Gelir vergisi indirimi: Uzmanlar önlemleri destekliyor, Portekiz'de tablo kötüleşebilir

Bu perşembe, Portekiz hükümeti Bakanlar Kurulunda, emeklilere verilecek bir ikramiye ve çalışanlar için gelir vergisi (IRS) dilimlerinde indirim kararını resmen alacak.

Ayda 1.611 avroya kadar emekli maaşı alan emekliler, aralık ayında 100 ile 200 avro arasında değişen olağanüstü bir ek ödeme alacak; bunun toplam maliyeti 400 milyon avro olacak.

IRS, 6. dilime kadar düşürülecek ve bunun maliyeti 400 milyon avroya kadar çıkabilecek. Ancak verginin artan oranlı yapısı nedeniyle üst dilimler de etkilenecek. Önlem kasım ayından itibaren uygulanacak.

Parlamentoda Başbakan Luís Montenegro, gelir vergisindeki indirimin “orta sınıfa destek olmak” için yapıldığını söyledi.

“Aileler artık dayanamıyor”

Merkez sağdaki AD koalisyonundan oluşan Portekiz hükümeti, geçen hafta reddedilen bir gensoru görüşmesi sırasında bu duyuruları yaptı. Daha önce başbakan, yakıt fiyatlarındaki artışa karşı alınan önlemler de dahil olmak üzere hükümetin sosyal ve ekonomik politikasını savunmuştu.

Bir gün önce, Portekiz’de dizel yakıt şimdiye kadarki en yüksek seviyesine, benzin ise Ukrayna’nın işgalinden bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaşmıştı. Bu kez fiyat artışı, protestolarla karşılandı. Galp’in Sines rafinerisine doğru yapılan yavaş araç konvoyu sırasında “Aileler artık dayanamıyor” yazılı pankartlar taşındı.

Ekonomist João Rodrigues dos Santos, bu önlemleri “en çok ihtiyaç duyanlara bir geri verme” adımı olarak meşru buluyor, ancak yönteme katılmıyor.

“Bunların bütçe politikasına ilişkin önlemler olduğunu ve daha yapısal nitelikte, Devlet Bütçesinde yansıtılması gereken tedbirler olması gerektiğini düşünüyorum” diyor, Avrupa Üniversitesi Ekonomi ve İşletme bilim alanının koordinatörü olan profesör.

**“**Hükümetin niyetinin iyi olduğuna şüphem yok, ama bütçe politikası böyle yapılmamalı diye düşünüyorum. Kamu politikası her yıl kasada para olup olmadığına göre belirlenemez, öyle değil mi?” diye soruyor.

Akaryakıt istasyonu çalışanı, 6 Eylül 2026. AP Photo/Abdulnasser Alseddik

Geri verme mekanizması

Ve gerçekten de para var. Vergi hukuku uzmanı Tiago Caiado Guerreiro, fiyatların artmasıyla devletin daha fazla vergi topladığını hatırlatıyor.

**“**Yakıttan alınan KDV’nin geliri, yakıt fiyatları arttıkça artıyor. Neden? Çünkü verginin uygulandığı matrah büyüyor” diyor vergi uzmanı, tüketim vergisine atıfla.

**“**Bu da yalnızca, bu kez IRS üzerinden işleyen bir başka geri verme mekanizması ve bu önleme tam anlamıyla katılıyorum” diyor Tiago Caiado Guerreiro.

“Emeklilere verilen ikramiye ise biraz siyasi bir önlem, ama Portekiz’deki düşük emekli maaşları düşünüldüğünde beni rahatsız eden bir şey değil” diye sözlerini tamamlıyor vergi uzmanı.

João Rodrigues dos Santos da devletin yakıt fiyatlarındaki artışla birlikte KDV’den daha fazla gelir elde ettiğine katılıyor; bu tutarın, “hükümete göre yaklaşık 700 milyon avroya ulaşabileceğini” söylüyor. Ancak ayrıca, Petrol Ürünleri Vergisi’nin (ISP) düşürülmesini de hatırlatıyor.

