Buğday piyasası kilitlendi: Üretici ve tüccardan TMO'ya "ÇKS" çağrısı

Batman Zahireciler ve Hububatçılar Kooperatifi Başkanı Halil Ay ile sektör temsilcileri Davut Akın ve Mehmet Şirin Çınar, buğday alımlarında yaşanan sorunlara ilişkin İLKHA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.

Üreticiler ve tüccarlar, Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) uygulaması nedeniyle piyasanın durma noktasına geldiğini belirterek yetkililerden acil çözüm talebinde bulundu.

"Çiftçinin ürünü var ama satış yapacak yer bulamıyor"

Batman Zahireciler ve Hububatçılar Kooperatifi Başkanı Halil Ay "Şu an sorun, çiftçimizin elinde yeterli buğday ÇKS'nin olmamasıdır. Çiftçiler, ürünlerini Çiftçi Kayıt Sistemi'ne işlemedikleri için ÇKS'leri yetersiz kalmıştır. Bu yıl verimin oldukça yüksek olması nedeniyle ürünün büyük bölümü hâlâ üreticinin elindedir. Yani çiftçinin ürünü hasat edilmiş durumdadır ancak satış yapacak yer bulamamaktadır. Şu anda TMO da yeterli hazırlığı yapmış değildir. Mevcut ÇKS uygulamasıyla TMO'ya ürün alımı mümkün olmamaktadır." dedi.

Halil Ay

"Çiftçi ürününü fırsatçılara düşük fiyattan satmak zorunda kalıyor"

Serbest piyasadaki fiyatların TMO'nun açıkladığı fiyatın altında kaldığını belirten Ay, şöyle konuştu:

"Öte yandan serbest piyasada fiyatlar oldukça düşüktür. Gaziantep ve Mardin piyasalarında, TMO'nun 16 bin 500 lira fiyat açıkladığı ürün, üretici tarafından 14 bin lira hatta 13 bin liraya satılmak zorunda kalmaktadır. Bu durum çiftçiyi ciddi şekilde mağdur etmektedir. Yetkililerimizden beklentimiz, ÇKS şartı aranmaksızın TMO'nun tüm buğdayı satın almasıdır. Bu sayede piyasada hareketlilik sağlanacak, üretici ürününü fırsatçılara düşük fiyattan satmak zorunda kalmayacaktır."

"Piyasa adeta kilitlenmiş durumda"

Mevcut uygulamanın hem üreticiyi hem de tüccarı mağdur ettiğini dile getiren Ay, şunları söyledi:

"Şu anda hem çiftçinin hem de tüccarın elinde ürün bulunmaktadır. Ancak ne tüccar satabilmekte ne de çiftçi ürününü değerlendirebilmektedir. TMO ÇKS olmadan alım yapmadığı, piyasada da yeterli ÇKS bulunmadığı için piyasa adeta kilitlenmiş durumdadır. Bu konuda yetkililerimizden acil bir çözüm bekliyoruz."

Davut Akın

"ÇKS'ler arpaya ayrıldığı için buğdaylarımızı teslim edemiyoruz"

Yaşadıkları sorunu anlatan hububat sektörü temsilcilerinden Davut Akın "Yaşadığımız en büyük sorunlardan biri, ürünlerimizi şu anda TMO'ya veremiyor olmamızdır. Bunun nedeni ÇKS uygulamasıdır. ÇKS'lerin tamamı arpaya ayrıldığı için buğdaylarımızı teslim edemiyoruz. Bu nedenle buğdaylar harmanda bekliyor. Harmana gelen ürünlerin büyük bölümü kalite gerekçesiyle yemlik sınıfına alınıyor. Bu durum hem çiftçiyi hem de tüccarı mağdur ediyor. Ne biz ürün alabiliyoruz ne de çiftçi ürününü satabiliyor. Bu nedenle ciddi mağduriyet yaşıyoruz." dedi.

"ÇKS kotasının artırılmasını istiyoruz"

Müstahsil kesintisi ve ÇKS kotasına ilişkin taleplerini dile getiren Akın, şöyle devam etti:

"Bir diğer önemli sorunumuz ise müstahsil kesintisiyle ilgilidir. Daha önce çiftçiden ürün aldığımızda borsa tescili kapsamında yüzde 2,2 oranında müstahsil kesintisi yapabiliyorduk. Ancak ürünlerin TMO'ya gitmesi nedeniyle bunu şu anda yapamıyoruz. Bu konuda talebimiz, Maliye Bakanlığı'nın bize stok affı sağlamasıdır. Ayrıca ürünlerimizin TMO tarafından satın alınmasını istiyoruz. Bunun yanında ÇKS kotasının artırılması da büyük önem taşımaktadır. Mevcut uygulamada, normal şartlarda bir kamyon ürün teslim edebilmemiz gerekirken, ÇKS yetersizliği nedeniyle şu anda 10-12 tondan fazla ürün teslim edemiyoruz. Bu nedenle ÇKS kotasının yükseltilmesini talep ediyoruz."

Mehmet Şirin Çınar

"ÇKS kotasının en az iki katına çıkarılması gerekiyor"

Lisanslı depolar ve TMO alımlarında yaşanan sıkıntılara değinen Mehmet Şirin Çınar "Bu yıl üretim oldukça fazladır. Ancak Lisanslı Depolar (LİDAŞ) da yeterli miktarda ürün kabul etmiyor. TMO da alım yapmıyor. Bunun en önemli nedenlerinden biri ÇKS uygulamasıdır. ÇKS'ler farklı ürünlere ayrıldığı için buğday tesliminde ciddi sorunlar yaşanıyor. Bu nedenle ÇKS kotasının en az iki katına çıkarılması gerekiyor. Örneğin, şu anda 50 ton ürün teslim edilebiliyorsa bunun 100 tona çıkarılması gerekir. Ancak bu şekilde sorun çözülebilir. Aksi takdirde ürünlerin tamamı üreticinin elinde kalacaktır. Devlet alım yapmazsa bu ürünleri kimin alacağı belirsizdir. Serbest piyasada da ürün satılamamaktadır." diye konuştu.

"Devlet alım yapmadığı sürece sorun çözülmez"

Lisanslı depoların da yeterli ürün kabul etmediğini belirten Çınar, konuşmasını şöyle tamamladı:

"Lisanslı depoların bir kısmı ürün kabul etmeye başlamış olsa da bazıları depolarının dolu olduğunu, bazılarında ise farklı gerekçelerle ürün kabul edemediklerini ifade ediyor. Bu nedenle ortada sağlıklı işleyen bir sistem bulunmamaktadır. Yaşanan bu süreçten en fazla çiftçi mağdur olmaktadır. Ürünlerin büyük bölümü hâlâ üreticinin elindedir. Devlet alım yapmadığı sürece bu sorunun çözülmesi mümkün görünmemektedir."