Bu yazın sıcak dalgalarının gelecek yıl gıda fiyatlarını artıracağı uyarısı yapıldı

Euro Bölgesi genelinde gıda enflasyonu sonunda gevşemeye başladı; bu da yıllardır artan market faturalarının ardından hanelere bir nebze nefes aldırıyor.

Ancak ekonomistler, bu rahatlamanın kalıcı olmayacağı konusunda uyarıyor.

İran’ı da kapsayan son savaşın değil, bu yazın aşırı sıcakları gelecek yıl gıda fiyatları için en büyük risk olarak öne çıkıyor; kuraklık ve sıcak hava dalgaları Avrupa genelinde ve ötesinde hasatları tehdit ediyor.

Oxford Economics’te kıdemli ekonomist Tomas Dvorak, yeni raporunda şunları söyledi: "Bu yaz yaşanan sıcak hava dalgalarının, gelecek yıl gıda fiyatlarını savaşın kendisinden daha fazla yukarı iteceğini düşünüyoruz."

Bu uyarı, yılın başında İsrail ile İran arasındaki çatışmanın tetiklediği daha yüksek petrol ve gübre fiyatlarının hızla market raflarına yansıyacağı yönündeki endişelere rağmen geliyor.

Ateşkesin ardından petrol ve gübre fiyatlarının gerilemesiyle bu kaygılar hafifledi. Ekonomistler, küresel emtia şoklarının genellikle tüketiciye ulaşmasının yaklaşık bir yıl sürdüğünü, bu nedenle önceki fiyat sıçramasının 2027'de gıda fiyatları üzerinde hâlâ sınırlı bir yukarı yönlü baskı yaratabileceğini söylüyor.

Oxford Economics ve Deutsche Bank’taki ekonomistler, emtia fiyatlarındaki artışın gıda tedarik zincirine yansımasıyla gıda enflasyonunun gelecek yıl yeniden hız kazanmasını bekliyor.

Yüksek enerji ve gübre maliyetleri, gıda fiyatlarına iki ana kanaldan yansıyor. İlk olarak enerji, traktörlerden nakliyeye, işleme, ambalajlama ve soğutmaya kadar tedarik zincirinin her aşamasında kullanılıyor ve üretimi pahalılaştırıyor. İkinci olarak, doğal gaz maliyetleri yükseldikçe gübre fiyatları artıyor ve çiftçilerin giderleri kabarıyor. Bu maliyetlerin market raflarına yansıması zaman alıyor: enerji fiyatlarındaki değişim gübreyi birkaç hafta içinde etkileyebiliyor, ancak gübre kullanımının azaltılması ya da ekim desenindeki değişiklikler genellikle gıda fiyatlarını ancak bir sonraki hasattan sonra yukarı çekiyor.

Oxford Economics, petrol, gübre ve tarımsal emtia fiyatlarındaki artışın toplam etkisinin önümüzdeki yıl içinde Euro Bölgesi’nde gıda enflasyonuna yaklaşık 0,5 puan ekleyebileceğini tahmin ediyor. Etkinin kademeli olarak oluşması, önce taze gıdaları, ardından işlenmiş ürünleri etkilemesi bekleniyor.

Ancak bugün için daha büyük belirsizlik hava koşullarından kaynaklanıyor. Yüksek sıcaklıklar ve kuraklık, tarla verimini düşürerek meyve, sebze, tahıl ve diğer tarımsal ürünlerin fiyatlarını yukarı itebiliyor. Oxford Economics'e göre, yalnızca hava koşullarının etkisi bile gelecek yıl gıda enflasyonuna 1 puana kadar ek yaparak 2027’de Euro Bölgesi gıda enflasyonunun yaklaşık %3’e çıkmasına katkıda bulunabilir.

Kuruluş, hava etkisinin tek başına bile gelecek yıl gıda enflasyonuna 1 puana kadar ekleyebileceğini tahmin ediyor.

Deutsche Bank ekonomistleri, petrol ve gübre fiyatları zirve seviyelerinden gerilemiş olsa da, Mart-Haziran dönemindeki emtia şokunun önümüzdeki yıl Birleşik Krallık’ta gıda fiyatlarını yaklaşık %1,3, euro bölgesinde ise %0,8 artırabileceğini tespit etti. Bu da genel enflasyona kabaca 0,1 ila 0,15 puan ekleyebilir.

Gıda enflasyonu neden hâlâ yavaşlıyor

Eurostat’ın hızlı ön tahminine göre Euro Bölgesi’nde gıda enflasyonu, 2025 Aralık ayında yıllık %2,5 seviyesinden 2026 Haziran’ında %1,6’ya geriledi. Bu, uyumlaştırılmış gıda enflasyonu için 2021 ortasından bu yana görülen en düşük oran.

