Görüşmelerin bir anlaşmaya varılamaması üzerine ABD, İran limanlarını abluka altına alacak

Cumartesi gününden Pazar gününün erken saatlerine kadar süren İslamabad'daki görüşmeler, on yıldan fazla bir süredir yapılan ilk doğrudan ABD-İran görüşmesi ve İran'ın 1979 İslam Devrimi'nden bu yana yapılan en üst düzey görüşmelerdi. Müzakereler, Körfez bölgesinde binlerce kişinin ölümüne, hayati önem taşıyan enerji kaynaklarının kesintiye uğramasına ve daha geniş çaplı bir bölgesel çatışma korkusunun alevlenmesine neden olan altı haftalık çatışmayı sona erdirmek amacıyla Salı günü başlayan ateşkesin ardından birkaç gün sonra gerçekleşti.

ABD Merkez Komutanlığı, Pazartesi günü saat 10.00’da (1400 GMT) başlayacak olan ABD ablukasının, “Arap Körfezi ve Umman Körfezi’ndeki tüm İran limanları da dahil olmak üzere, İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giren veya buradan ayrılan tüm ülkelerin gemilerine karşı tarafsız bir şekilde uygulanacağını” belirtti.

ABD ordusu, Hürmüz Boğazı'ndan İran dışındaki limanlara giden veya bu limanlardan gelen gemilerin engellenmeyeceğini belirtti. Abluka başlamadan önce ticari denizcilere resmi bir bildirim yoluyla ek bilgi verileceği belirtildi.

Başkan Donald Trump Pazar günü yaptığı açıklamada, ABD güçlerinin uluslararası sularda İran'a geçiş ücreti ödemiş her gemiyi de durduracağını söyledi.

Trump sosyal medyada, “Yasadışı geçiş ücreti ödeyen hiç kimse açık denizde güvenli bir şekilde geçemeyecek” diye yazdı ve ekledi: “Bize ya da barışçıl gemilere ateş açan her İranlı, cehenneme gönderilecek!”

Ayrıca, ABD Donanması'nın, küresel enerji arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği bir darboğaz olan Hürmüz Boğazı'na İranlılar tarafından atılan mayınları imha etmeye başlayacağını da belirtti.

Deniz taşımacılığı verileri, Cumartesi günü petrol ile tamamen dolu üç süper tankerin Boğaz'dan geçtiğini gösterirken, tankerler Pazartesi günü ABD'nin ablukası öncesinde bu su yolundan uzak duruyordu.

Pazartesi sabahı Asya'daki ticarette referans ham petrol fiyatları %7'den fazla artarak varil başına 100 doları aştı; abluka duyurusunun ardından dolar sıçradı ve ABD hisse senedi vadeli işlemleri düştü.

Biden yönetimi döneminde Pentagon'da üst düzey görevde bulunan ve şu anda Washington Yakın Doğu Politikası Enstitüsü'nde çalışan Dana Stroul, “Trump hızlı bir çözüm istiyor” dedi. “Gerçek şu ki, bu görevi tek başına yerine getirmek zor ve orta ve uzun vadede sürdürülebilir olmayabilir.”

İRAN, ‘HİÇBİR DERS ÇIKARILMADI’ DİYOR

Trump'ın Pazar günü yaptığı ilk açıklamaların ardından İran İslam Devrim Muhafızları, boğaza yaklaşan askeri gemilerin ateşkes ihlali olarak değerlendirileceğini ve sert ve kararlı bir şekilde karşılık verileceğini belirterek, tehlikeli bir tırmanma riskine dikkat çekti.

Bir ABD'li yetkili, İran'ın tüm uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin sonlandırılması, tüm büyük zenginleştirme tesislerinin sökülmesi ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun transferi yönündeki Washington'un çağrısını reddettiğini söyledi.

Yetkili, İran'ın Hamas, Hizbullah ve Husi'lere sağladığı finansmanı durdurması ve Hürmüz Boğazı'nı tamamen açması yönündeki ABD taleplerini de reddettiğini ekledi.

İran medyası, bir dizi konuda mutabakat sağlandığını ancak boğaz ve İran'ın nükleer programının en önemli pürüzler olduğunu bildirdi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araqchi, İran'ın “İslamabad Mutabakat Anlaşması”na ramak kalmışken “aşırı talepler, sürekli değişen şartlar ve abluka” ile karşılaştığını söyledi.

“Hiçbir ders çıkarılmadı,” diye ekledi. “İyi niyet, iyi niyet doğurur. Düşmanlık ise düşmanlık doğurur.”

Ateşkes devam etse bile, birçok analist Körfez'den geçen enerji akışının normale dönmesinin biraz zaman alacağını tahmin ediyor; bu da küresel ekonomi için daha yüksek yakıt fiyatları ve daha güçlü enflasyon anlamına geliyor.

Trump, Fox News'un “Sunday Briefing” programında, petrol ve benzin fiyatlarının Kasım ayındaki ara seçimlere kadar yüksek kalabileceğini söyledi; bu, savaşın potansiyel siyasi sonuçlarına ilişkin nadir bir itiraftı.

İran'dan Qalibaf, sosyal medyada Washington bölgesindeki benzin fiyatlarını gösteren bir harita paylaşarak şu yorumu yaptı: “Mevcut pompa fiyatlarının tadını çıkarın. Sözde ‘abluka’ sayesinde. Yakında 4-5 dolarlık benzini özleyeceksiniz.”

DAHA FAZLA MÜZAKERE Mİ?

Trump, İran’ın müzakerelere devam edeceğine inandığını belirtti ve İslamabad’daki görüşmeleri “çok dostane” olarak nitelendirdi.

“Bu konuda masaya oturacaklarına inanıyorum, çünkü kimse ‘Nükleer silah istiyoruz’ diyecek kadar aptal olamaz ve ellerinde hiçbir koz yok,” dedi.

Ancak birkaç saat sonra ABD başkanı, “çaresiz” İran'ın müzakere masasına dönüp dönmemesinin umurunda olmadığını söyledi.

“Geri dönmezlerse de sorun değil,” dedi Trump, Pazar gecesi Florida'da geçirdiği bir geceden sonra Washington bölgesine döndükten sonra gazetecilere.

Qalibaf, ekibinin “ileriye dönük girişimler” sunmasına rağmen ABD'yi Tahran'ın güvenini kazanamadığı için suçladı. İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı telefon görüşmesinde müzakereleri ele aldı ve Tahran'ın “dengeli ve adil bir anlaşma” istediğini söyledi.

İran devlet medyasının haberine göre, Pezeshkian Putin'e “ABD uluslararası hukuk çerçevesine geri dönerse, bir anlaşmaya varılması çok da uzak değil” dedi.