinde, bunun Çin'in bölgedeki çıkarlarını dengeleme konusundaki önceki yaklaşımından bir sapma olacağını söyledi.

“Körfez ülkelerine füzeler ve insansız hava araçları yağarken, İran'a yönelik bu tür bir destek gösterisi, Çin'in bir dizi Körfez ülkesiyle ilişkilerinin bozulmasına yol açabilir” diye devam etti. “Bu, alışılmadık derecede cesur bir strateji.”

Yıl başından bu yana Gaolan limanını ziyaret eden IRISL'ye ait diğer 12 gemi, Barzin ve Shabdis ile aynı terminale demirledi ve taslak değişikliklere göre, biri hariç hepsi kargo aldı. Uzmanlara ve istihbarat teşkilatlarının değerlendirmelerine ve uydu görüntülerine dayanan medya raporlarına göre, Barzin gibi birkaç geminin sodyum perklorat taşıdığı biliniyor.

Şubat ortasında bir haftalık süre boyunca, ABD güçleri İran yakınlarında toplanırken ve ikinci tur nükleer müzakereler bir ilerleme kaydedilmeden sona ererken, bazı gemiler neredeyse her gün Gaolan limanından geçiş yaptı.

Taslak analiz, gemilerin çoğunun, ülkenin konteyner ticaretinin büyük çoğunluğunu gerçekleştiren İran'ın Shahid Rajaee limanında yüklerini boşalttığını gösteriyor. Geçen yıl, limanda meydana gelen patlamada en az 17 kişi hayatını kaybetmiş, Post'un görseller üzerinde yaptığı inceleme, patlamanın bir nakliye konteynerinde başlayan kimyasal bir yangından kaynaklandığını ortaya koymuştu. Uzmanlar, dumanın renginin perkloratların varlığını gösterdiğini söylemişti.

AIS verileri, bazı gemilerin son zamanlarda ABD-İsrail saldırıları nedeniyle planlanan rotalarını değiştirmek zorunda kaldığını gösteriyor.

Bandar Abbas'a giden üç gemi Hamouna, Abyan ve Arzin saldırılar başladıktan sonra AIS varış noktalarını “açık deniz” olarak değiştirdi ve Cumartesi günü İran sularına yakındı. Bir diğeri olan Basht ise Perşembe günü Bandar Abbas'tan yaklaşık 13 mil uzaklıkta AIS verilerini iletmeyi durdurdu.

Bu arada, en az iki IRISL gemisi Gaolan limanına doğru yol alıyor.

ABD ve İsrail saldırıları, İran'ın füze depolama sığınaklarını ve yer altı depolarını vurdu. Kardon, The Post'a “Tahran'ın itici yakıt öncülleri ihtiyacı acil olmaktan çıkıp hayati bir hal aldı” dedi.

(Washington Post)