“Bu gelirin, yakıt fiyatlarındaki artıştan devletin mali açıdan kazançlı çıkmasını önlemek için, ISP’nin düşürülmesi yoluyla nötralize edilmesi gerektiği doğru” diye açıklıyor.

Yine de, KDV gelirlerindeki artış, akaryakıtın yanı sıra başka ürünleri de kapsıyor.

“Son tahlilde, devlet fiyatlar yükseldiği için daha fazla gelir topluyor ve haneler aynı mal ve hizmetler için daha fazla ödüyorsa, bu olağanüstü vergi kazancının bir bölümünün vergi mükelleflerine geri verilmesini meşru buluyorum.”

Yüksek vergiler ve çok sayıda dilim

İki uzman da Portekiz’de vergilerin fazla yüksek olduğu konusunda hemfikir.

“Vergilerin düşürülmesi ya da insanlara para verilmesi söz konusu olduğunda genellikle aynı fikirde olurum” diyor Tiago Caiado Guerreiro.

Vergi uzmanı, IRS’nin “Portekiz’de son derece yüksek” olduğunu savunuyor. “Yani çalışanlar vergi yükü açısından ağır şekilde cezalandırılıyor.”

João Rodrigues dos Santos ise gelir vergisi sisteminin sadeleştirilmesini savunuyor.

“Dilim sayısı azaltılabilir, verginin artan oranlılığı daha düşük olabilir, çünkü mevcut yapı tamamen boğucu” diyor.

Portekiz Başbakanı Luís Montenegro, 5 Haziran 2026’da Karadağ’ın Tivat kentinde. AP Photo/Risto Bozovic

Ya KDV’yi düşürmek?

Opozisyon ise başka bir yol savunuyor: KDV’de indirim. Merkez soldaki Sosyalist Parti (PS), temel gıda ürünlerinde sıfır KDV uygulanmasını isterken, Chega (aşırı sağ) da bu yönde bir öneri sunmayı planladığını söylüyor.

Ancak Tiago Caiado Guerreiro, bu önlemin uygulanmasının teknik açıdan zor olabileceğini hatırlatıyor.

**“**KDV’yi düşürmek teknik olarak çok zor, çünkü daha düşük bir orana indirildiğinde ortaya çıkacak gelir kaybını hükümetin yönetmesi mümkün olmayabilir. Oranı yüzde 23’ten 22’ye ya da 21’e indirmek, bazı haberlerde gördüğüm gibi, mümkün değil” diyor vergi uzmanı ve gelecekte böyle bir bütçe marjının olmayabileceğini ekliyor.

“Bence, uluslararası koşullar, petrol fiyatlarındaki artış, Avrupa’da ve dünyadaki diğer ülkelerde ekonomilerin muhtemelen yavaşlamaya başlayacağı gerçeği göz önüne alındığında, vergi gelirleri sepetinin sürekli artması beklenemez.”

Avrupa Birliği ülkeleri, KDV oranlarını kendileri belirliyor, ancak bu oranlar topluluk KDV direktifi (kaynak Portekizce) çerçevesine uymak zorunda.

“Örneğin KDV’nin en yüksek oranının orta ya da hatta en düşük orana düşürülmesi, Avrupa Birliği’nin onayına bağlı olurdu” diye açıklıyor João Rodrigues dos Santos ve KDV’nin dezavantajlarından birinin, farklılaştırılmamış bir vergi olması olduğunu ekliyor.

“KDV, herkesi aynı şekilde etkileyen bir vergi. Daha fazla desteğe ihtiyaç duyanlarla hiçbir desteğe ihtiyaç duymayanları birlikte kapsıyor.”

Bununla birlikte bu ekonomi profesörü, yakıt fiyatlarındaki artışın “kaçınılmaz olarak ekonominin geri kalanına da yayılacağı” bir senaryoda, bu önlemin “sonunda kaçınılmaz” hale gelebileceğini düşünüyor.

“Özellikle temel ihtiyaç ürünleri için KDV’nin genel bir biçimde düşürülmesini mantıksız bir önlem olarak görmüyorum; tam tersine, belki de en etkili önlem budur, çünkü kapsamı geniştir ve Portekizlilerin büyük çoğunluğunun maaşları çok düşüktür” diye açıklıyor.

