Buzun altındaki kıtaya yolculuk: Antarktika’nın gizli topografyası
Güneş Sistemi’nde en az haritalanmış yüzeylerden biri, şaşırtıcı biçimde Dünya’ya ait. Antarktika’nın buz altındaki kara yapısı. Kıtanın buzla kaplı yüzeyi uzun süredir incelenirken, yer yer 5 kilometreye varan buz tabakasının altındaki ana kaya topografyası bugüne kadar büyük ölçüde bilinmiyordu.
Edinburgh Üniversitesi’nden Helen Ockenden liderliğindeki ve Fransa’daki Institut des Géosciences de l’Environnement araştırmacılarının da yer aldığı ekip, Antarktika’nın bugüne kadarki en ayrıntılı buz altı haritasını oluşturdu. Çalışmada, Buz Akışı Bozulma Analizi (Ice Flow Perturbation Analysis – IFPA) adı verilen bir modelleme yöntemi kullanıldı.
IFPA yöntemi, uydulardan elde edilen ayrıntılı buz yüzeyi gözlemlerini ve buzun fiziksel hareket yasalarını birleştirerek, buz tabakasının altındaki arazi yapısını dolaylı olarak ortaya koyuyor. Araştırmacılar, uydu verilerinin, özellikle jeofizik çalışmalardan elde edilen buz kalınlığı ölçümleriyle birleştirildiğinde, buz altındaki topoğrafya hakkında şaşırtıcı düzeyde ayrıntı sunduğunu belirtti.
Hazırlanan harita sayesinde, daha önce bilinmeyen ya da net şekilde çözülemeyen dik yamaçlı kanallar, dağ drenaj sistemleriyle ilişkili olabilecek yapılar ve Dünya’nın başka bölgelerindeki U şeklindeki buzul vadilerini andıran derin vadiler tespit edildi. Bu bulguların, Antarktika’nın buzullaşma öncesi jeolojik geçmişine ışık tutabileceği ifade edildi.
Uzmanlara göre, bu tür haritalar yalnızca kıtanın gizli jeolojisini anlamakla kalmıyor, aynı zamanda Antarktika buzullarının hareketini daha doğru modellemeye de olanak tanıyor. Bu da, Antarktika’nın küresel deniz seviyesi yükselmesine gelecekte ne ölçüde katkı sağlayabileceğinin daha isabetli tahmin edilmesini mümkün kılıyor.
Bununla birlikte, yeni harita orta ölçekli (yaklaşık 2 ila 30 kilometre) yer şekillerini çözebiliyor; daha küçük topoğrafik detaylar ise henüz kapsam dışında kalıyor. Araştırma ekibi, bu çalışmanın gelecekte yapılacak daha ayrıntılı yer ve hava temelli jeofizik ölçümler için rehber niteliği taşıdığını vurguladı.
Bilim insanları, 2031–2033 Uluslararası Kutup Yılı’nın, Antarktika’nın buz ve ana kaya özelliklerini daha iyi anlamak için uluslararası iş birliğine dayalı kapsamlı gözlem ve modelleme çalışmalarının hayata geçirilmesi açısından önemli bir fırsat sunduğuna dikkat çekti.