Öncü göstergeler, gıda fiyat enflasyonunun yılın geri kalanında da düşük seyredebilmesine işaret ediyor. Yavaşlamaya, 2025’teki güçlü tahıl hasadı ve çiğ süt arzındaki fazlalığın süt ürünleri fiyatlarını aşağı çekmesi de destek oldu.

Önceki küresel şoklar da hafifledi; 2025’te sert yükselen çikolata, kakao ve kahve fiyatları istikrar kazandı. Öte yandan zeytinyağı fiyatları, 2022’deki rekor seviyelerden gerilemeye devam ederken, daha düşük enerji maliyetleri gıda işleme maliyetlerini aşağı çekti.

Oxford Economics, bu etkenlerin önümüzdeki aylarda gıda enflasyonunu düşük tutmayı sürdüreceğini öngörüyor ve gıda, alkollü içecekler ve tütün enflasyonu için 2026 tahminini %2,1’e indirdi. Raporda, "Ancak gıda fiyat enflasyonunun hâlâ hızlanmaya hazır olduğunu, bunun yalnızca daha önce varsaydığımızdan daha uzun bir gecikmeyle gerçekleşeceğini düşünüyoruz" deniliyor.

Deutsche Bank ekonomistleri de fiyat baskılarının hafiflediğine dikkat çekiyor. Vadeli işlemler piyasaları, enerji fiyatlarının önümüzdeki aylarda kademeli olarak gerilemesi gerektiğine işaret ederken, küresel gıda ve gübre fiyatları büyük ölçüde istikrar kazandı. Çiftçi satış fiyatları ve toptan fiyatlar da gıda enflasyonunun sınırlı kalacağına dair sinyal vermeye devam ediyor.

Yine de ekonomistler, jeopolitik gerilimlerin yeniden tırmanmasının bu eğilimi tersine çevirebileceği uyarısında bulunuyor.

Bu yazdaki sıcak hava dalgaları gelecek yıl gıda fiyatlarını neden artırabilir

Bu yaz yaşanan sıcak hava dalgaları ve olağanüstü sıcak, kuru koşullar, emtia şokunun kendisinden bile daha büyük bir etkiyle gıda fiyatlarını etkileyebilir. Mahsullerdeki zarar artık kaçınılmaz kabul ediliyor; yeni sıcak hava dalgaları hasadı daha da azaltarak 2027’de gıda enflasyonunu yukarı çekebilir.

Güçlü bir El Niño olayı da aşırı hava koşullarını şiddetlendirerek daha fazla bozulma riskini artırıyor olabilir.

Oxford Economics, "Bu yıl özellikle güçlü seyreden El Niño nedeniyle olumsuz hava koşullarının etkisi daha da artabilir. Bunun gelecek yıl gıda enflasyonuna 1 puana kadar ek yapacağını ve 2027 tahminimizi yaklaşık %3’e yükselteceğimizi öngörüyoruz" açıklamasını yaptı.

Beklenen fiyat sıçramasının, 2027’nin ilk yarısında görülüp yılın ikinci yarısında kademeli olarak hafiflemesi bekleniyor.

Sıcak hava dalgalarının uzun vadeli maliyeti

Oxford Economics, 2023 tarihli bir Avrupa Merkez Bankası çalışma raporuna atıfta bulunuyor. Rapora göre artan sıcaklıklar, zaman içinde gıda fiyatlarını ve genel enflasyonu yukarı itmeye devam ediyor; en güçlü etki ise gıdada görülüyor. Çalışma ayrıca daha yüksek sıcaklıkların, ilk hava şokunun ardından enflasyonu 12 aya kadar etkilemeyi sürdürebileceğini ortaya koyuyor.

ECB çalışma raporu, 2035’e kadar küresel ısınmanın, iklim senaryosuna bağlı olarak dünya ortalama yıllık gıda enflasyonunu 0,92 ila 3,23 puan artırabileceğini tahmin ediyor. Rapora göre, Avrupa’nın 2022 sıcak hava dalgası, Avrupa’daki gıda enflasyonunu 0,67 puan, Euro Bölgesi gıda enflasyonunu ise 0,78 puan yükseltti; en büyük etkiler güney Avrupa’da görüldü.

Ancak gelecekteki sıcak hava dalgaları gıda fiyatları üzerinde daha da büyük bir etkiye sahip olabilir. Isınmanın sürmesiyle birlikte aşırı sıcak yazların enflasyonist etkisinin artması bekleniyor. ECB’ye göre, 2022’dekiyle benzer bir sıcak hava dalgası 2035’in iklim koşulları altında yaşansaydı, Avrupa’daki gıda enflasyonunu bugün 0,67 puan olan etki yerine yaklaşık 1 puan artıracaktı. Araştırmacılar, iklim ısındıkça mahsullerin sıcaklık stresine karşı daha kırılgan hale geldiğini, bunun da aynı sıcak hava dalgasının daha büyük ürün kayıplarına ve daha güçlü gıda fiyatı baskılarına yol açması anlamına geldiğini savunuyor.