Dijital ödemeler, hızla büyüyen dijital bankacılık pazarını nasıl dönüştürdü

Özbekistan'da dijital ödemeler giderek günlük yaşamın daha yaygın bir parçası haline geliyor; bu da daha fazla tüketicinin resmî finans sistemine girmesine yardımcı olurken, basit işlemlerin ötesindeki hizmetlere olan talebi artırıyor.

Asya Kalkınma Bankası'nın desteğiyle Özbekistan Merkez Bankası tarafından gerçekleştirilen bir finansal kapsayıcılık anketine (kaynak İngilizce) göre, katılımcıların %71,17'si 2025'te en az bir dijital ödeme yaptığını veya aldığını bildirirken, bu oran 2021'de %39'du.

Bu artış, finansal kapsayıcılığı genişletmeyi, elektronik ödemeleri teşvik etmeyi ve bankacılık müşterileri için uzaktan kimlik tespiti sistemleri gibi dijital araçları devreye sokmayı hedefleyen birkaç yıllık politika sürecinin ardından geldi.

Taşkent Uluslararası Yatırım Forumu (TIIF) (kaynak İngilizce) kapsamında Euronews'in gerçekleştirdiği söyleşiler, dijital ödemelerin hızla benimsenmesinin artık kredi ve sigortadan yatırım ürünlerine ve işletmelere yönelik bankacılık hizmetlerine kadar finans sektörünün daha geniş alanlarını etkilemeye başladığını gösteriyor.

Dijital ödemeler ana akım haline geliyor

Sektör yöneticileri, dijital finansal hizmetlerdeki büyümenin arkasında demografik, teknolojik ve düzenleyici faktörlerin birleşimine dikkat çekiyor.

E-ticaret, dijital ödemeler ve finansal hizmetler alanında faaliyet gösteren Uzum'un kurucu ortağı Nikolay Seleznyov, bu genişlemenin daha fazla insanı bankacılık sistemine çektiğini söyledi.

"Giderek daha fazla insan banka müşterisi oluyor. Ve bu eğilim artık geri döndürülemez."

TBC UZ ve Payme uygulamaları üzerinden faaliyet gösteren dijital banka TBC Uzbekistan'ın yönetim kurulu başkanı Oliver Hughes, ülkedeki genç nüfusa ve mobil teknolojinin yaygın kullanımına, dijital hizmetlere geçişi destekleyen unsurlar olarak işaret etti.

Bu eğilim köklü kredi kuruluşlarını da etkiliyor. 2023'te Macaristan merkezli OTP Grubu'nun parçası haline gelen İpoteka Bank'ın yönetim kurulu başkan yardımcısı Dmitry Sapronov, son yıllarda dijital hizmetlere yönelik müşteri talebinin kayda değer biçimde arttığını, bunun da bankaların ürün sunma ve müşterilerle etkileşim biçimlerini yeniden düşünmesini gerektirdiğini söyledi.

Düzenlemeler ve altyapı

Yöneticilere göre dijital finansın büyümesi, hem düzenleyici değişiklikler hem de dijital altyapıya yapılan yatırımlarla destekleniyor.

Merkez Bankası ve diğer kurumlar, finansal kapsayıcılığı artırmayı ve elektronik ödemeleri teşvik etmeyi amaçlayan önlemler hayata geçirirken, dijital kimlik tespiti sistemleri de tüketicilerin bankacılık ürünlerine uzaktan erişimini kolaylaştırdı.

"Dijital kimlik sistemi, finansal hizmetler sektöründeki tüm oyuncular için buradaki en büyük kolaylaştırıcılardan biriydi" dedi Seleznyov.

Ona göre dijital kimlik doğrulama sistemi, müşteri edinme süresini günlerden saniyelere indirdi; bu sayede finans kuruluşları müşterilerini uzaktan doğrulayarak hizmetlere erişimi genişletebildi.

Aynı zamanda Hughes, daha fazla finansal faaliyetin çevrimiçi ortama taşınmasıyla birlikte, düzenlemenin sektörün gelişiminin kritik bir unsuru olmaya devam ettiğini savundu.

"Düzenleme her zaman önemli, çünkü söz konusu olan insanların parası, insanların verisi."

Sapronov ayrıca bankacılık teknolojisine yapılacak yatırımların sürdürülmesi gerektiğine dikkat çekerek, gelişim hızının kurumları sistemlerini modernleştirme baskısı altında bıraktığını söyledi.

Günlük ödemelerin ötesi

Dijital işlemler yaygınlaşsa da yöneticiler, birçok finansal ürünün hâlâ gelişimin daha erken bir aşamasında olduğuna dikkat çekiyor.

Sapronov, dönüşümün yalnızca tekil ürünlerle sınırlı kalmayıp, bankaların çalışma biçimini, hizmet sunumunu ve müşterilerle iletişimini de etkilediğini söyledi.

"Bu dönüşüm bankacılık faaliyetinin tüm unsurlarına dokundu: ürünler, süreçler, dijitalleşme, şube ağı, neredeyse her şey."

Sözleri, müşterilerin hizmetlere giderek daha fazla dijital kanallar üzerinden erişmeyi beklemesine uyum sağlamaya çalışan bankalarla birlikte, sektördeki daha geniş çaplı bir dönüşümü yansıtıyor.

Hughes, sigorta, yatırım ürünleri ve mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelere yönelik hizmetleri, benimsenme oranının görece sınırlı kaldığı alanlar olarak öne çıkardı.

"Bankacılık hizmetlerinin nüfusa yayılma düzeyi hâlâ oldukça düşük."

Ayrıca, mobil uygulamalar üzerinden sunulan bireysel yatırım ürünlerinin Özbekistan'da ancak ortaya çıkmaya başladığını savundu.

Hâlâ geliştirilmesi gereken alanlar

Dijital ödemelerdeki hızlı büyümeye rağmen yöneticiler, hâlâ daha fazla gelişime ihtiyaç duyulan birkaç alan bulunduğunu belirtiyor.

Seleznyov, tüketicilerin nakit ve dijital işlemler arasında geçiş yapmayı sürdürdüğü bir dönemde, ödeme terminalleri ve nakit erişim noktaları dâhil hem dijital hem de fiziksel altyapının korunmasının önemine de dikkat çekti.

Sapronov, teknolojiyi sektörün başlıca sorunlarından biri olarak tanımlayarak, dijital hizmetlere yönelik talebin, sektör altyapısının bazı bölümlerinden daha hızlı büyüdüğünü söyledi.

"Zorluklar teknolojiyle bağlantılı; çünkü ülke çok hızlı gelişiyor ve teknoloji açısından bakıldığında bankacılık sektörü hâlâ oldukça geri kalmış durumda."