Portekiz’in başkenti Lizbon’daki bir süpermarkette alışveriş yapan bir kadın. AP Photo/Armando Franca

“Bence bu, yıllar alacak”

Şu anda uluslararası konjonktür pek iç açıcı değil. Geçen perşembe Frankfurt’ta Avrupa Merkez Bankası (AMB) politika faizlerini yeniden artırdı. AMB Başkanı Christine Lagarde, o sırada Orta Doğu’daki çatışmalar nedeniyle artan enflasyonist baskılara dikkat çekmişti.

Euronews’e konuşan iki uzman da geleceğe ilişkin olarak aynı ölçüde karamsar.

“Tüm bu istikrarsızlık ortamı, Orta Doğu’da ve dünyanın başka yerlerinde yaşanan gelişmeler düşünüldüğünde, yakıt fiyatlarının savaş öncesi seviyelere geri dönüp dönmeyeceğinden emin değilim” diyor Tiago Caiado Guerreiro; Ukrayna’daki savaşa ve Hürmüz ile Bab el-Mendeb boğazlarındaki engellemelere atıfla.

“Son derece büyük bir istikrarsızlık döneminden geçiyoruz; bunun kısa sürede çözüleceğini sanmıyorum. Zaten bu savaşın hızla biteceğine hiç inanmadım, bence bu süreç yıllar alacak” diye ekliyor.

“Aslında kriz uzun sürüyor. Sadece uzun sürmekle kalmıyor, aynı zamanda derinleşiyor” diyor João Rodrigues dos Santos.

Avrupa Üniversitesi’ndeki öğretim üyesi, hükümetin de bu senaryoyu dikkate aldığını düşünüyor.

“2 milyar avronun üzerindeki bir bütçe fazlasına rağmen, bu hükümetin stratejisinden taviz vermediği doğru. Bana göre hükümet, altı aydan uzun süredir yaşadığımız bu krizin uzun süreceğini en başından itibaren düşündüğü için bu kadar katı davrandı.”

6 Eylül 2026’da İran kıyıları açıklarında, Hürmüz Boğazı’ndan geçen bir yük gemisi. AP Photo/Vahid Salemi

Ekonomi büyüyor ama maaşlar düşük

Parlamentoda Portekiz başbakanı, bu önlemlerin “sadece Portekiz ekonomisinin performansı ve hükümetin iyi mali ve bütçesel yönetimi sayesinde mümkün olduğunu” söyledi.

Luís Montenegro ayrıca, Portekiz ekonomisinin “Avrupa’nın en iyi ekonomik performansına ve Avrupa’da en yüksek istihdam artışına” sahip olduğunu dile getirdi. Oysa Eurostat verilerine göre, ikinci çeyrekte en yüksek Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYH) büyümesi kaydeden ülke Portekiz değildi; ülke, Kıbrıs’la birlikte (yüzde 0,8 artış) yedinci sıradaydı.

“Bence şu anda iyi bir dönemden geçiyoruz; Avrupa Birliği’nin en iyi altı-yedi ekonomisi arasındayız ve bu genellikle böyle olmaz, bilirsiniz, normalde listenin sonlarına yakın oluruz” diyor Tiago Caiado Guerreiro ve turizm gibi bazı sektörlerin katkısını vurguluyor.

Ancak vergi uzmanı, bunun aşırı iyimserlik için neden olmadığını da belirtiyor.

“Gerçekten de, Avrupa ekonomisine kıyasla oldukça makul bir büyüme dönemindeyiz; oysa Avrupa ekonomisi pek dinamik değil ve dünyada en az büyüyen ekonomiler arasında. Dolayısıyla, bu nedenle coşkuya kapılmamak gerekir” diyor.

João Rodrigues dos Santos, Portekiz’deki düşük maaşları hatırlatarak gelir vergisine müdahalenin aile gelirlerindeki sorunları çözmeye yetmeyeceğini söylüyor.

“Unutmamak gerekir: Portekiz’de sosyal güvenlik sistemine kayıtlıların yüzde 75’inin maaşı bin avroya kadar” diyor profesör.