IEA, Avrupa zorlu kışa hazırlanırken ek petrol rezervi satışını gündeme getirebilir

IEA, arz dar boğazını hafifletmek amacıyla stratejik petrol rezervlerinden ek miktarların piyasaya sürülmesinin gündeme gelebileceğine işaret etti.

Dublin'de düzenlenen AB enerji bakanları toplantısında konuşan Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Fatih Birol, ajansın Mart ayından bu yana stratejik rezervlerinden 400 milyon varil ham petrol serbest bıraktığını, bunun üçte birinin ise hâlâ “piyasalara ulaşmadığını” söyledi.

Serbest bırakılan miktarın “toplam stokların yüzde 20’sine karşılık geldiğini” belirten Birol, “Yüzde 80 hâlâ cebimizde. Bir ihtiyaç doğarsa ve üye ülkelerimiz de onaylarsa, mevcut ve gelecekteki piyasa zorluklarını gidermek için harekete hazırız” diye ekledi.

Ayrıca şu anda bunun “IEA’nın bir numaralı gündem maddesi olmadığını” vurguladı.

Birol’un açıklamaları, AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen’in Salı günü İran’daki savaşın başlamasından bu yana Avrupa’nın katlandığı ek maliyetleri anlatırken geldi. Jørgensen, savaşın patlak vermesinden bu yana Avrupa Birliği ülkelerinin enerji ithalatı için fazladan 100 milyar avrodan fazla harcadığını, buna rağmen “tek bir ek gaz ya da petrol molekülü bile” almadıklarını söyledi.

Hürmüz Boğazı’ndan geçen sevkiyatlardaki aksama, küresel petrol ve dizel arzını daha da sıkıştırdı. Savaş öncesinde dünya çapında ticareti yapılan petrolün yaklaşık beşte biri bu suyolundan geçiyordu ve Avrupa ithal edilen dizele büyük ölçüde bağımlı.

Jørgensen, Birliğin ithal fosil yakıtlara bağımlılığını azaltmak için elektrik üretimi ve enerji altyapısına yatırımların hızlandırılması çağrısında bulundu.

AB, 2022’de Ukrayna’nın topyekûn işgalinin ardından Rus enerjisine bağımlılığını azaltınca, özellikle dizel alanında ABD’den yaptığı enerji ithalatına daha bağımlı hale geldi.

Birol, “Avrupa, dizel söz konusu olduğunda, eğer en kırılgan bölge değilse bile en kırılgan bölgelerden biri; çünkü Avrupa çok büyük miktarda dizel ithal ediyor ve sert bir döneme, kış mevsimine giriyoruz” dedi.

ABD, ağustos ayında AB’nin dizel ithalatının yaklaşık yarısını karşıladı.

Avrupa’nın dizel arzı, Rus petrol ürünlerine yönelik AB yaptırımlarının 2023’te yürürlüğe girmesinden bu yana daralmış durumda. Orta Doğu kaynaklı sevkiyatlardaki bozulma da ABD’den gelen dizel gönderilerine talebi artırdı.

Şimdi ise Avrupa, dizel arzı halihazırda sıkışıkken kışa girerken, ABD ihracat kısıtlamalarını gündemine aldı. Euronews’in daha önce aktardığına göre Avrupa Komisyonu, olası bir ABD ihracat yasağını her iki ekonomiye de zarar verebilecek “kötü bir fikir” olarak nitelendirdi.

Akaryakıt fiyatları zaten yüksek. AB’de ortalama dizel fiyatı geçen hafta litre başına rekor düzey olan 2,23 avroya ulaştı. Euronews’in aktardığına göre geçen hafta salı günü dizelin litre fiyatı Fransa’da 2,40 avro, Danimarka’da ise 2,56 avroydu.

ABD’nin dizel ihracatına getirebileceği bir yasak Avrupa’ya neye mal olabilir?

Oxford Economics’e göre ABD’nin tam kapsamlı bir yasağı, Avrupa’daki dizel toptan fiyatlarını yüzde 40 ila 50 oranında artırabilir. Kuruluşun yakın tarihli raporunda analistler, bu artışın bir bölümünün tüketicilere yansıyabileceğini, litre fiyatına KDV dahil 0,50 ila 0,60 avro ekleyebileceğini ve enflasyona da birkaç onda puan katkıda bulunabileceğini hesaplıyor.

Bunlar, ABD’li yetkililerin üzerinde durduğu daha dar kapsamlı kısıtlamalar için değil, tam bir yasak için yapılan tahminler. Oxford Economics, olası bir önlemin kapsamının, süresinin ve muafiyetlerinin hâlâ netleşmediğini vurguluyor.

Yerine koyacak dizel bulmak zaman alacaktır. Oxford Economics, Orta Doğu’dan gelen arzın kısıtlı olduğuna dikkat çekiyor ve Asyalı rafinerilerden yapılacak sevkiyatların Avrupa’ya ulaşmasının daha uzun süreceğini belirtiyor. Kuruluş, ABD’nin kısıtlamalarının dizel fiyatlarını yukarı itmesi halinde Avrupa’nın acil durum rezervlerini kullanabileceğini, bunun da artışı bir ölçüde sınırlayabileceğini öngörüyor.

Olası dizel ihracat yasağına ABD’li rafineriler bile karşı çıkıyor

ABD’deki ticaret birlikleri, Başkan Donald Trump’ı ihracat yasağının ters etki yaratabileceği konusunda uyardı. Business Roundtable, American Petroleum Institute ve iki düzineden fazla diğer örgüt, 23 Eylül tarihli mektupta, rafinerilerin fazla dizeli ihraç edememeleri halinde üretimi kısmak zorunda kalabileceklerini savundu. Bu da benzin ve jet yakıtı üretimlerinin düşmesine yol açabilir.

Enerji veri şirketi Kpler’e göre ABD rafinerileri yazın büyük bölümünde kapasitelerinin yüzde 95’inden fazlasıyla çalıştı, ağustosun son haftasında ise yaklaşık yüzde 98’e ulaştı. Bu da üretimi daha fazla artırmak için çok az alan bıraktı. Kpler, ihraç edilen dizelin ülkede tutulmasının başlangıçta Körfez Kıyısı’nda fiyatları düşürebileceğini, ancak depolama ve taşımadaki sınırlamaların bu rahatlamanın ülke geneline yayılmasını zorlaştıracağını belirtiyor. Rafineri marjlarının düşmesi sonunda üreticileri çıktılarını kısmaya yöneltebilir.

Oxford Economics, tam kapsamlı bir yasağın birkaç hafta içinde ABD’de dizel fiyatlarını yaklaşık yüzde 30 aşağı çekebileceğini tahmin ediyor. Ancak kuruluş, depolama sorunları ve rafinerilerde azalan faaliyetlerin benzin ve jet yakıtı fiyatlarını yukarı iterek, ABD’li tüketiciler için beklenen faydanın bir kısmını telafi edebileceği uyarısında da bulunuyor.

İrlanda Enerji Bakanı Darragh O’Brien, böyle bir ABD yasağının Atlantik’in her iki yakasındaki ekonomilere zarar vereceği için “olası görünmediğini” söyledi, ancak AB’yi hazırlıklı olmaya çağırdı. O’Brien, “Temkinli olmak zorundayız. Rahatlayıp rehavete kapılamayız” dedi.