Büyüme yetmiyor: Konut krizi ve enflasyon Sánchez'in seçim sınavı

İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, görev süresinin önemli bir bölümüne damga vuran olumlu ekonomik verilerin, ülke genelinde yaygın olan bir hissiyatı tersine çevirmesine yardımcı olacağı umuduyla 29 Kasım'daki erken genel seçimlere gidiyor: makro düzeydeki büyüme tek başına yetmiyor.

İspanya'nın gayrisafi yurt içi hasılası (GSYH) 2025'te yüzde 2,8 arttı ve 2026'da da yüzde 2,4 civarında nispeten yüksek bir büyümenin sürmesi bekleniyor; bu öngörü, Avrupa Komisyonu'nun belirttiği (kaynak İspanyolca) ülke raporunda yer alıyor. Ayrıca, pandemi sonrasından bu yana İspanya, Avro Bölgesi'nin başlıca ekonomilerinden daha hızlı büyüyor.

Ancak ülkenin haftalardır yaşadığı konut krizi protestolarının da ortaya koyduğu gibi bu büyüme İspanyolların yaşam kalitesinde belirgin bir iyileşmeye dönüşmedi. Komisyon, bu durumu kısmen göç akımlarının beslediği kayda değer nüfus artışına, kısmen de zayıf işgücü verimliliğine bağlıyor.

Saat başına verimlilik 2019'dan bu yana artsa da, çalışan başına ve tam zamanlı çalışan başına verimlilik neredeyse yerinde saydı. Bu, Haziran 2018'den beri Sánchez'in yönettiği İspanya'da toplam büyümenin kişi başına gelire aynı ölçüde yansımamasının başlıca nedenlerinden biri.

Göç, aslında İspanya işgücü piyasasının başlıca itici güçlerinden biri haline geldi. İstihdam 2025'te yüzde 2,6 artarken, yurt dışında doğanların doldurduğu pozisyonlar, o yıl yaratılan toplam yeni işlerin yüzde 7,9'unu oluşturdu.

Yine de son kesinleşen veriler, işgücü piyasasının belirgin biçimde mevsimsel karakterini koruduğunu gösteriyor. Ağustosta işsiz sayısı 44.419 kişi arttı ve 2.355.918'e yükseldi; buna rağmen bu, 2007'den bu yana o ay için kaydedilen en düşük seviye oldu. Eylülde işsiz sayısı 23.587 kişi daha arttı; bu veri de 2007'den bu yana görülen en düşük eylül artışına karşılık geliyor.

İspanya büyümesinin en büyük dayanağı hizmetler sektörü oldu; özellikle de hizmet ihracatı ve turizm. İspanya, 2026'nın ocak-temmuz döneminde 58,1 milyon uluslararası turist ağırladı; bu, eşi görülmemiş bir sayı ve bir önceki yıla göre yüzde 4,6'lık artış anlamına geliyor. Turizm harcamaları yüzde 7,8 yükselerek 82.054 milyon avroyla rekor seviyeye ulaştı; bu veriler, Ulusal İstatistik Enstitüsü'nün (INE) yayımladığı (kaynak İspanyolca) Frontur ve Egatur istatistiklerine dayanıyor.

Avrupa Komisyonu, hizmet ihracatındaki artışın cari işlemler fazlasını büyütmeye ve ülkenin uluslararası yatırım pozisyonunu iyileştirmeye katkıda bulunduğunu vurguluyor. Ancak faaliyetin önemli bir kısmının tarım gibi nispeten düşük verimliliğe sahip sektörlerde yoğunlaşmaya devam ettiğine de dikkat çekiyor. Yaratılan işlerin yüzde 82'den fazlası düşük verimlilikli alanlarda toplandığı için ücretlerin artış potansiyeli sınırlı kalıyor.

Enflasyon tabloya bir gerilim unsuru daha ekliyor. Eylülde ülkedeki yıllık enflasyon yüzde 5'e çıktı; bu oran, Avro Bölgesi'ndeki yüzde 3,8'lik ortalamanın oldukça üzerinde ve yalnızca Litvanya (%6,1), Bulgaristan (%5,6), Kıbrıs ve Lüksemburg'un (%5,2) ile Yunanistan'ın (%5,1) gerisinde.

Eylülde İspanya'da enflasyon yüzde 4,9'a yükseldi. INE, bu artışı başlıca akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş ve paket turlardaki fiyat hareketiyle açıkladı.

Konut, en büyük sorun

Ancak ekonomik büyüme ile yaşam kalitesi arasındaki dengesizliği en net biçimde somutlaştıran sorun konut. Bu alanda İspanya'da, özellikle büyük şehirler ve turistik bölgelerde, hem satışta hem kirada arz ile talep arasında ciddi bir uçurum bulunuyor.

Komisyonun ülke raporunda, "Ciddi konut yoksunluğu oranındaki artış, kötü yaşam koşullarına işaret ediyor" ifadesi yer alıyor. Sosyal konut stoku toplamın yalnızca yüzde 1,5 ila 1,7'sini oluşturuyor; bu oran, Avrupa Birliği'nde yüzde 6 ila 7 düzeyindeki ortalamanın çok altında.

Ayrıca fiyatlar 2014'ten bu yana sürekli artıyor ve son yıllarda bu artış hız kazandı; yüksek maliyetler işgücü hareketliliğini de zorlaştırıyor.

İşte tam da bu noktada, bu pazartesi ekonomi ile siyaset çarpıştı. Hükümet, Kongre'deki ortaklarının desteğini alamadığı için konut krizine karşı hazırladığı iki kararnamenin geçen hafta Meclis'ten geçmesini sağlayamayınca, Başbakan Sánchez Cortes'i feshederek kasım ayında seçim çağrısı yaptı.

Böylece, şimdilik Sánchez döneminin ekonomik bilançosu iki yönlü bir tablo ortaya koyuyor: Bir yanda İspanya büyüyor, istihdam yaratıyor, yabancı işçilerin gelişi ve turizm sektörünün gücünden faydalanıyor; diğer yanda ise tek başına GSYH artışıyla çözülemeyen, düşük verimlilik, satın alma gücündeki erozyon ve konuta erişimdeki zorlukların yükünü taşıyan bir gerçeklik bulunuyor.